Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Kuik over het bericht dat meer dan 50 landen seksuele misstanden binnen de WHO melden

Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 7 juli 2021).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht: «Meer dan vijftig landen slaan alarm om berichten seksueel
geweld WHO»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u bevestigen dat 53 landen in een verklaring hun bezorgdheid hebben geuit over
seksueel misbruik door hulpverleners van onder meer de Wereldgezondheidsorganisatie
(WHO)?

Antwoord 2

Ja.

Vraag 3

Kunt u genoemde verklaring delen met de Kamer?

Antwoord 3

Ja, de verklaring is toegevoegd als bijlage2 bij deze brief.

Vraag 4

Wat hebben deze 53 landen die de verklaring hebben ondertekend zelf ondernomen om
de misstanden aan te pakken?

Antwoord 4

Dat is niet voor alle 53 landen na te gaan. Voor die landen die zich aansloten bij
de DAC-OECD SEAH recommendation3 is er een verplichting om te rapporteren over aanpassingen in eigen organisaties
en contracten met partnerorganisaties om preventie en aanpak SEAH te verbeteren.

Vraag 5

Is Nederland één van de landen die deze verklaring heeft ondertekend? Zo ja, op basis
van welke bevindingen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5

Ja. Nederland is actief betrokken geweest bij het opstellen van de verklaring zoals
ook al aangekondigd in de inzetbrief die uw Kamer ontving van Minister van Ark en
mijzelf op 20 mei 2021 (Kamerstuknummer 35 570 XVI, nr. 192). Daarin hebben we aangegeven dat Nederland een spoedige afronding van het onafhankelijke
onderzoek zou bepleiten en samen met gelijkgestemden het belang zou signaleren dat
we hechten aan een solide aanpak van seksuele uitbuiting en seksueel misbruik (zero tolerance for not acting). Dit was mede naar aanleiding van recente nieuwe berichten in de media over vermeend
seksueel misbruik door hulpverleners van onder meer de WHO in de Democratische Republiek
Congo tussen 2018 en 2020.

Nederland heeft sinds het begin van deze kwestie de WHO om meer informatie gevraagd
en aangedrongen op snel en kwalitatief onafhankelijk onderzoek. We hebben in meerdere
gremia aangegeven dat we dit zeer serieus volgen en verwachten dat de organisaties
er alles aan doen om de waarheid z.s.m. boven tafel te krijgen. Dit blijven we doen
zolang nodig.

Vraag 6

Is het ondertekenen van de verklaring door de EU besproken in een van de Raden Buitenlandse
Zaken Ontwikkelingssamenwerking? En is de Kamer op enig moment geïnformeerd over deze
participatie van de EU in genoemde verklaring?

Antwoord 6

Nee. Tijdens de World Health Assembly worden verschillende statements afgegeven in EU verband over allerhande onderwerpen.
De afstemming voor deze statements vindt plaats in Geneve tussen de gezondheidsattaches,
in overleg met de experts in de 27 hoofdsteden.

De Kamer is geïnformeerd middels de inzetbrief over de intentie van Nederland om dit
actief op te brengen tijdens de World Health Assembly(Kamerstuknummer 35 570 XVI, nr. 192).

Vraag 7

Op basis van welke bevindingen heeft de EU besloten deze verklaring te ondertekenen?

Antwoord 7

Zie ook vraag 5. De verklaring is door 53 lidstaten van de WHO ondertekend naar aanleiding
van de recente nieuwe berichten in de media over vermeend seksueel misbruik door hulpverleners
van onder meer de WHO in de Democratische Republiek Congo tussen 2018 en 2020.

Vraag 8

Was u sinds oktober op de hoogte van het instellen van een onafhankelijke onderzoekscommissie
door de WHO, die opzoek moet naar feiten, slachtoffers en dader? En kunt u aangeven
wie deze onafhankelijke onderzoekscommissie vormen?

