Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Jasper van Dijk over vluchtelingen die vastzitten aan de grens tussen Polen en Wit-Rusland
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) aan de Minister van Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid over vluchtelingen die vastzitten aan de grens tussen Polen en Wit-Rusland (ingezonden 23 september 2021).
Antwoord van Minister Knapen (Buitenlandse Zaken), mede namens de Staatssecretaris
van Justitie en Veiligheid (ontvangen 26 oktober 2021).
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht dat er vier doden zijn gevallen aan de grens tussen
Polen en Wit-Rusland, zoals te zien in de uitzending van Nieuwsuur op 20 september
jl?1
Antwoord 1
Het kabinet volgt de ontwikkelingen rondom irreguliere migratie aan grens tussen de
EU en Belarus nauwgezet. Het kabinet is bezorgd over de situatie aan grens tussen
Belarus en de EU en betreurt het ten zeerste dat er dodelijke slachtoffers zijn gevallen.
Het kabinet heeft begrip voor de complexe situatie waar Polen, Litouwen en Letland
zich in bevinden, nu er geruime tijd sprake is van een sterke toestroom van irreguliere
migranten die, actief gefaciliteerd door Belarussische autoriteiten, de EU proberen
in te reizen. Vanzelfsprekend dienen deze lidstaten Europees en internationaal recht
te allen tijde te respecteren. Overigens hebben zij opgemerkt dat op grond van het
VN Vluchtelingenverdrag ook Belarus verplichtingen kent.
Vraag 2
Is het waar dat «honderden migranten» in de bossen van het grensgebied zwerven? Deelt
u de mening dat aan deze mensonterende toestanden snel een eind moet komen?
Antwoord 2
De berichten over migranten die zich in het gebied rondom de grens tussen Belarus
en Polen bevinden zijn zorgelijk.
Zoals uw Kamer bekend beschikt het kabinet niet over eigenstandige informatie over
wat er aan de buitengrenzen precies gebeurt. De noodtoestand in het grensgebied bemoeilijkt
de situatie, te meer omdat het voor bijvoorbeeld VN-organisaties lastig is toegang
te krijgen. Zie ook het antwoord op vraag 3.
Het is daarom op dit moment niet op basis van betrouwbare cijfers vast te stellen
hoeveel migranten er precies in het betreffende grensgebied aanwezig zijn. De Poolse
autoriteiten melden dat dagelijks enkele honderden pogingen worden ondernomen om Pools
grondgebied te betreden. Het is niet bekend hoeveel personen deze pogingen ondernemen.
Vraag 3
Klopt het dat vanwege de noodtoestand niemand kan controleren wat er bij de grens
gebeurt? Wat wordt ondernomen om mensen te beschermen tegen de kou, verwaarlozing
en een tekort aan levensmiddelen?
Antwoord 3
Polen heeft begin september de noodtoestand afgekondigd in de grensregio en deze maatregel
op 29 september met 60 dagen verlengd. Onderdeel van deze maatregel is dat personenverkeer
in het grensgebied is beperkt. Hierdoor kunnen ook waarnemers, journalisten en humanitaire
organisaties het gebied aan de Poolse zijde van de grens niet in. Ook aan de Belarussische
kant van de grens is geen sprake van vrije toegang voor waarnemers, journalisten of
humanitaire organisaties. Hierdoor is er een gebrek aan transparantie en is niet vast
te stellen wat de exacte situatie ter plaatse is. Eurocommissaris Johansson heeft
in een gesprek met de Poolse Minister van Binnenlandse Zaken op 30 september jl. erop
aangedrongen dat, ondanks de verlenging van de noodtoestand, aan journalisten toegang
tot de grenszone wordt verleend. Het kabinet steunt die oproep.
Polen heeft aangeboden humanitaire hulp te verstrekken aan migranten die aan de Belarussische
kant van de grens verblijven. Belarus heeft dit aanbod afgewezen. De EU heeft hulp
aan Polen aangeboden, inclusief inzet van Frontex. Dit aanbod heeft Polen afgeslagen.
VN-organisaties IOM en UNHCR hebben om toegang in het grensgebied verzocht, om de
nodige humanitaire hulp te bieden. Hier is zowel door Polen als Belarus nog niet officieel
op gereageerd.
Vraag 4
Op welke manier worden de plaatselijke autoriteiten hierop aangesproken? Wilt u aandringen
op het toelaten van hulporganisaties in het gebied?
Antwoord 4
Polen is zelf verantwoordelijk voor het bewaken van de grens met Belarus. Het kabinet
acht het van groot belang dat Europese wet- en regelgeving, waaronder fundamentele
rechten, wordt nageleefd. Ook is het wat het kabinet betreft belangrijk dat er sprake
is van transparantie over wat zich aan de grens afspeelt, en dat hulporganisaties,
inclusief VN-organisaties, hun werk kunnen doen. Tot slot benadrukt Nederland dat
Polen er niet alleen voor staat en de EU kan helpen, onder andere door middel van
inzet van Frontex. Deze boodschappen draagt Nederland ook aan de Poolse autoriteiten
uit.
In lijn met de motie van de leden Van Dijk en Podt2 heeft de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid tijdens de JBZ-Raad van 7 en
8 oktober gesproken met haar Poolse collega. Tijdens dit gesprek heeft zij het naleven
van fundamentele rechten aan de grens benadrukt, en haar collega opgeroepen om (humanitaire)
hulp toe te laten tot het grensgebied.
