Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Sjoerdsma over het bericht dat politieke oppositie in Azerbeidzjan wordt mishandeld of vastgezet

Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 14 maart 2022).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht van Human Rights Watch over de mishandeling van oppositieleider
Tofig Yagublu bij vreedzame protesten in Bakoe?1

Antwoord 1

Ja, ik ben bekend met dit bericht.

Vraag 2

Hoe oordeelt u over dit gewelddadige optreden van de Azerbeidzjaanse autoriteiten
en het handelen tegen oppositieleider Tofig Yagublu?

Antwoord 2

Het kabinet acht de berichtgeving hierover zeer verontrustend. Nederland keurt iedere
vorm van geweld tegen oppositieleden af. Diverse internationale partners, waaronder
de EU, hebben dit met steun van Nederland aan de orde gesteld. Azerbeidzjan is partij
bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en is derhalve verplicht
zich te houden aan dit verdrag, waaronder ook de vrijheid van meningsuiting en de
vrijheid van vergadering en vereniging vallen.

Vraag 3

Hoe staat het met de gezondheid van oppositieactivisten die vast zitten in Azerbeidzjaanse
gevangenissen, zoals Saleh Rustamov, Aslan Gurbanov2, Zamin Salayev3 en Elvin Isayev? Is Rustamov reeds uit hongerstaking en krijgt hij de benodigde medische
zorg?

Antwoord 3

Het kabinet beschikt niet over vertrouwelijke medische gegevens van individuen in
Azerbeidzjaanse detentie. Het kabinet is enkel bekend met hetgeen publiekelijk is
gezegd over de toestand van deze personen.

Verschillende Azerbeidzjaanse media hebben bericht dat dhr. Rustamov zijn hongerstaking
in december jl. beëindigde. Volgens berichtgeving is hij destijds onderzocht door
artsen van het Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC) die vaststelden dat
de hongerstaking van 41 dagen serieuze consequenties heeft gehad voor zijn gezondheid.4 Dhr. Gurbanov zou, volgens nieuwsberichten, lijden aan hartproblemen en epilepsie.5 Dhr. Salayav zou, volgens mediaberichtgeving, na zijn vrijlating op 19 januari, hebben
gezegd dat hij last had van serieuze gezondheidsproblemen zoals verminderd zicht en
falende benen, als gevolg van marteling en hongerstakingen.6 Wat betreft dhr. Isayev is er een bron die stelt dat hij wordt gemarteld.7

Vraag 4

Kunt u een update verschaffen over de situatie van Saleh Rustamov, Aslan Gurbanov,
Zamin Salayev en Elvin Isayev, hun gevangenschapssituatie en de staat van hun rechtszaken?

Antwoord 4

Wat betreft de individuele zaken verwijs ik u naar de mediaberichtgeving hierover.
De kleine Nederlandse ambassade in Bakoe (twee diplomaten) beschikt over onvoldoende
capaciteit om de gevangenschapssituatie en stand van rechtszaken van individuen in
detail te volgen, anders dan hetgeen daarover wordt gepubliceerd of meegedeeld door
derden. De ambassade staat hierover in contact met internationale partners en de EU-delegatie
mede in gelet op het bredere belang met gelijkgezinde partners op te trekken. Ambtenaren
van mijn ministerie hebben contact gehad met betrokkenen uit de kring van dhr. Isayev
en worden door hen over zijn zaak geïnformeerd.

Wat betreft de algemene situatie van de stand van gevangenissen in Azerbeidzjan verwijs
ik u naar internationale rapporten zoals de bezoekrapporten van het Europees Comité
ter voorkoming van foltering en onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing
(CPT).8 Het rapport van het laatste bezoek, eind 2020, is nog niet gepubliceerd.

Vraag 5

Bent u op de hoogte dat de uitspraak naar aanleiding van de cassatieklacht in de zaak
van Elvin Isayev op 30 november 2021 (zonder opgave van een duidelijke redenen) tot
onbepaalde tijd is uitgesteld? Is er een verklaring voor te geven?

Antwoord 5

Ja, mijn ministerie is daarvan op de hoogte gebracht door personen uit de kring van
Elvin Isayev. Van dezelfde bron ontving mijn ministerie de recente update dat de cassatiezaak
nu gepland staat voor 22 februari aanstaande. Ik weet niet wat de redenen zijn voor
het aanvankelijke uitstel.

Vraag 6

Krijgt de Nederlandse ambassade in Bakoe toestemming om politieke tegenstanders van
het regime van president Aliyev te bezoeken? Zo ja, maakt de ambassade hier gebruik
van? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Zoals gebruikelijk spreken medewerkers van de ambassade af en toe met leden van de
oppositie. Hiervoor is geen toestemming nodig.