Antwoord 8

Ja. De WHO heeft middels briefings de lidstaten op de hoogte gehouden van hun aanpak
om opvolging te geven aan de berichten in de media. De onafhankelijke commissie staat
onder co-voorzitterschap van Aïchatou Mindaoudou, voormalig Minister van Buitenlandse
Zaken en Sociale Ontwikkeling in Niger, die ook senior posities binnen de Verenigde
Naties heeft bekleed in Ivoorkust en Darfur, en Julienne Lusenge, een internationaal
bekende mensenrechtenactivist uit DRC die opkomt voor de slachtoffers van seksueel
geweld in conflicten.

Vraag 9

Bent u bereid de resultaten van deze onderzoekscommissie te voorzien van een appreciatie
en met de Kamer te delen zodra deze beschikbaar zijn?

Antwoord 9

Ja, voor zover de resultaten openbaar zijn, zal ik ze voorzien van een appreciatie
en met de Kamer delen.

Vraag 10

Kunt u aangeven welke acties de WHO heeft ondernomen sinds de aantijgingen, aangezien
WHO-baas Tedros Adhanom Ghebreyesus beweert de aantijgingen serieus te nemen?

Antwoord 10

De WHO heeft tijdens de World Health Assembly bij monde van Directeur Generaal Tedros Adhanom Ghebreyesus o.a. de volgende acties
aangekondigd:

– Lidstaten worden beter op de hoogte gehouden van de voortgang van de onafhankelijke
onderzoekscommissie die het misbruik onderzoekt.

– Seksueel overschrijdend gedrag zal als terugkerend thema op bestuursvergaderingen
worden geagendeerd.

– Het budget voor het voorkomen en adresseren van seksueel overschrijdend gedrag is
verhoogd.

– Aanbevelingen en conclusies van de onderzoekscommissie zullen zeer serieus worden
genomen. Een aparte werkgroep moet toezien op implementatie.

Vraag 11

Kunt u achterhalen of de WHO medewerkers op non-actief heeft gesteld?

Antwoord 11

De WHO deelt ons mede dat ze, zodra het onafhankelijke onderzoek dit rechtvaardigt,
hier consequenties aan zal verbinden voor de betrokken medewerkers. Bij gebrek aan
officiële klachten is het vooralsnog lastig om medewerkers op non-actief te stellen.

Vraag 12

Kunt u het onderzoek van The New Humanitarian en Thomson Reuters Foundations met de
Kamer delen, waarin meer dan vijftig vrouwen in Congo hebben verklaard dat mannelijke
hulpverleners, die daar waren voor de bestrijding van het ebolavirus, hun werk aanboden
in ruil voor seks?

Antwoord 12

De bevindingen van deze organisaties zijn publiekelijk toegankelijk op de website
van The New Humanitarian.

Vraag 13

Wanneer is dit onderzoek van The New Humanitarian en Thomson Reuters Foundation gepresenteerd?
En wat heeft Nederland daarmee gedaan?

Antwoord 13

In september 2020. Nederland heeft hier in coördinatie met andere donoren op gereageerd
in het kader van bestaande internationale platforms, zoals de OECD-DAC en de technische
werkgroep opgericht na deSafeguarding Summit 2018 maar ook middels de permanente vertegenwoordiging in Geneve. Samen met andere
donoren is informatie opgevraagd en gekregen en is aangedrongen op onafhankelijk onderzoek
en op zorgvuldige opvolging.

Vraag 14

Kunt u bevestigen dat ook medewerkers van de Internationale Organisatie voor Migratie
(IOM) en Unicef zich schuldig zouden hebben gemaakt aan seksuele misstanden?

Antwoord 14

N.a.v. de berichten van The New Humanitarian werd een onderzoek ingesteld door de VN-brede interne onderzoeksdienst, die een onderzoek
leidde namens de betrokken organisaties. Uit o.a. 70 interviews volgde de identificatie
van mogelijke daders, onder wie een voormalig Unicef medewerker die momenteel onderzocht
wordt. Er is vooralsnog geen indicatie dat er een medewerker van IOM bij betrokken
was.

Vraag 15

Kunt u hierover bij IOM en Unicef nadere informatie opvragen en met de Kamer delen?

