Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van der Molen over het bericht ‘Rijk en provincie in gesprek over project Kornwerderzand’

Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 14 maart 2022).

Vraag 1

Hebt u kennisgenomen van het bericht «Rijk en provincie in gesprek over project Kornwerderzand»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Welke ontwikkelingen hebben zich sinds de ondertekening van de bestuursovereenkomst
tussen Rijk en provincie in de zomer van 2020 voorgedaan, die invloed hebben op de
planning en kosten van de verruiming van de sluis, het vervangen van de bruggen bij
Kornwerderzand en het verdiepen van vaargeulen in het IJsselmeer?

Antwoord 2

Provincie Fryslân meldt in een recente voortgangsrapportage over project Verruiming
Sluis Kornwerderzand, die aan provinciale staten is gestuurd, dat zich verschillende
tegenvallers voordoen. Genoemd worden de vertraging bij het rijksproject versterking
Afsluitdijk, werkwijze vaargeulen IJsselmeer, verziltingsproblematiek IJsselmeer,
de marktbijdrage en prijsontwikkeling en inflatie. Op grond van de bestuursovereenkomst
ligt de verantwoordelijkheid voor deze risico’s bij de provincie. Vanuit mijn begroting
is, mede op wens van uw Kamer, een aanzienlijke maar vaste financiële bijdrage toegezegd
onder de voorwaarde dat de risico’s van het project door de provincie worden gedragen.

Vraag 3

Klopt het dat de vertraging van het Rijksproject «Versterking Afsluitdijk» de provinciale
projecten op Kornwerderzand raakt? Op welke wijze kan de planning worden ingelopen?

Antwoord 3

Enkele deelprojecten van Project Afsluitdijk lopen, zoals mijn voorganger uw Kamer
heeft bericht2, door tot naar verwachting 2025. Een aantal deelprojecten, waaronder de versterking
van het dijklichaam, wordt naar verwachting volgens planning eind 2022 afgerond.

Werkzaamheden vanuit Rijkswaterstaat vormen naar huidig inzicht geen belemmering voor
de provincie om de bruggen uiterlijk in 2025 te vervangen, zoals in de bestuursovereenkomst
is afgesproken. Rijkswaterstaat en provincie zijn hierover in goed overleg. Ook voor
mij is tijdige vervanging van de bijna 90 jaar oude bruggen van groot belang omdat
daarmee een einde moet komen aan het optreden van storingen en ongeplande reparaties
en daarmee vertraging voor het wegverkeer en scheepvaartverkeer.

Het deel van de Vismigratierivier dat Rijkswaterstaat laat bouwen in opdracht van
de provincie (het doorlaatmiddel door de dijk) zal eind 2022 grotendeels gereed zijn.
Aansluitende werkzaamheden, zoals het verwijderen van de tijdelijke waterkering en
het aanbrengen van bodembescherming aan de Waddenzeezijde, zijn vertraagd en uiterlijk
eind 2023 gereed. De provincie kan aan de IJsselmeerzijde conform afspraken na 2022
onbelemmerd de Vismigratierivier realiseren. Over het deel van de Vismigratierivier
dat de provincie realiseert aan de Waddenzeezijde zijn Rijkswaterstaat en de provincie
in gesprek om de gevolgen van de vertraging op te vangen en daarbij zo mogelijk kansen
voor werk met werk te benutten.

Vraag 4

Klopt het dat zich bij Rijkswaterstaat gegadigden hebben gemeld voor zandwinning bij
projecten, zoals de Vismigratierivier en Versterking Friese IJsselmeerkust? Welke
gevolgen heeft dit voor de kosten en baten voor de provincie bij het verdiepen van
de vaargeulen?

Antwoord 4

Het klopt dat zich bij Rijkswaterstaat gegadigden hebben gemeld voor zandwinning in
Rijkswateren. Verlening van ontgrondingsvergunningen in Rijkswateren verloopt volgens
het principe «wie het eerst komt, het eerst maalt». De provincie Fryslân en de zandwinbedrijven
hebben vergunningen aangevraagd voor het winnen van zand in respectievelijk het traject
Kornwerderzand-Workum (provincie), in de vaargeultraject Urk-Den Oever en vaargeultraject
Urk-Makkum-aansluiting wingebied Provincie (zandwinbedrijven). De provincie heeft
aangegeven hun deel in te zetten voor de aanleg van de vismigratierivier en o.a. projecten
gerelateerd aan de versterking en aanleg natuurprojecten langs de Friese Kust. In
de ontgrondingsvergunningen van de zandwinbedrijven is het belang van de provincie
ten aanzien van tijdige realisatie van de nautische vaargeulprofiel vanwege het Project
Verruiming Kornwerderzand, meegenomen in de looptijd van de vergunning. De provincie
kan in die zin voordeel halen uit het feit dat de vaargeulen, als benoemd in verleende
ontgrondingsvergunningen, door zandwinning op diepte worden gebracht. De gevolgen
voor de kosten en baten zijn uiteindelijk echter een verantwoordelijkheid voor de
provincie.

