Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Valstar over het artikel Chinees staatsbedrijf bouwt onze pantservoertuigen

Antwoord van Staatssecretaris Van der Maat (Defensie) (ontvangen 21 maart 2023).

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Chinees staatsbedrijf bouwt onze pantservoertuigen:
«Kwalijk en naïef»»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Aan welke voertuigen in welke configuraties van de landmacht werkt het bedrijf Visser
of heeft het bedrijf gewerkt?

Antwoord 2

Het bedrijf Visser B.V. heeft diverse werkzaamheden voor Defensie uitgevoerd aan verschillende
typen voertuigen, waaronder de Bushmaster. De werkzaamheden betroffen interieurbouw,
het ontwikkelen van een prototype interieurinrichtingen, de leveringen van componenten
en het opleveren van tekeningen. Visser B.V. voert nog steeds opdrachten voor Defensie
uit.

Zoals met uw Kamer gedeeld2, moet voor gerubriceerde opdrachten aan de Algemene Beveiligingseisen Defensie Opdrachten
(ABDO) worden voldaan. Per opdracht wordt gekeken of een opdracht gerubriceerd is
en dus of er een ABDO-autorisatie nodig is.

Voor de werkzaamheden die Visser B.V. gedurende de periode van 2003 tot en met 2012
uitvoerde, is destijds vastgesteld dat een ABDO-autorisatie noodzakelijk was. Voor
die betreffende (gerubriceerde) opdracht is ook een ABDO-autorisatie verstrekt door
Defensie.

Vraag 3 en 4

Klopt het dat er na de overname van Visser door een Chinese eigenaar geen nieuwe veiligheidscheck
heeft plaatsgevonden?

Hoort een bedrijf een dergelijke overname te melden bij het Ministerie van Defensie?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3 en 4

Een bedrijf dat een opdracht uitvoert waarop op dat moment een ABDO-autorisatie van
toepassing is, dient een voorgenomen wijziging in zeggenschap, eigendom of bedrijfsstructuur
conform ABDO 2019 bijlage 5 schriftelijk te melden. Gezien het feit dat Visser B.V.
vanaf 2013 geen als gerubriceerd beoordeelde opdrachten uitvoerde waarvoor een ABDO-autorisatie
benodigd was, was bij de overname in hetzelfde jaar meldplicht niet aan de orde. Derhalve
was er ook geen reden om de daarbij behorende controles bij het bedrijf uit te voeren.

In 2022 is er wel een ABDO-autorisatie afgegeven. Dit betrof een Facility Security
Clearance3 ten behoeve van een ongerubriceerde opdracht die Visser B.V. uitvoert in opdracht
van een buitenlandse opdrachtgever. Ondanks dat het een ongerubriceerde opdracht betrof,
geldt volgens internationale afspraak dan wel het ABDO-regime. Op basis van deze ABDO-autorisatie
had Visser B.V. daarom de in november 2022 opgetreden wijziging in zeggenschap moeten
melden bij Defensie. Visser BV heeft dit niet gedaan; Defensie is hierover met het
bedrijf in gesprek en beziet welke consequenties daaraan verbonden worden.

Daarnaast was er in november 2022 intern Defensie een nieuw ABDO-aanvraagtraject gestart
voor een opdracht vanuit Defensie. Deze autorisatieaanvraag is ingetrokken omdat de
opdracht na controle uit de al eerder genoemde ongerubriceerde werkzaamheden bleek
te bestaan.

Vraag 5 en 6

Aan welke voertuigen in welke configuraties is gewerkt in de periode na de Chinese
overname waarin geen veiligheidscheck heeft plaatsgevonden?

Hoe beoordeelt u de gevoeligheden van het werken aan deze systemen, zoals diegene
die betrekking hebben op elektronische oorlogvoering?

Antwoord 5 en 6

Op basis van met Defensie afgesloten contracten heeft Visser B.V. gewerkt aan interieurbouw
en componenten ten behoeve van de Bushmaster. Dit betreft bijvoorbeeld het produceren
van draagsteunen, het leveren van plaatmateriaal en het aanbrengen van isolatiemateriaal.
Ook levert het bedrijf wapenrekken. Daarnaast heeft Visser B.V. opdrachten uitgevoerd
als onderleverancier voor contracten met binnenlandse en buitenlandse partijen voor
onder andere de Manticore4. Tevens heeft Defensie Visser B.V. opdracht gegeven voor het leveren van documentatie
en inbouwinstructie om diverse inbouw door Defensie zelf te kunnen uitvoeren.

De opdrachten die Visser B.V. van 2013 tot 2022 uitvoerde zijn als ongerubriceerd
beoordeeld. Voor deze opdrachten zijn, wanneer nodig, voertuigen zonder gerubriceerde
onderdelen aangeboden aan het bedrijf en waar nodig voorzien van dummies5. Er is geen apparatuur of informatie ten aanzien van elektronische oorlogvoering
gedeeld. Ook technische tekeningen zoals bijvoorbeeld tekeningen van zogenoemde housings voor schroeven, ophangbeugels en c-profielen van het dak die gedeeld zijn met het
bedrijf bevatten geen gerubriceerde informatie.

Gelet op de veranderende geopolitieke situatie worden richtlijnen voor het vaststellen
van het niveau van rubricering momenteel binnen Defensie herzien en deze zullen binnenkort
formeel in het Defensie Beveiligingsbeleid worden vastgesteld. Vooruitlopend daarop,
voert Defensie in de praktijk al een kritischere toetsing uit op opdrachten die bedrijven
uitvoeren, en of die gerubriceerd zijn of niet. Ook op basis van deze toetsing zouden
de opdrachten in de periode van 2013 tot 2022 als ongerubriceerd beoordeeld worden.

