Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Van den Hil, Tielen en Bevers over het bericht ‘Ziekteverzuim nadert hoogst gemeten niveau ooit, vooral in de zorg’

Antwoord van Minister Helder (Langdurige Zorg en Sport) (ontvangen 5 april 2023).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Ziekteverzuim nadert hoogst gemeten niveau ooit, vooral
in de zorg»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Welke extra kosten gaan gepaard met het huidige ziekteverzuim? Kunt u dat per sector
laten zien?

Antwoord 2

Ik beschik niet over cijfers over de kosten van het ziekteverzuim.

Vraag 3

Deelt u de mening dat verzuim te maken heeft met goed werkgeverschap, zeggenschap
en autonomie en een veilige werkomgeving? Is bekend hoe groot de invloed is van deze
afzonderlijke factoren op verzuim?

Antwoord 3

Het onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW) heeft in december 2021
een verdiepend onderzoek laten uitvoeren naar de samenhang tussen werkbeleving, arbeidsomstandigheden
en verzuim. Het onderzoek is gebaseerd op algemene cijfers over het ziekteverzuimpercentage
in de sector zorg en welzijn.2 Hieruit komt naar voren dat (langdurig) verzuim voor een deel niet te voorkomen is
omdat dit ziektegevallen betreft waarvan de oorzaak buiten het werk ligt. Daarnaast
komt naar voren dat werkklimaat een belangrijke rol speelt bij ziekteverzuim: tevreden
medewerkers verzuimen de helft minder dan ontevreden medewerkers. Ook de bejegening
van medewerkers door leidinggevenden draagt hieraan bij, net als pesten of intimidatie
op de werkvloer. Ook de mate waarin medewerkers kunnen voldoen aan de fysieke en psychische
eisen van het werk speelt een rol bij verzuim.

Het loont daarom voor organisaties om te investeren in gezond en veilig werk. Ik vind
het belangrijk dat werkgevers in de zorg goed invulling geven aan goed werkgeverschap,
zorgen voor zeggenschap en autonomie bij de medewerkers en hun verantwoordelijkheid
nemen als het gaat om een veilige werkomgeving. Het genoemde onderzoek van AZW geeft
enig inzicht in de samenhang tussen verzuim en werkbeleving en arbeidsomstandigheden,
al is niet precies bekend hoe groot de invloed is van de afzonderlijke factoren op
het verzuim.

Uit de nieuwste cijfers van Vernet3 komt naar voren dat het verzuim in de VVT, ziekenhuizen, GGZ en gehandicaptenzorg
licht is gedaald. Afgelopen februari was het verzuim in deze vier branches gemiddeld
8,93%, vorig jaar februari was dit 10,32%.

Vraag 4

Deelt u de mening dat goed werkgeverschap in de zorg een positief effect kan hebben
op het terugdringen van verzuim? Hebben maatregelen die werkgevers inzetten om verzuim
terug te dringen effect? Zo ja, welke maatregelen blijken effectief?

Antwoord 4

Ja, voor zover de oorzaken van het verzuim in werk liggen kan goed werkgeverschap
een positief effect hebben op het terugdringen van verzuim. Binnen het programma TAZ
zetten we dan ook vol in op goed werkgeverschap. Ik kijk hierbij primair naar werkgevers.
Zij zijn verantwoordelijk voor goed personeelsbeleid, ik ondersteun en faciliteer
hen hierbij waar nodig. Het Programma TAZ focust op de volgende vijf thema’s als onderdeel
van goed werkgeverschap:

– Vergroten van professionele autonomie en zeggenschap;

– Inwerken en begeleiden van nieuwe medewerkers;

– Aandacht voor een goede balans tussen werk en privé;

– Een gezonde en veilige werkomgeving;

– Het aantrekkelijker maken van werken in loondienst.

