Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Idsinga en Rahimi over het bericht ‘Oude ict kost fiscus miljoenen’

Antwoord van Staatssecretaris Van Rij (Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst)
(ontvangen 24 februari 2023).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Oude ict kost fiscus miljoenen»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u per jaar vanaf 2010 tot heden een overzicht geven van de kosten die de belastingdienst
aan ICT heeft uitgegeven? Kunt u deze uitgesplitst in interne en externe inhuur met
daarbij de overschrijdingen aangegeven?

Antwoord 2

In het overzicht hieronder ziet u de jaarlijkse budgetten van de ICT-organisatie van
de Belastingdienst in de periode 2010–2022. De middelen voor de ICT-organisatie zijn
bestemd voor zowel personele als materiële uitgaven. De personele uitgaven zijn als
onderdeel van de totale ICT-uitgaven (kolom 1) apart inzichtelijk gemaakt, met daarbij
ook een nadere splitsing naar eigen personeel en externe inhuur.

In de reguliere begrotingscyclus wordt gedurende het jaar inzicht gegeven in tussentijdse
bijstellingen van beschikbare middelen op basis van de verwachte kasuitgaven. Ten
opzichte van de tweede suppletoire begroting bij Najaarsnota hebben er in de periode
2010 t/m 2022 over het algemeen geen overschrijdingen van personeelsbudgetten plaatsgevonden.
De gemiddelde onderschrijding lag rond de 3%. Uitzondering hierop zijn de jaren 2015
en 2016 waarin sprake was van een overschrijding van de personele budgetten van respectievelijk
5% en 8%. De overschrijding zat in deze jaren met name op externe inhuur en werd veroorzaakt
door een grote opdrachtenstroom die niet volledig gerealiseerd kon worden met de bezetting
eigen personeel. Op het niveau van de totale ICT-uitgaven waren de overschrijdingen
in deze jaren overigens kleiner (4% in 2015 en <1% in 2016).

Vraag 3

Kunt u een overzicht geven van de verhouding tussen uitgaven aan onderhoud van bestaande
systemen en de modernisering daarvan?

Antwoord 3

Afgelopen jaren zijn vanuit de voorjaarsbesluitvorming en Werk aan Uitvoering middelen
beschikbaar gekomen voor de ICT-organisatie van de Belastingdienst. Inmiddels bedraagt
het budget van de ICT-organisatie van de Belastingdienst in 2023 circa € 860 mln.
Een groot gedeelte hiervan, circa 60%, is bestemd voor personele uitgaven. Met het
personeel dat van deze budgetten wordt betaald, zowel eigen personeel als inhuur van
externen, worden IV-dagen gerealiseerd. Voor 2023 wordt gewerkt met 626.000 IV-dagen.

Jaarlijks is circa 60% van de beschikbare IV-dagen nodig voor beheer en onderhoud.
Onderdeel van beheer en onderhoud zijn de activiteiten voor het Datacenter van de
Belastingdienst, de printstraat, regulier lifecycle-management en het bewaken van
de digitale veiligheid in het Security Operations Center (SOC). Aan modernisering
wordt circa 10% van de totaal beschikbare capaciteit besteed. Aan vernieuwing wordt
circa 14% besteed. Onder vernieuwing vallen dienstverlening, integrale beveiliging,
initiatieven met betrekking tot gegevens, toezicht en bedrijfsvoering. Onderstaande
tabel geeft dit weer.

Portfolio categorieën in IV-dagen

2019

2020

2021

2022

Beheer en onderhoud

Data Center Services

163.400

152.400

155.700

152.700

Regulier Beheer en Onderhoud

162.200

185.200

186.200

206.200

Subtotaal

325.600

337.600

341.900

358.900

Projecten

Wetgeving

33.900

31.600

47.000

45.500

Modernisering

61.800

64.600

80.400

74.800

Vernieuwing

57.300

72.100

93.300

81.500

Subtotaal

153.000

168.300

220.700

201.800

Jaaraanpassingen

55.500

41.400

32.600

29.700

Totaal

534.100

547.300

595.200

590.400

Vraag 4

Per wanneer kunnen de ICT-systemen uit bijvoorbeeld de jaren 70, of waarvoor geen
expertise meer in huis is, worden omgezet in moderne ICT-systemen met moderne programmeerta(a)l(en)?

Antwoord 4

Het hebben van ICT-systemen uit de jaren «70 uit zich in technische schuld. De Belastingdienst
is bezig met het reduceren van die technische schuld. Sinds 2018 is deze gehalveerd
van 52% naar 26%. Deze modernisering is desondanks complex en wordt daarom in kleinere
stappen uitgevoerd, zodat er grip is op deze projecten.

Voor alle ketens wordt aan de modernisering gewerkt. Het is de planning om het overgrote
deel van het achterstallig onderhoud, dat wijzigingen belemmert, in 2026 opgelost
te hebben. Of dat tijdpad gehaald wordt is afhankelijk van veel factoren, zoals de
beschikbaarheid van ICT-personeel, tussentijdse onvoorziene ontwikkelingen (zoals
box 3, energiemaatregelen, etc.) en het verloop van aanbestedingen.

