Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Sjoerdsma en Van der Laan over het bericht dat de Poolse Izabela is overleden omdat zij geen abortus mocht ondergaan

Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 8 februari 2022).

Vraag 1

Bent u bekend met dit bericht: «Thanks to the abortion law, there’s nothing they can
do,» wrote woman before death in Polish hospital?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2 en 3

Hoe beoordeelt u dit bericht?

Deelt u de mening dat het tragisch is dat er binnen onze Unie, in deze tijd, nog vrouwen
het recht op een veilige abortus ontzegd wordt, met de dood als gevolg? Deelt u de
mening dat het overlijden van deze vrouw een rechtstreeks gevolg is van de onmenselijke
Poolse abortuswetgeving?

Antwoord 2 en 3

Het kabinet maakt zich zorgen over de toenemende regressieve druk op deze vrouwenrechten,
ook binnen de EU. Een voorbeeld hiervan is de uitspraak van het Pools Constitutioneel
Tribunaal van 22 oktober 2020 waarmee toegang tot legale en veilige abortus in Polen
verder werd ingeperkt. Vrouwen in Polen komen in aanmerking voor een abortus als de
moeder in levensgevaar is of als de zwangerschap het resultaat is van verkrachting
of incest. In deze specifieke zaak is het onduidelijk of het tragische overlijden
het rechtstreekse gevolg is van de abortuswetgeving of het gevolg was van een medische
fout.

Vrouwenrechten en gendergelijkheid zijn Europese kernwaarden die tevens verankerd
zijn in Artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, waaraan alle lidstaten
zich derhalve hebben gecommitteerd. In de EU zet het kabinet zich dan ook in voor
het beschermen en bevorderen van de genoemde kernwaarden. Tevens heeft de Europese
Raad sinds 2015 in meerdere conclusies het belang van seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten erkend. Gezondheidszorg is een competentie van de lidstaten, maar binnen
de EU kaders draagt Nederland het belang van seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten, inclusief veilige en legale abortus, actief uit.

Vraag 4

Heeft u zich hierover uitgesproken tegen uw Poolse evenknie? Zo nee, waarom nog niet?
Bent u van plan om dit alsnog te doen? Zo ja, hoe reageerde de Poolse overheid hierop?
Bent u bereid om tegenover uw Poolse evenknie en de Poolse Minister van Volksgezondheid
de Poolse abortuswet te veroordelen?

Antwoord 4

In Europees en bilateraal verband vraagt Nederland met regelmaat aandacht voor Europese
kernwaarden zoals vrouwenrechten, gendergelijkheid en SRGR. Daarbij bepleit Nederland
het belang van toegang tot veilige en legale abortus als onderdeel van seksuele en
reproductieve gezondheid en rechten. Bij de introductie van de aangescherpte abortuswetgeving
in Polen in oktober 2020 heeft Nederland zijn zorgen gedeeld. In politieke contacten
met Poolse ambtsgenoten spreekt het kabinet waar opportuun over vrouwenrechten en
SRGR, en dit zal het kabinet blijven doen. Ook worden hoogambtelijke ontmoetingen,
zoals het recente bezoek van de Mensenrechtenambassadeur aan Polen, en reguliere diplomatieke
contacten aangegrepen om zorgen te delen.

Vraag 5

Klopt het dat Polen financiering naar het maatschappelijk middenveld heeft gekort?
Klopt het dat maatschappelijke organisaties in Polen die zich inzetten voor het beschermen
van vrouwenrechten geen geld meer krijgen van de Poolse regering?

Antwoord 5

De Poolse regering bepaalt welke maatschappelijke organisaties worden gefinancierd
op basis van zogenoemde calls for proposals. Het zwaartepunt van de financiering is in de afgelopen jaren verschoven naar organisaties
die een conservatief gedachtengoed koesteren. Dit betekent niet dat organisaties die
zich inzetten voor vrouwenrechten geen geld meer krijgen.

Vraag 6

Wat doet Nederland om de positie van vrouwen in Polen te verbeteren? Steunt Nederland
maatschappelijke organisaties in Polen die zich inzet voor vrouwenrechten? Steunt
Nederland organisaties die vrouwen helpt bij het veilig beëindigen van een zwangerschap?

Antwoord 6

Vrouwenrechten, gendergelijkheid en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
zijn belangrijke prioriteiten van Nederland. In Europa en wereldwijd zet het kabinet
zich actief in voor de bevordering van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten,
inclusief legale en veilige abortus, in lijn met internationale afspraken en Nederlandse
wetgeving en beleid. Nederland speelt hierin een voortrekkers rol en trekt daarbij
nauw op met gelijkgezinde landen.