Het is aan werkgevers om na te gaan of de maatregelen die zij binnen hun organisatie
nemen op het gebied van verzuim ook effectief zijn. Zij worden hierin gesteund door
diverse initiatieven. Het Actie Leer Netwerk verzamelt en verspreidt goede voorbeelden
rond gezond en veilig werken op haar site. En via het initiatief Gezond & Zeker van
RegioPlus worden zorgmedewerkers over het thema duurzame inzetbaarheid voorzien van
kennis en informatie via regionale netwerkdagen, e-learnings en tips op de bijbehorende
website. Binnen het programma TAZ heb ik met brancheorganisaties en vakbonden de afspraak
gemaakt om de actielijn «mentaal gezond aan het werk» van de aanpak «Mentale gezondheid:
van ons allemaal» te vertalen naar een set aandachtspunten voor de sector zorg en
welzijn. Daarnaast subsidieer ik de data-gedreven aanpak «Preventieplan voor zorg-
en welzijnsmedewerkers» van Stichting IZZ, Coöperatie PGGM en Stichting FWG, die eind
april van start zal gaan. Met deze aanpak zetten zij in op het terugdringen van verzuim
en ongewenst verloop van zorg- en welzijnsmedewerkers. Binnen drie regio’s zullen
naar verwachting 18 zorg- en welzijnsorganisaties uit diverse branches aan de slag
gaan om hun verzuim en ongewenst verloop met het preventieplan aan te pakken. Door
bundeling van unieke data, succesvolle praktijkvoorbeelden en de dialoog met zorgprofessionals
wordt meer inzicht en handelingsperspectief voor werkgevers geboden om dit vraagstuk
aan te pakken. De opgedane inzichten zullen binnen de regio als sector breed gedeeld
worden.

Vraag 5

Op welke manieren zetten werkgevers zich in als het gaat om het tegengaan van verzuim
en inzet op een goede re-integratie van medewerkers? Welke aansporende acties worden
vanuit het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ondernomen om werkgevers
te wijzen op hun verantwoordelijkheid hierin?

Antwoord 5

Zoals in het antwoord op vraag 2 en 3 aangegeven zijn kunnen er diverse achterliggende
oorzaken in het werk liggen als het gaat om het verzuim, en daaraan gespiegeld is
er ook een breed palet aan maatregelen die werkgevers kunnen nemen om verzuim tegen
te gaan. Dit kan bijvoorbeeld gaan om het doorvoeren van organisatieveranderingen
om de zeggenschap en autonomie bij de medewerker te vergroten, het roosteren beter
laten aansluiten bij de behoefte van medewerkers voor een betere werk/privé balans,
of het doorvoeren van arbeidsbesparende innovaties om werkdruk te verlagen, en goede
begeleiding bij instroom van nieuwe medewerkers. Uit Arbowet -en regelgeving volgt
dat zowel de werkgever als de zieke werknemer verantwoordelijk zijn voor de re-integratie.
Dat betekent dat zij er beiden alles aan moeten doen om de getroffen werknemer zo
snel mogelijk weer aan het werk te gaan. Hierbij moeten ze ondersteund worden door
een gecertificeerd verzuimbedrijf.

In de beantwoording van vraag 4 is uiteengezet op welke wijze ik werkgevers binnen
het programma TAZ stimuleer om verzuim tegen te gaan.

Vraag 6

In hoeverre is vanuit het programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg & welzijn
(TAZ) inmiddels overleg geweest met werkgevers betreffende goed werkgeverschap? Welke
rol heeft het terugdringen van verzuim in deze gesprekken?

Antwoord 6

Met het programma TAZ wordt samen met de betrokken partijen (waaronder werkgevers)
ingezet op goed werkgeverschap. De geformuleerde opgaven en acties dragen bij een
verdere beweging naar goed werkgeverschap binnen de zorg en welzijn. Primair zijn
werkgevers aan zet, ik ondersteun hen hierbij. Denk aan de thema’s gezond en veilig
werken, het verhogen van professionele zeggenschap en het aantrekkelijker maken van
het werken in loondienst. Gezamenlijk met partijen is de keuze gemaakt om via hefboomthema’s
en bijbehorende kerngroepen invulling te geven aan de verschillende onderdelen van
goed werkgeverschap. Het terugdringen van verzuim is een van de achterliggende doelen
van goed werkgeverschap.