Antwoord 15

Nederland heeft geregeld bilateraal contact met multilaterale partners, waaronder
Unicef en IOM, over de preventie van seksuele misstanden en het bevorderen van een
veilige werkcultuur waarin medewerkers zich veilig voelen om mistanden te melden.
Tevens wordt dit onderwerp multilateraal met grote regelmaat besproken in de bestuursvergaderingen
van deze partners, zo ook recent in de Unicef Uitvoerende Raad van juni 2021.

Vraag 16

Kunt u daarbij ook ingaan op welke acties er ondernomen zijn door genoemde organisatie?

Antwoord 16

Unicef heeft direct ingezet op het gezamenlijk onderzoeken van de aantijgingen en
het versterken van haar Protection Against Sexual Exploitation and Abuse (PSEA) beleid en uitvoering. Unicef heeft samengewerkt met het Inter-Agency Standing
Committee (IASC), het VN secretariaat, WHO en IOM om op een gecoördineerde en efficiënte
manier onderzoek te doen en om er voor te zorgen dat slachtoffers en getuigen centraal
staan in de gekozen benadering. Om deze reden is de VN-brede interne onderzoeksdienst
(OIOS) gevraagd om onderzoek te doen. Dit onderzoek heeft geleid naar de identificatie
van een voormalige Unicef medewerker die momenteel onderzocht wordt. Meer informatie
over het onderzoek is op dit moment niet beschikbaar, omdat het nog loopt. Ook IOM
wacht de resultaten van het OIOS onderzoek af en kan tot die tijd geen uitspraken
doen over de beschuldiging. Er zijn geen verdere indicaties dat er IOM medewerkers
betrokken zijn bij deze zaak.

Op het Unicef landenkantoor in de DRC heeft een evaluatie plaatsgevonden van het PSEA
beleid en de uitvoering daarvan, om SEA in de toekomst te voorkomen en slachtoffers
goed bij te staan wanneer misbruik plaats heeft gevonden. Dit heeft o.a. geresulteerd
in het aanstellen van PSEA aanspreekpunten op landenkantoren, trainingen, strategieën
om de genderbalans te verbeteren en klachten beter op te pakken. Tijdens de laatste
Ebola uitbraak heeft Unicef preventieve stappen gezet door in te zetten op actieve
betrokkenheid van vrouwen en meisjes in de uitvoering van beleid, trainingen en bewustwordingscampagnes.

IOM heeft recentelijk het «we are all-in» platform geïntroduceerd met een klachtenmechanisme
voor het melden van onder andere SEAH. Deze introductie ging gepaard met een uitgebreide
informatiecampagne over wangedrag, waaronder SEAH. Ook heeft IOM in dit kader een
trainingspakket opgesteld dat ook is gedeeld met verschillende andere internationale
organisaties en wordt gebruikt voor training van hun implementerende partnerorganisaties.
Dit beleid is in uitvoering.

Vraag 17

Welke stappen heeft de internationale hulpverleningswereld volgens u nu werkelijk
gezet sinds 2018? Hebben organisaties als de WHO, IOM en Unicef zich gecommitteerd
aan VN-initiatieven om seksueel misbruik door hulpverleners te voorkomen?

Antwoord 17

Er zijn veel stappen gezet, maar we zijn er nog niet. De SGVN heeft dit tot zijn persoonlijke
prioriteit gemaakt en brengt jaarlijks verslag uit over voortgang en uitdagingen.
VN-organisaties zijn verplicht jaarlijks te rapporteren aan de SGVN over hun voortgang
op de preventie en aanpak van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Het belang van
dit onderwerp wordt inmiddels bij alle organisaties onderkend. Alle VN-organisaties
hebben op basis van nieuwe richtlijnen van de Chief Executives Board for Coordination hun beleid aangescherpt om seksueel misbruik door eigen staf en implementerende partners
te voorkomen en op te volgen, waaronder de genoemde organisaties. Er is meer kennis
en bewustzijn bij personeel over hoe misstanden te herkennen en rapporteren. Mede
door de druk van donoren worden de meeste gevallen van misbruik transparant gerapporteerd,
o.a. genoemde organisaties hebben zich hieraan gecommitteerd, daardoor is controle
op tijdige opvolging makkelijker.