Vraag 5
Wordt onderzoek gedaan naar de dood van vier mensen? Op welke manier?
Antwoord 5
Het Pools Openbaar Ministerie heeft aangegeven de doodsoorzaak van de overleden personen
te onderzoeken. Zolang het onderzoek gaande is worden daarover door de Poolse autoriteiten
verder geen mededelingen gedaan.
Vraag 6
Bent u van mening dat de mensen recht hebben op een asielprocedure of heeft «Warschau
de steun van Brussel» voor de pushbacks die worden toegepast?3
Antwoord 6
Polen dient zich, net als iedere andere EU-lidstaat, te houden aan de Europese wet-
en regelgeving bij het bewaken van zijn buitengrenzen. Daaruit volgt dat eenieder
die aangeeft een verzoek om internationale bescherming te willen doen, hier de gelegenheid
toe moet worden geboden. De Europese Commissie is voortdurend met Polen in gesprek
en houdt de situatie in Polen in de gaten. Wanneer Polen zich niet houdt aan haar
verplichtingen onder de Europese asielregels is het de taak van de Commissie, als
hoedster van de Verdragen, om hier actie tegen te ondernemen.
Vraag 7
Deelt u de mening dat de Wit-Russische president Loekasjenko moet worden aangepakt,
maar dat deze mensen geen slachtoffer mogen worden van geopolitieke manoeuvres?
Antwoord 7
Het kabinet acht het gebruik van migranten voor politieke doeleinden volstrekt onacceptabel.
Belarus misbruikt hiermee mensen en de hoop die zij koesteren. Migranten worden bovendien
in gevaar gebracht en onderweg regelmatig financieel uitgebuit door smokkelaars. Dat
dient te stoppen. De Europese Raad heeft dit in juli jl. ook sterk veroordeeld in
zijn conclusies.
Het kabinet zet zich samen met verschillende partners in EU-verband in voor een gepaste
reactie op de acties van Belarus. Zoals eerder met uw Kamer gedeeld wordt in EU-verband
op dit moment ook gewerkt aan aanvullende sancties tegen Belarus. Nederland steunt
ook de inzet van de EU gericht op het tegengaan van vluchten waarmee irreguliere migranten
vanuit derde landen naar Belarus worden gevlogen. Contact hierover bijvoorbeeld met
de Iraakse autoriteiten heeft reeds geleid tot het tegenhouden van een groot aantal
chartervluchten.
Vraag 8
Welke stappen zijn gezet tegen «het misbruik van migratie voor geopolitieke doelen»
na afloop van de ingelaste EU-Raad van ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken
(JBZ) in augustus jl?4
Antwoord 8
Eurocommissaris Johansson is op 30 september in Warschau geweest om hierover met de
Poolse regering te spreken en het belang van naleven van EU-recht te benadrukken.
Ook vroeg zij om toegang voor journalisten tot de grenszone. Op 6 oktober bezocht
een delegatie van de Europese Commissie Polen om met Poolse ambtenaren te spreken
over de situatie. Het kabinet verwelkomt deze acties van de Commissie.
Zie voorts de antwoorden op vragen 4 en 7.
Vraag 9
Hoe staat het met de opvang van migranten die vanuit Wit-Rusland in Litouwen arriveren?
Heeft u 500 stapelbedden, 2000 dekens en 500 kledinglockers geleverd aan Litouwen?
Antwoord 9
De migranten die in Litouwen zijn aangekomen worden sinds 1 oktober opgevangen in
vijf aangewezen opvangcentra. Deze zijn klaargemaakt voor de winter. In twee van de
vijf opvanglocaties worden kwetsbare migranten, zoals vrouwen en kinderen, opgevangen.
Nederland heeft via het Union Civil Protection Mechanism (UCPM) van de EU op 10 en 11 augustus jl. 500 etagebedden, 500 garderobekasten en
2000 dekens geleverd aan Litouwen.
Vraag 10
Bent u het eens dat een oplossing voor de migratie vanuit Wit-Rusland moet worden
gezocht, maar dat Europese verdragen (zoals het Europees Verdrag voor de Rechten van
de Mens, het EVRM) en ook mensenrechten daarbij niet mogen worden geofferd? Wat onderneemt
u tegen landen die dit soort afspraken schenden?
Antwoord 10
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 7 zet het kabinet zich samen met verschillende
partners in EU-verband in voor een gepaste reactie op de acties van Belarus. Zoals
hierboven aangegeven acht het kabinet het van belang dat alle Europese asielregels
en andere internationale afspraken worden nageleefd. Dit heeft de Europese Commissie
ook benadrukt. Het kabinet steunt de Commissie in dit standpunt, en draagt dit ook
uit in gesprek met betrokken landen.
Indien er aanwijzingen zijn dat de EU-regels worden geschonden dan is het in eerste
instantie aan de Europese Commissie, als hoedster van de EU-verdragen, om hier tegen
op te treden.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
H.P.M. Knapen, minister van Buitenlandse Zaken -
Mede namens
A. Broekers-Knol, staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
Gerelateerde documenten
Hier vindt u documenten die gerelateerd zijn aan bovenstaand Kamerstuk.