Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid De Kort over het bericht 'Na Zaanstad start ook Tilburg proef met 'gratis geld' voor 150 bijstandsgezinnen'

Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen) (ontvangen
29 augustus 2023)

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Na Zaanstad start ook Tilburg proef met «gratis geld»
voor 150 bijstandsgezinnen»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat het niet in de geest van Gemeentewet is om inkomenspolitiek te voeren?
Zo ja, deelt u de analyse dat betreffende gemeenten, door het toestaan van de maandelijkse
gift van € 150, actieve inkomenspolitiek bedrijven? Zo ja, wat gaat u doen om gemeente
Zaanstad en Tilburg terug te fluiten met betrekking tot deze inkomenspolitieke proef?

Antwoord 2

De inkomensondersteuning aan minima vindt zijn regeling in de Participatiewet. Voor
gemeenten geldt dat zij deze inkomensondersteuning binnen de kaders van de Participatiewet
vorm dienen te geven. In de situatie van Tilburg en Zaanstad gaat het om een initiatief
van het Kansfonds. Het Kansfonds is een vrijwel volledig uit privaat geld gefinancierde
stichting die een door de Hogeschool van Amsterdam gemonitord onderzoek uitvoert.
Het is dus niet de gemeente die een gift doet en er is dus ook geen sprake van actieve
inkomenspolitiek door de gemeente in dit geval. Vraag die wel bij de gemeente ligt
is of zij aan deze gift bijstandsrechtelijke consequenties verbindt. De wet bepaalt
dat giften buiten beschouwing kunnen worden gelaten voor zover dit naar het oordeel
van het college verantwoord is met het oog op bijstandsverlening. Deze bepaling biedt
gemeenten ruimte om op basis van een individuele beoordeling giften, zoals de gift
vanuit het Kansfonds, buiten beschouwing te laten.

Vraag 3

Gegeven dat u recentelijk een versoepeling van de Participatiewet heeft aangekondigd,
waarbij schenkingen tot € 100 per maand vrijgesteld zijn van aftrek van de bijstandsuitkering,
klopt het dat het bedrag dat de gemeente Tilburg via het Kansfonds aan bijstandsgerechtigden
schenkt dit bedrag overschrijdt met 50% per maand? Kunt u aangeven of deze gift van
€ 150 per maand – bovenop de al bestaande giftenmogelijkheid van € 100 per maand –
kan worden opgeteld tot een totale giftenmogelijkheid van € 250 per maand? Hoe beoordeelt
u dit binnen de huidige kaders van de Participatiewet?

Antwoord 3

De huidige wet biedt gemeenten al de mogelijkheid om giften buiten beschouwing te
laten voor zover zij dit verantwoord oordelen met het oog op bijstandsverlening. Dat
vraagt steeds om een individuele beoordeling, waarbij ook betrokken dient te worden
of iemand al op andere wijze giften heeft ontvangen/ontvangt.

In het op dit moment ter consultatie aangeboden wetsvoorstel Participatiewet in Balans
is een giftenvrijlating opgenomen van € 1.200 per jaar. Deze giftenvrijlating beoogt
mensen meer rechtszekerheid te bieden, door een heldere norm te bieden aan gemeenten
en bijstandsgerechtigden. In individuele gevallen kan een hoger bedrag buiten beschouwing
worden gelaten.

Vraag 4

Kunt u aangeven welk aandeel van de totale kosten van deze pilots gefinancierd wordt
met publiek geld?

Antwoord 4

De giften zijn afkomstig van Kansfonds. Kansfonds is een stichting die haar inkomsten
vrijwel volledig via private initiatieven genereert. Uit het op de site van Kansfonds
beschikbare jaarverslag is te herleiden dat minder dan 2% (€ 200.000,– in 2022) van
de inkomsten via publiek geld (overheid) worden verkregen.

Vraag 5

Bent u van mening dat met deze giftenuitbreiding het aanzienlijk minder lonend is
om te gaan werken? Zo ja, gaat u onder andere met dit argument de wet handhaven? Zo
nee, waarom niet?

Antwoord 5

Een gift biedt iemand extra middelen. Dat geldt zowel voor een bijstandsgerechtigde
als voor iemand die via arbeid in zijn bestaan voorziet. De gift verandert in die
zin ook niets in de mate waarin werken lonend is.