Voor de volgende ketens geldt dat er na 2026 nog gemoderniseerd moet worden: inning
en betalingsverkeer, omzetbelasting en gegevens. Bij inning en betalingsverkeer komt
dit onder andere door werkzaamheden rondom het herstel toeslagen, FSV en corona uitstelbeleid
die voorrang kregen boven modernisering. De binnenlandse omzetbelasting wordt gemoderniseerd
met als planning dat in 2026 een nieuw systeem operationeel is. In deze keten dienen
na 2026 ook andere regelingen nog gemoderniseerd te worden. Voor de keten gegevens
is na 2026 nog een forse inspanning nodig, omdat er veel applicaties van lokale applicaties
omgezet moeten worden naar centrale applicaties en de gegevenshuishouding verbeterd
moet worden.

Vraag 5

Waarom is de aanbesteding voor het moderniseren van het nieuwe systeem voor de omzetbelasting
nog niet uitgeschreven? Kunt u aangeven welke stappen u zet om deze en andere aanbestedingen
te versnellen?

Antwoord 5

In 2021 heeft een marktconsultatie plaatsgevonden waaruit bleek dat er oplossingen
in de markt beschikbaar zijn voor een nieuw systeem voor de omzetbelasting. Een extern
advies in 2022 heeft dit bevestigd. De aanbesteding bevindt zich nu in de voorbereidende
fase. Er zijn nog verschillende go en no-go momenten. Ik ben terughoudend om u in
deze fase uitgebreid over de planning te informeren, zie ook antwoord 6.

Een versnelling in deze of andere aanbestedingen leidt tot risico’s en kan afbreuk
doen aan de kwaliteit van het proces van aanbesteden of aan de aanbestede dienst of
product. Ondanks dat ik de wens begrijp om een aanbesteding te versnellen om zo bijvoorbeeld
sneller te beschikken over een modern systeem, wil ik zorgvuldigheid boven snelheid
stellen.

Vraag 6

Welke andere aanbestedingen moeten nog worden uitgeschreven?

Antwoord 6

De Belastingdienst voert jaarlijks een groot aantal ICT-aanbestedingen uit met wisselende
inhoud en omvang. In aanbestedingen die in voorbereiding zijn of in de nabije toekomst
op de markt zullen worden gebracht, wordt door de Belastingdienst geen inzage vooraf
gegeven. Dit kan marktverstorend werken of de juridische positie van de Belastingdienst
schaden.

Vraag 7

Hoe duidt u de uitspraak in het artikel, gebasseerd op interne documenten, dat door
personeelstekorten en achterstanden in de ICT het belastingmoraal van burgers en ondernemers
kan worden aangetast?

Antwoord 7

De Belastingdienst heeft als taak om belastingen eerlijk en zorgvuldig te heffen en
innen. Iedere burger, elk bedrijf en elke andere belastingplichtige organisatie moet
erop kunnen vertrouwen dat hij of zij het juiste deel aangeeft en betaalt en dat hij
of zij ook (terug)krijgt waar hij of zij recht op heeft. Daarnaast moeten burgers
en bedrijven er ook op kunnen vertrouwen dat de Belastingdienst ervoor zorgt dat andere
burgers en bedrijven hun bijdrage leveren. Als dat vertrouwen afneemt kan dat effect
hebben op de belastingmoraal.

De Belastingdienst voert deze taak nog steeds naar behoren uit, in die zin is er geen
sprake van een aantasting van de belastingmoraal. Dit komt ook naar voren in de fiscale
monitor die jaarlijks wordt uitgevoerd en uw Kamer bij het jaarplan Belastingdienst
2023 heeft ontvangen. De situatie is nu ook anders dan in 2018. Er was toen sprake
van een groot personeelsverloop en achterstand in de ICT. Inmiddels is meer personeel
aangetrokken en worden ICT-systemen vernieuwd. Daardoor kan personeel efficiënter
en mogelijk anders worden ingezet.

Dat laat onverlet dat de Belastingdienst nog stappen moet zetten. Zo is er nog sprake
van een tekort aan (ICT-)personeel en wordt er in sommige ketens nog gewerkt met verouderde
systemen.

Vraag 8

Kunt u aangeven bij welke ICT-systemen continuiteitsrisico’s spelen en welke delen
van de bedrijfsvoering van de Belastingdienst hiervan afhankelijk zijn?

Antwoord 8

De urgentie voor modernisering wordt bepaald door risico’s. Systemen met de grootste
risico’s op het gebied van continuïteit door verouderde technologie, zijn als eerste
gemoderniseerd, zoals het systeem voor autobelastingen. De systemen voor omzetbelasting,
loonheffing en inkomensheffing worden de komende tijd vervangen. Tot die systemen
volledig zijn vervangen, ziet de Belastingdienst voor deze ketens risico’s. Om deze
risico’s te beheersen, zijn aanvullende maatregelen genomen. In figuur 5 en 6 van
de begeleidende brief ziet u hoe de technische schuld per keten nu is en wat de ambitie
is qua ontwikkeling tot en met 2026.

Vraag 9

Kunt u de vragen één voor één beantwoorden?

Antwoord 9

Ja.