Het Mensenrechtenfonds wordt ingezet om organisaties die zich inzetten voor de rechten
van vrouwen en meisjes en gendergelijkheid te ondersteunen. Ook financiert Nederland
middels een ongeoormerkte bijdrage de International Planned Parenthood Federation
(IPPF), die zich wereldwijd inzet voor SRGR. In Polen organiseert IPPF een netwerk
van o.a. abortusactivisten en mensenrechtenorganisaties om de situatie van vrouwen
in Polen te verbeteren en de effecten van de aanscherping van de abortuswetgeving
aan te kaarten bij bijvoorbeeld parlementariërs, Europese instanties en de media.

Vraag 7 en 8

Beschikt de ambassade over middelen om zwangere vrouwen in Polen te ondersteunen bij
een abortus? Wat doet de ambassade nu om vrouwen die een zwangerschap wensen te beëindigen
in te ondersteunen?

Bent u bereid om hiervoor geld vrij te maken uit het mensenrechtenfonds?

Antwoord 7 en 8

Het bevorderen van gelijke rechten voor vrouwen en meisjes is een van de thematische
prioriteiten binnen het Nederlandse mensenrechtenbeleid in het buitenland. Om deze
beleidsprioriteit te ondersteunen worden via het Mensenrechtenfonds mensenrechtenorganisaties
in derde landen, waaronder Polen, gefinancierd. Aan de motie van het lid Sjoerdsma,
over inzet van het Mensenrechtenfonds voor gelijke rechten voor LHBTI en vrouwen en
andere kwetsbare groepen in de periode 2022–2027 in Europa, zal uitvoering gegeven
worden door blijvende inzet van het Mensenrechtenfonds in Europese landen, waaronder
EU lidstaten inclusief Polen, waar zorgen zijn over de positie van vrouwen, LHBTI
en andere kwetsbare groepen. In verscheidene EU lidstaten worden reeds projecten gesteund
die zien op vrouwenrechten, SRGR, en gelijke rechten voor LHBTI. De komende jaren
zal deze inzet waar mogelijk geïntensiveerd worden, inclusief op het terrein van informatievoorziening
over en advocacy voor toegang tot veilige abortus. Over dit onderwerp is ook met u
gesproken tijdens de begrotingsbehandeling van Buitenlandse Zaken op 18 november 2021.
Daarbij moet worden vermeld dat het fonds niet ter ondersteuning van individuen of
abortusdiensten kan worden ingezet, enkel ter ondersteuning van organisaties. Gezondheidszorg
is een competentie van de lidstaten, maar binnen de EU kaders blijft Nederland het
belang van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, inclusief veilige en legale
abortus, actief uitdragen.

Vraag 9

Klopt het dat Poolse vrouwen die zich op Nederlands grondgebied bevinden wél recht
zouden hebben op een abortus? Ongeacht of ze hier ingezetene zijn? Zou de Nederlandse
ambassade in Polen dus vrouwen kunnen ondersteunen, indien zij hulp nodig hebben bij
het beëindigen van een zwangerschap? Ziet u hier mogelijkheid toe?

Antwoord 9

Vrouwen uit het buitenland, waaronder Poolse vrouwen, kunnen in Nederland een behandeling
in een abortuskliniek ondergaan. Dit is echter geen recht en de Nederlandse staat
biedt deze individuele vrouwen geen financiële ondersteuning. Wel maakt Nederland
zich sterk voor het bereikbaar en toegankelijk houden van abortushulpverlening. Elk
jaar maken ruim 3000 vrouwen, niet woonachtig in Nederland, hiervan gebruik. In 2019
betrof het 266 vrouwen uit Polen. Het is mogelijk dat dit aantal hoger is geworden
als gevolg van de nieuwe Poolse wetgeving die eerder dit jaar van kracht werd. De
Nederlandse Zorgautoriteit heeft maximumtarieven vastgesteld voor abortusbehandelingen
voor vrouwen die niet op grond van de Wet langdurige zorg verzekerd zijn. Afhankelijk
van het soort behandeling gaat het om ca. 435 – 1.185 euro. De klinieken kunnen hier
flexibel mee omgaan, en een lager tarief vragen als een vrouw het maximumtarief niet
kan betalen. Van deze mogelijkheid maken de klinieken in praktijk ook gebruik. Hier
is geen rol weggelegd voor de Nederlandse ambassade in Polen, behalve het verstrekken
van informatie indien gewenst.