Ook voor de bijdrage binnen het huidige onderzoek van Kansfonds geldt dat iemand deze
blijft ontvangen wanneer hij gedurende het onderzoek werk aanvaardt. De gift van € 150
komt dan bovenop het uit arbeid verworven inkomen.

Voor bijstandsgerechtigden speelt daarbij wel, anders dan bij werkenden, dat bij een
gift – binnen het huidige wettelijke kader – steeds zal moeten worden gekeken of deze
verantwoord is met het oog op bijstandsverlening. Dat vloeit voort uit het vangnetkarakter
van de bijstand. In die zin is de mate waarin bijstandsgerechtigden giften kunnen
ontvangen zonder dat daaraan bijstandsrechtelijke consequenties worden verbonden wel
wettelijk begrensd.

Vraag 6

Bent u in gesprek met gemeente Zaanstad en Tilburg over deze projecten? Zo ja, wijst
u hen in die gesprekken op de wettelijke kaders van de huidige Participatiewet? Zo
ja, waarom geven deze gemeenten hier geen gehoor aan? Zo nee, waarom bent u niet met
deze gemeenten in gesprek?

Antwoord 6

Bij giften dient de gemeente op basis van de huidige wet te beoordelen of de gift
naar haar oordeel verantwoord is met het oog op bijstandsverlening. Dat vraagt om
een individuele afweging, waarbij het college beoordelingsruimte is gegeven. De gemeenten
Zaanstad en Tilburg handelen dus binnen de wettelijke kaders van de Participatiewet.
Ik ben daarom ook niet specifiek over dit onderwerp met hen in gesprek.

Vraag 7

Vindt u dat onder andere het doel van deze wet is om zelfredzaamheid en participatie
te bevorderen? Zo ja, kunt u uitleggen hoe het geven van «gratis» geld zorgt voor
een verhoogde kans op het vinden van werk?

Antwoord 7

Doel van de Participatiewet is onder meer om de zelfredzaamheid en participatie te
bevorderen. De Participatiewet bevat in dit kader ook instrumentarium, dat ik met
het wetsvoorstel Participatiewet in Balans verder wil uitbreiden, om die zelfredzaamheid
en participatie nog meer te stimuleren.

Voor giften van derden geldt dat deze niet binnen het participatie-instrumentarium
van de Participatiewet vallen, maar dat vanuit de optiek van het vangnetkarakter van
de Participatiewet, wel steeds de vraag gesteld moet worden of de desbetreffende gift
nog verantwoord is met het oog op bijstandsverlening. In dat kader wil ik met de door
mij voorgestelde giftenvrijlating van € 1.200 duidelijkheid scheppen, zowel richting
de bijstandsgerechtigde als de uitvoering.

Vraag 8

Kunt u zich mijn schriftelijke vragen herinneren over de gemeente Utrecht die buiten
de Participatiewet om het bijstandsregime heeft versoepeld voor jongeren?2 Vindt u het zorgelijk dat gemeenten steeds vaker een loopje nemen met de wettelijk
gestelde kaders van de Participatiewet? Zo ja, wat gaat u concreet doen om gemeenten
per direct te laten stoppen met deze proeven/regelingen die buiten de wet vallen?
Zo nee, hoezo niet en waarom hoeven gemeenten, in tegenstelling tot burgers, zich
niet aan de wet te houden?

Antwoord 8

Binnen de Participatiewet is gekozen om bevoegdheden deels decentraal te beleggen.
Die keuze is gemaakt omdat in deze de gemeente dichter bij zijn inwoners staat en
daardoor beter zicht heeft waar wettelijke kaders in individuele situaties knellen.
De Participatiewet biedt gemeenten in dat kader ook op meerdere plekken ruimte om,
als individuele omstandigheden daarom vragen, maatwerk te bieden. Dat vraagt dus steeds
om een individuele afweging, waarbij gemeenten wel de mogelijkheid hebben om beleidsmatig
een afwegingskader aan de uitvoering mee te geven.

Voor het huidige onderzoek van Kansfonds geldt dat de wet gemeenten ruimte biedt om
hier in individuele situaties geen consequenties aan te verbinden. Dat laat onverlet
dat ik indien gemeenten in strijd met de wet handelen wel met hen het gesprek aanga.