Vraag 7

Hoe beoordeelt u het risico van het feit dat Visser in handen is van een Chinees staatsbedrijf?

Antwoord 7

Het is bekend dat buitenlandse mogendheden, waaronder China, en ook niet-statelijke
actoren, zich actief inzetten om in Nederland technologische kennis te verwerven.
Het voorkomen van ongewenste toegang tot gerubriceerde informatie of wapensystemen
is van groot belang voor de nationale veiligheid. Het beleid is gericht op een zorgvuldige
afweging van belangen en risico’s. Defensie stelt daarom eisen aan bedrijven waarmee
Defensie relaties aangaat en bij gerubriceerde opdrachten moet aan de ABDO worden
voldaan.

De geopolitieke situatie is snel veranderd6. Nieuwe opdrachten worden in het licht van deze veranderde situatie getoetst. Ook
ongerubriceerde opdrachten worden in het kader van deze veranderingen getoetst aan
de hand van een risicoanalyse, waarbij een oordeel wordt gevormd over de kwetsbaarheden
ten aanzien van producent, product, productie en life cycle. Daarnaast werkt het kabinet aan een wet op de sectorale investeringstoets voor de
defensie-industrie. Het accent bij het wetsvoorstel sectorale investeringstoets defensie-industrie
ligt sterk op het waarborgen van strategische autonomie en bevoorradings- en leveringszekerheid
(ook voor toekomstige behoeften en nieuwe technologische ontwikkelingen).

Zie ook het antwoord op vraag 11.

Vraag 8

Zijn er nog meer Algemene Beveiligingseisen voor Defensieopdrachten (ABDO)-gecertificeerde
bedrijven waarbij een meerderheid van het eigendom in handen van Chinese entiteiten
of personen ligt?

Antwoord 8

Zoals ook gemeld in antwoord op de vragen 3 en 4, wordt conform het Defensie Beveiligingsbeleid
(DBB) en de ABDO-regeling per opdracht geautoriseerd. Er is dus geen sprake van certificering
van een geheel bedrijf; dit om niet onnodig zware maatregelen toe te passen op een
bedrijf als geheel.

Als het betreffende bedrijf een ABDO-autorisatie heeft voor een gerubriceerde opdracht,
dan dient het bedrijf op basis van de ABDO een voorgenomen wijziging in eigendom of
aandeelhouderschap terstond schriftelijk te melden. Over (lopende) autorisatietrajecten
of -autorisaties kan Defensie geen inhoudelijke mededelingen doen.

Vraag 9

Hoe beoordeelt u de risico’s van dergelijke structuren in het licht van de verplichting
die er op Chinese bedrijven en staatsburgers rust om desgevraagd mee te werken met
de eigen inlichtingendiensten, zoals wordt geconcludeerd in het Dreigingsbeeld Statelijke
Actoren?

Antwoord 9

Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 7, is de geopolitieke situatie veranderd
en houdt Defensie daar rekening mee met de aanbesteding van materieel.

Aan de hand van een risicoanalyse wordt per opdracht door de behoeftesteller kritisch
beoordeeld wat mogelijke kwetsbaarheden zijn in het licht van huidige dreigingen.
Daarnaast investeert Defensie verder in de bewustwording van behoeftestellers en inkopers
bij de naleving en de uitvoering van het beleid.

Vraag 10

Wanneer verwacht u de investeringstoets Defensie-industrie naar de Kamer te sturen?

Antwoord 10

De internetconsultatie van deze wet is voorzien in het tweede kwartaal en de toezending
naar de Tweede Kamer in het vierde kwartaal van 2023.

Vraag 11

Hoe bent u van plan daarnaast om te gaan met bestaande gevallen waarin een toeleverancier
van Defensie in handen is van entiteiten of personen uit een land dat een offensief
cyberprogramma tegen Nederland uitvoert?

Antwoord 11

Een bedrijf dat een opdracht uitvoert waarop een ABDO-autorisatie van toepassing is,
dient een voorgenomen wijziging in eigendom of aandeelhouderschap terstond schriftelijk
aan de MIVD te melden.

Het Bureau Industrieveiligheid (BIV) van de MIVD voert toezichtbezoeken uit bij bedrijven.
Hierbij wordt door BIV getoetst of nog aan de ABDO-eisen wordt voldaan.

Ook worden behoeftestellers en inkopers binnen Defensie in het licht van de gewijzigde
geopolitieke omstandigheden opnieuw voorgelicht. Centraal thema is het vergroten van
kennis en bewustzijn hoe opdrachten worden gerubriceerd of gemerkt.

Daarnaast is ook internationale eenduidigheid van het grootste belang. Bij Europese
samenwerking is het noodzakelijk om door middel van de onderling erkende Facility Security Clearances (FSC) op eenduidige manier de veiligheidsbeoordeling te blijven continueren en dat
de beveiligingseisen worden besproken met bedrijven in het buitenland.

Tot slot zal de Wet Veiligheidstoets Investeringen Fusies en Overnames (Wet vifo)
later dit jaar in werking treden. De wet zal dienen als een vangnet om middels een
ex ante investeringstoets risico’s voor de nationale veiligheid te mitigeren ten aanzien
van bepaalde investeringen in bedrijven die actief zijn op sensitieve technologie,
zoals dual-use goederen en/of militaire goederen.

Vraag 12

Wat zijn de gevolgen voor het desbetreffende bedrijf en de lopende projecten?

Antwoord 12

Er zijn geen aanwijzingen dat er informatie of materiaal bij het bedrijf Visser B.V.
onjuist is behandeld. Visser B.V. voert momenteel alleen ongerubriceerde opdrachten
uit. Deze opdrachten vinden doorgang.