Vraag 7

Waarom worden verzoeken aan het ministerie om een bezoek van de ambassademedewerker
aan de politieke tegenstanders van het regime van president Aliyev geweigerd?

Antwoord 7

Indien u doelt op een verzoek aan mijn ministerie tot het verlenen van consulaire
bijstand aan een persoon in detentie, dan is het een voorwaarde dat de persoon in
kwestie de Nederlandse nationaliteit bezit.

In zeldzame gevallen komt het voor dat Nederland deelneemt aan bezoeken aan personen
in detentie die niet de Nederlandse nationaliteit bezitten. Deze vinden altijd plaats
in gezelschap van gelijkgezinde landen en vaak de EU-vertegenwoordigers. Dit gebeurt
alleen bij zeer hoge uitzondering.

Vraag 8

Zijn er nog andere politieke gevangenen in Azerbeidzjan wiens situatie zorgwekkend
is? Zo ja, welke?

Antwoord 8

Zaken bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) hebben aangetoond dat
het voorkomt dat Azerbeidzjan pogingen doet om de oppositie en o.a. het maatschappelijk
middenveld tot zwijgen te brengen door onder valse voorwendselen detentiemaatregelen
op te leggen, mogelijk wegens hun weerstand tegen het regime.

Verschillende NGO’s hanteren lijsten van vermeende politieke gevangen, deze zijn vaak
publiekelijk beschikbaar. Ook op EU-niveau worden (vermeende) zaken gevolgd, dit gebeurt
op vertrouwelijke wijze en deze worden besproken met de Azerbeidzjaanse autoriteiten.

Vraag 9

Hoe oordeelt u over het algemeen over de rechtspraak in Azerbeidzjan?

Antwoord 9

Over het algemeen worden vraagtekens gezet bij de onafhankelijkheid van de rechtsgang
in Azerbeidzjan. Zo krijgt Azerbeidzjan van de NGO «Freedom House» een zeer lage score
voor het functioneren van de rechtsstaat.9 In dialoog met de Azerbeidzjaanse autoriteiten benoemt en bespreekt de EU deze uitdagingen
t.a.v. de onafhankelijkheid, transparantie en accountability van het judiciële systeem.

Voor meer detail verwijs ik u naar de rapporten van de Europese Commissie voor de
efficiëntie van justitie van de Raad van Europa (CEPEJ). Deze instantie werkt aan
instrumenten om de efficiëntie en werking van justitie in Europa te verbeteren en
publiceert met regelmaat rapporten over de situatie in de lidstaten, waaronder Azerbeidzjan.

Vraag 10

Wat doet Nederland in bilateraal en Europees verband om Azerbeidzjan te bewegen naar
een beter mensenrechtenbeleid en een eerlijkere vrijere rechtspraak voor o.a. politieke
gevangenen, andersdenkenden en minderheden?

Antwoord 10

Zowel voor Nederland als voor de EU zijn mensenrechten een prioriteit in het internationaal
beleid. Bilateraal en in EU-verband spreekt Nederland met de Azerbeidzjaanse overheid
en het maatschappelijk middenveld over de mensenrechtensituatie.

De EU en Nederland proberen ook middels concrete projecten de mensenrechtensituatie
op de grond te verbeteren. De EU focust zich onder andere op de bevordering van een
omgeving waarin het maatschappelijk middenveld en mensenrechtenverdedigers vrij kunnen
opereren, het bevorderen van de vrijheid van meningsuiting en het versterken van de
rechtsstaat. Ook de Nederlandse ambassade in Bakoe steunt projecten ter bevordering
van de mensenrechten, gericht op onder andere het trainen van mensenrechtenverdedigers,
het versterken van de positie van vrouwen en het beschermen van slachtoffers van mensenhandel.

Momenteel lopen onderhandelingen over een nieuw samenwerkingsakkoord tussen de EU
en Azerbeidzjan: mensenrechten is hierin een belangrijk onderwerp. Ook binnen het
Oostelijk Partnerschap zijn de rechtsstaat en mensenrechten prominente thema’s.

Daarnaast staan de mensenrechten in multilaterale organisaties hoog op de agenda.
Zo ook in de VN-Mensenrechtenraad, waar Nederland Azerbeidzjan onder andere heeft
opgeroepen journalisten en mensenrechtenverdedigers beter te beschermen.

In de Raad van Europa is recentelijk het actieplan voor Azerbeidzjan voor de komende
jaren besproken. Daarnaast hecht Nederland veel waarde aan het systeem van het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).

Tot slot houdt de Organisatie voor Vrede en Veiligheid in Europa (OVSE) de naleving
van mensenrechten in de regio in de gaten en draagt bij aan de levering van technische
expertise aan landen als Azerbeidzjan ter ondersteuning van hervormingen.