Vraag 5

Klopt het dat de verzilting van het IJsselmeer ernstiger is dan in eerste instantie
werd gedacht? Welke beheersmaatregelen zijn nodig om verzilting tegen te gaan en welke
consequenties hebben die voor de uitvoering van de verschillende projecten?

Antwoord 5

Na het droge jaar 2018 zijn wij alerter geworden op het verziltingsvraagstuk in het
IJsselmeer en ingrepen in het gebied die kunnen leiden tot een verhoogde kans op de
toename van verzilting worden goed in de gaten gehouden. Ook geven recente gepubliceerde
toekomstscenario’s in het kader van Deltaprogramma Zoet Water aan dat de kans dat
dergelijke droge jaren in de toekomst vaker kunnen voorkomen groter is geworden3. Sinds 2018 worden de meetpunten in het gebied daarom steeds verder uitgebreid, waardoor
meer inzicht wordt verkregen in het gedrag van de verspreiding van het zoute water.

Het vergroten van de schutsluis bij Kornwerderzand omvat ook het verdiepen van de
vaargeul naar Kornwerderzand. Het zand dat hierbij gewonnen wordt, wil de provincie
Fryslân o.a. inzetten voor het project Versterken Friese Kust en de Vismigratierivier.
Vanaf Kornwerderzand is de eerste km (van de totaal 4,5 km) vaargeul inmiddels verdiept.
Uit diverse metingen is gebleken dat het zoute water dat normaliter weer terugvloeit
naar de Waddenzee d.m.v. spuien of schutten zich nu ophoopt in de reeds verdiepte
kuil. Er is nu een kans dat als de verdiepte vaargeul tussen Kornwerderzand en Urk
verder wordt gerealiseerd, een zogenoemde zouttong over de bodem van de verdiepte
vaargeul verder in het IJsselmeergebied komt met mogelijk hogere chloride-waarden
bij het drinkwaterinnamepunt van het bedrijf PWN als gevolg.

In 2022 onderzoekt Deltares hoe groot en reëel de kans op verspreiding van zout water
door de verdiepte vaargeul is en welke maatregelen er eventueel getroffen kunnen worden
om dit tegen te gaan. De verwachting is dat deze studie in de tweede helft van 2022
is afgerond. Op dit moment is het dus nog niet mogelijk om te zeggen wat de benodigde
beheersmaatregelen zijn, noch welke consequenties die hebben voor de uitvoering.

Vraag 6

Wat is de stand van zaken met betrekking tot de marktbijdrage voor de verruimde sluis?
Hoe beoordeelt u het initiatief van scheepsbouwers, verladers en transporteurs?4

Antwoord 6

De provincie Fryslân is in gesprek met de betrokken marktpartijen over het vormgeven
van de marktbijdrage. Ik begrijp dat de marktpartijen nu onderling afspraken gaan
maken over de toegezegde eigen bijdrage. Dat is goed nieuws. Ik heb begrepen dat de
provincie en de marktpartijen mij op korte termijn willen bijpraten over de nadere
details.

Vraag 7

Welke stappen zet u om ervoor te zorgen dat de verruiming van de sluis, het vervangen
van de bruggen bij Kornwerderzand en het verdiepen van vaargeulen in het IJsselmeer,
zoals vastgelegd in de bestuursovereenkomst tussen Rijk en provincie, zoveel mogelijk
volgens planning worden uitgevoerd?

Antwoord 7

Primair is de Provincie verantwoordelijk voor de projecten bij Kornwerderzand en voor
het behalen van de afgesproken planning. Rijkswaterstaat werkt natuurlijk, binnen
de afspraken van de bestuursovereenkomst, intensief samen met de provincie om de planning
mogelijk te maken.