Er is daarnaast door veel organisaties, waaronder de betrokken organisaties, hard
gewerkt aan het versterken van meldpunten voor slachtoffers daar waar zij zich bevinden;
in de gemeenschappen, in vluchtelingenkampen etc. IOM heeft de voor eigen staf ontwikkelde
training nu beschikbaar gesteld aan andere VN-organisaties. IOM en Unicef trainen
en ondersteunen ook het netwerk van PSEA-coördinatoren in het veld. Gezamenlijk –
in het kader van de PSEA Working Group van Inter-Agency Standing Commitee – wordt effectief gewerkt aan verbeterde richtlijnen, maar ook monitoring en evaluaties
ter bestrijding van seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Ik zie inmiddels veel uitwisseling tussen de verschillende OS- en humanitaire organisaties
en initiatieven vanuit het gehele VN-systeem en de sector als geheel. Dat was in 2018
niet het geval. Op hoog niveau vindt coördinatie plaats zodat elke organisatie niet
steeds het wiel opnieuw hoeft uit te vinden, zowel tussen donoren als tussen VN-entiteiten
en andere actoren in de sector.

Vraag 18

Hoeveel middelen heeft Nederland in 2020 bijgedragen aan de WHO? En kunt u aangeven
waar deze bedragen gealloceerd zijn?

Antwoord 18

Onderstaande tabel geeft de bijdrage aan WHO weer vanuit VWS, BZ (hfdst 5) en BHOS
(hfdst 17) begrotingen.

Bijdrage aan WHO 2020 in EUR

Hfdst Begroting

Verplichte bijdrage

Algemene vrijwillige bijdrage

Overige bijdrage

Totaal

hoofdstuk 5 (BZ)

0

0

973.948

973.948

hoofdstuk 17 (BHOS)

6.218.016

4.450.000

23.920.855

34.588.871

VWS

0

0

4.098.000

4.098.000

Totaal

6.218.016

4.450.000

28.992.803

39.660.8191

X Noot

1

Hiervan was 14.521.006 Covid gerelateerd.

Vraag 19

Welke consequenties heeft deze verklaring voor onze relatie met de WHO? Welke eis
stelt Nederland aan de WHO-autoriteiten hoe hier mee om te gaan?

Antwoord 19

NL hanteert het beleid van «zero tolerance for not acting». Dat houdt in dat wij de partnerorganisaties beoordelen op hoe ze hun beleid en procedures
op orde hebben, en hoe ze omgaan met misstanden. Het onafhankelijke onderzoek zal
helpen beoordelen of de WHO hieraan heeft voldaan en pas dan zullen eventuele consequenties
volgen. Te vroeg hiermee starten heeft een verlammend effect op de potentiele meldingsbereidheid
van klokkenluiders, met negatieve gevolgen voor de organisatiecultuur.

Vraag 20

Kunt u nagaan of Nederlandse middelen bij de projecten waar misstanden zijn geconstateerd
zijn uitgegeven?

Antwoord 20

Op dit moment is niet bekend voor welke projecten de personen tegen wie de beschuldigingen
zijn geuit, werkzaam waren. Wel dat het om personen gaat die volgens de slachtoffers
werkzaam waren voor UNICEF, IOM en WHO.

Nederland draagt via de verplichte bijdrage/contributies en de Algemene Vrijwillige
Bijdragen bij aan de (algemene) middelen van de betrokken organisaties. Dit is ongebonden
geld dat vrijelijk kan worden besteed door de betrokken organisaties. Directe toerekening
van Nederlands middelen aan de betrokken projecten is derhalve niet aan de orde. Ook
ontvingen de genoemde organisaties in afgelopen jaren uit het o.a. door Nederland
gesteunde Central Emergency Response Fund (CERF) bijdragen ten behoeve van de humanitaire respons in de DRC, waaronder voor
projecten ter bestrijding van Ebola. Gezien de aard van dit fonds, waarin bijdragen
van donoren worden gebundeld, is ook hier vaststelling of Nederlandse middelen zijn
ingezet niet mogelijk.