Vraag 11

Welke diplomatieke instrumenten worden ingezet om president Aliyev te bewegen werk
te maken van een beter mensenrechtenbeleid? Worden hierbij stille diplomatie en Europese
sancties overwogen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 11

Het gaat om dialoog, stille diplomatie, diplomatieke druk (onder andere via het Comité
van Ministers in de Raad van Europa). Voor meer detail verwijs ik u naar het antwoord
op vraag 10.

Vraag 12

Overweegt Nederland het stellen van sancties in specifieke gevallen van bijvoorbeeld
Elvin Isayev, zoals ook in de zaak van Aleksej Navalny10 in Europees verband werden opgelegd?

Antwoord 12

In algemene zin geldt dat in EU-verband op voortdurende basis wordt gekeken naar mensenrechtenschendingen.
De instelling van restrictieve maatregelen door de Europese Unie, waaronder ook het
EU-mensenrechtensanctieregime, vormt een instrument dat kan worden ingezet als onderdeel
van het bredere gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. Over de vraag
of in individuele gevallen al dan niet een sanctiemaatregel wordt overwogen kan het
kabinet om redenen van vertrouwelijkheid geen uitspraken doen.

Vraag 13

In hoeverre worden de gremia van de Raad van Europa aangewend om Azerbeidzjan te wijzen
op haar verplichtingen onder het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)?
Gebeurt dit met enig succes? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 13

Nederland legt binnen de Raad van Europa de nadruk op tenuitvoerlegging van en toezicht
op bestaande verplichtingen, waaronder de verplichtingen onder het Europees Verdrag
voor de Rechten van de Mens (EVRM). Nederland hecht veel waarde aan de geloofwaardigheid
en effectiviteit van het EVRM-toezichtssysteem. Het Comité van Ministers oefent het
toezicht uit op de naleving van de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten
van de Mens. Aan dat toezicht neemt Nederland actief deel en spreekt daarbij andere
lidstaten van de Raad van Europa, waaronder Azerbeidzjan, aan op hun verplichtingen
om de vereiste individuele en algemene maatregelen te treffen om de bindende uitspraken
van het EHRM ten uitvoer te leggen.

Azerbeidzjan staat op de zesde plaats van landen met de meeste zaken onder verscherpt
toezicht bij het Comité van Ministers, na Rusland, Oekraïne, Turkije, Roemenië en
Italië. Veel van deze zaken betreffen pogingen van Azerbeidzjan om de oppositie en
het maatschappelijk middenveld tot zwijgen te brengen door onder valse voorwendselen
detentiemaatregelen op te leggen. Nederland zet zich in het Comité van Ministers veelvuldig
in voor invrijheidstelling, herstel van politieke rechten, en algemene maatregelen
die de onafhankelijkheid van de rechtspraak en het openbaar ministerie waarborgen.
In dat kader is ook de eerste inbreukprocedure (artikel 46 lid 4 EVRM) tegen Azerbeidzjan
gevoerd, uiteindelijk resulterend in de vrijlating van oppositiepoliticus Ilgar Mammadov,
de vernietiging door het Azerbeidzjaanse Supreme Court van zijn veroordeling, en de
toekenning van compensatie. Vergelijkbare zaken blijven op de rol van het Comité van
Ministers staan, waar zowel individuele als algemene maatregelen vereist zijn. Nederland
blijft zich ervoor inzetten dat deze maatregelen door Azerbeidzjan worden getroffen.

Vraag 14

Wat zijn de concrete resultaten van de inspanningen van uw departement op het terrein
van mensenrechten in Azerbeidzjan in de afgelopen periode, en welke projecten lopen
nog? Kunt u deze vragen afzonderlijk beantwoorden?

Antwoord 14

De mensenrechtensituatie in Azerbeidzjan heeft de voortdurende aandacht van mijn ministerie.
Inspanningen gebeuren voornamelijk in goed gezelschap, waaronder in EU-verband. Het
is veelal niet mogelijk om vast te stellen of inspanningen tot concrete resultaten
leiden.

Wat betreft de projecten die o.a. door de Nederlandse ambassade in Bakoe worden gesteund
zijn de resultaten wel zichtbaar. Recent waren er resultaten op onder andere de capaciteitsopbouw
en het vergroten van de rol van mensenrechtenverdedigers en de bevordering van een
actieve rol van vrouwen in het bedrijfsleven en de politiek. Momenteel lopen er projecten
op het vlak van bevordering van de positie van LGBTI-personen en ondersteuning van
door vrouwen geleide lokale initiatieven. Hierdoor worden met name vrouwen in rurale
gebieden in staat gesteld volledig en billijk deel te nemen aan het economische en
sociale leven van hun gemeenschappen.