Vraag 7

Deelt u de mening dat agressie en intimidatie bijdragen aan verzuim en uitstroom van
zorgmedewerkers? Hoe geeft u uitvoering aan het bij de afgelopen begrotingsbehandeling
van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport ingediende amendement voor
de aanpak van agressie en intimidatie in de zorg?4

Antwoord 7

Agressie draagt helaas inderdaad bij aan verzuim van zorgmedewerkers: uit het onderzoek
dat ik in het voorjaar van 2021 samen met PGGM&Co heb laten uitvoeren blijkt dat 2%
van de zorgmedewerkers die met agressie of ongewenst gedrag van cliënten, patiënten
of diens naasten te maken hebben gehad zich voor kortere of langere tijd ziekmeldt.
Er zijn zeker ook mensen bij wie agressie of ongewenst gedrag een rol spelen bij het
verlaten van de sector. Dit is een zeer ongewenste situatie, agressief gedrag tegen
hulpverleners is te allen tijde onacceptabel. Zij moeten hun werk veilig kunnen doen
zonder te worden uitgescholden, belaagd of aangevallen. Als dat toch gebeurt is een
goede opvang en nazorg van groot belang. De primaire verantwoordelijkheid hiervoor
ligt bij de werkgevers. Om hen te ondersteunen hierbij continueer ik de branche-gerichte
aanpak die door mijn voorganger is ingezet. Door middel van het genoemde amendement
worden middelen uit die branchegerichte aanpak gealloceerd voor onderzoek naar en
aanpak van agressie en intimidatie in de eerstelijnszorg. Er heeft inmiddels een aantal
gesprekken plaatsgevonden met vertegenwoordigers van vijf partijen uit de eerste lijn
(KNMP, KNMT, LHV, KNGF en KNOV). Zij zijn voornemens een onderzoek uit te laten voeren
naar het vóórkomen van agressie in de eerstelijn en naar de achtergelegen oorzaken.
Op basis daarvan willen ze een aanpak opstellen voor het tegengaan van agressie. Ik
ben voornemens zowel de uitvoering van het onderzoek als het ontwikkelen van een aanpak
financieel te ondersteunen. Daarnaast is een vertegenwoordiger van deze partijen aangesloten
bij de reflectiegroep agressie en ongewenst gedrag en zullen deze partijen worden
uitgenodigd voor deelname aan het lerend netwerk omtrent agressie en ongewenst gedrag
dat ik op wil starten.

Vraag 8

Deelt u de mening dat ziekteverzuim verminderd kan worden door zorgmedewerkers meer
zeggenschap en grip te geven op hun werkzaamheden? Hoeveel aanvragen voor de subsidieregeling
Veerkracht en Zeggenschap zijn er gedaan, mogelijk gemaakt door een eerder ingediend
amendement voor het verbeteren van professionele zeggenschap? Hoe zal deze regeling
geëvalueerd worden?5

Antwoord 8

Ja, die mening deel ik. In de beantwoording op vraag drie is uiteengezet hoe ziekteverzuim
en meer zeggenschap zich tot elkaar verhouden. Voor de Subsidieregeling Veerkracht
en Zeggenschap zijn 204 aanvragen gedaan. In totaal zijn 136 subsidies van 50.000
euro verleend. De projectorganisatie van het Landelijk Actieplan Zeggenschap (LAZ)
begeleid de 136 instellingen die subsidie hebben ontvangen. Het LAZ heeft ook een
rol in de evaluatie van de Subsidieregeling. Zij analyseren de interventies waarmee
naar de gewenste situatie veerkracht en zeggenschap toegewerkt wordt om in kaart te
brengen of dit aansluit bij het doel van de Subsidieregeling. Verder zal – zoals eerder
aan uw Kamer vermeld6 – het effect van de inzet op (veerkracht en) zeggenschap worden geëvalueerd met de
Monitor Zeggenschap. Met deze monitor wordt in kaart gebracht in hoeverre zorgmedewerkers
– in het bijzonder de verpleegkundige beroepsgroep – zeggenschap ervaren op verschillende
niveaus en welke factoren hierop van invloed zijn.

Vraag 9

Welke stappen gaat u zetten om het ziekteverzuim in de zorg terug te dringen? Bent
u bereid om de Kamer hier voor het zomerreces over te informeren?

Antwoord 9

Voor het terugdringen van het ziekteverzuim zijn primair werkgevers aan zet, ik ondersteun
hen hierbij binnen het programma TAZ. Voor de zomer zal ik de Tweede Kamer over de
voortgang van het Programma TAZ informeren, waarbij ik ook aandacht zal geven aan
het terugdringen van het ziekteverzuim.