Vraag 21

Kunt u nagaan of er hulpverleners met de Nederlandse nationaliteit zijn betrokken
bij de misstanden bij de WHO, IOM of Unicef?

Antwoord 21

Daar zijn geen aanwijzingen voor maar het onderzoek loopt nog.

Vraag 22

Hoe staat het met de mogelijkheid internationale vervolging van hulpverleners die
verdacht worden van seksueel misbruik?

Antwoord 22

Er is in niet direct een internationaal Hof of Tribunaal dat bevoegd is te oordelen
over seksueel misbruik door VN officials. De WHO, UNICEF en IOM kunnen wel disciplinaire
maatregelen nemen tegen stafleden wegens misdragingen. De meest vergaande maatregel
is ontslag op staande voet. Of een VN-hulpverlener die verdacht wordt van seksueel
misbruik door een nationale rechter vervolgd kan worden, hangt af van een aantal factoren,
waaronder immuniteiten. Immuniteiten kunnen namelijk van toepassing zijn op medewerkers
van VN organisaties en dit kan de mogelijkheid tot vervolging beperken. Het standpunt
van Nederland is wel dat seksueel misbruik nooit gezien kan worden als een officiële
handeling in de uitoefening van de functie. Nederland zal dan ook geen functionele
immuniteit toekennen en indien volledige immuniteit geldt, zal Nederland erop aandringen
dat hiervan afstand gedaan wordt.

Vraag 23

Bent u nu wel bereid om de Kamer middels een aparte uitgebreide brief over de voortgang
van de internationale agenda van de bestrijding van seksueel misbruik door hulpverleners
te informeren?

Antwoord 23

Ja, ik ben steeds bereid geweest om over de voortgang van deze agenda te rapporteren.
Zoals ik aangaf in mijn Kamerbrief van 9 maart 2020 op dit onderwerp, rapporteer ik
desgewenst jaarlijks, indien de Kamer daarom zou vragen en/of er voldoende nieuwe
ontwikkelingen zijn. Zoals toegezegd tijdens het recente Commissiedebat Noodhulp zal
ik de Kamer een brief sturen over de huidige stand van zaken. Deze zal ik uw Kamer
na het reces doen toekomen.

Vraag 24

Kunt u aangeven hoe u de bestrijding van seksuele misstanden door hulpverleners opnieuw
gaat agenderen in internationale gremia?

Antwoord 24

Nederland heeft een actieve rol in verschillende internationale gremia. Vanaf oktober
2020 organiseerde ik samen met USAID een internationaal kennisplatform voor uitwisseling
van good practices ter bestrijding van seksueel grensoverschrijdend gedrag en het «recyclen» van daders
in de sector. Dat platform droeg ik recent samen met de nieuwe USAID administrator, Samantha Power, over aan de OECD-DAC. Nederland zal binnen OECD-DAC een actieve
rol blijven spelen om dit unieke platform, waarvan ook de EU en VN-organisaties deel
uitmaken, te laten functioneren als katalysator van goede initiatieven. Ook voert
Nederland samen met het VK actief afspraken uit die zijn gemaakt op de Safeguarding Summit 2018.

Vanzelfsprekend zal Nederland eventuele misstanden en SEAH actief blijven opbrengen
tijdens de bijeenkomsten van de Uitvoerende Raden van VN-organisaties en andere besluitvormingsgremia,
als ook tijdens de beleidsdialoog met onze partners. Nederland is ook nog steeds trekker
van initiatieven van donoren om samen kennis en informatie uit te wisselen en in gezamenlijkheid
op te treden, steeds vaker ook bij het agenderen van de problematiek.

Vraag 25

Kunt u deze vragen voor het commissiedebat Noodhulp d.d. 10 juni 2021 beantwoorden?

Antwoord 25

Nee, het zorgvuldig en volledig beantwoorden van alle 25 vragen kostte meer tijd.