Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Raemakers over de gevolgen van de coronacrisis voor kinderen en jongeren in jeugdzorg

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 3 juli
2020).

Vraag 1

Bent u bekend met het recent gepubliceerde Unicef-rapport «Coronacrisis en kinderen
en jongeren in Nederland: een inventarisatie van de impact van de coronacrisis op
kinderen en jongeren in Nederland»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe beoordeelt u de conclusie van het rapport dat de rechten en belangen van Nederlandse
kinderen nauwelijks meegenomen zijn in het coronabeleid?

Antwoord 2

De «tijdelijke werkgroep sociale impact van het coronavirus» o.l.v. burgermeester
Halsema verwoordde dit in haar advies: «In de acute fase van de coronacrisis is beleid
overwegend top-down tot stand gekomen op advies van gezondheidsexperts. De ernst van
de crisis maakte dat dit nodig was en daardoor voor de meeste mensen begrijpelijk.
Na verloop van tijd komt deze top-down benadering evenwel op gespannen voet te staan
met de fundamentele behoefte om een eigen oordeel te vormen, kritisch te zijn en zelf
initiatieven te nemen.» Daarom wil het kabinet meer regie geven aan jongeren in toekomstig
coronabeleid. Rond de zomer stuurt het kabinet haar reactie op bovenstaand advies
met o.a. een aanpak om jongeren beter te betrekken bij het (corona)beleid.

Vraag 3, 4

Zijn er nieuwe cijfers bekend in welke mate de hulpverlening in de jeugdzorg weer
op het oude niveau is, aangezien in de quickscan van de Jeugdautoriteit van 2 april
jl. werd gesproken over een daling in ambulante zorg tot 30 procent en in het Unicef-rapport
over de reële kans dat kinderen uit beeld raken?2

Krijgt u signalen dat er bij gemeenten sprake is van een toename van het aantal kinderen
dat jeugdzorg nodig heeft door de coronacrisis? Zo ja, hoeveel kinderen zijn dit en
wat is hiervan het effect op de wachtlijst binnen de jeugdhulp en jeugd-ggz?

Antwoord 3, 4

Op 30 oktober publiceert het CBS de halfjaarcijfers van 2020. Dan kunnen we met enige
zekerheid zeggen wat de Coronacrisis voor impact heeft gehad op het jeugdhulpgebruik.
Eind mei hebben 56 aanbieders deelgenomen aan «Tweede Coronaquickscan jeugdhulpaanbieders»
van Jeugdautoriteit van 2 juni 2020. Hieruit is naar voren gekomen dat zij in algemene
zin beter in staat zijn de jeugdhulp te bieden die nodig is, dan in de periode ervoor.
Desalniettemin gaf 32% aan dat ze eind mei naar schatting 0–10% minder jeugdhulp leverden
dan normaal, 38% leverde tussen 10 en 30% minder en 13% leverde meer dan 30% minder
dan normaal.

Dit maakt dat het op dit moment nog niet mogelijk is om uitspraken te doen wat de
effecten van de Coronacrisis zijn op het aantal jongeren die jeugdhulp nodig hebben
voor de lange termijn. De verwachting is dat een deel van de zorg die nu niet geleverd
of gevraagd wordt, op een later moment alsnog tot uiting komt. Ook zal dan duidelijk
worden of het niet kunnen leveren van de juiste zorg, leidt tot een intensivering
van de complexiteit van een probleem.

Wel hebben we signalen dat minder jongeren jeugdhulp hebben ontvangen aan het begin
van de uitbraak van corona. Hier liggen verschillende redenen aan ten grondslag. Als
gevolg van de maatregelen kunnen niet alle vormen van zorg, bijvoorbeeld dagbesteding
of groepsbegeleiding, geboden worden. Zorgaanbieders is gevraagd zo veel mogelijk
zorg op een alternatieve manier voort te zetten, maar dit lukt niet altijd. Ook is
de zorgvraag afgenomen, omdat ouders er zelf voor hebben gekozen even geen zorg aan
te vragen omdat ze zorgvragen via de eigenkracht van het gezin of hun netwerk hebben
opgelost, verwijsstromen naar jeugdhulp vanuit de eerste lijn zijn afgenomen en ook
de signalerende functie van het onderwijs was weggevallen.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd heeft dagelijks contact met jeugdhulpaanbieders
om te vragen naar de effecten van de uitbraak van het coronavirus op de kwaliteit
en de veiligheid van de jeugdhulp en wat de situatie betekent voor jongeren in de
jeugdhulp. Uit deze contacten blijkt dat sinds medio mei 2020 overall de jeugdhulp,
zoals dagbesteding en logeeropvang, weer op gang komt en dat langzamerhand ook de
huisbezoeken en face-to-face contacten weer worden opgestart. Verder geven wijkteams
aan dat ook de nieuwe aanmeldingen aantrekken. Wel zijn er signalen dat met name de
specialistische hulp aan jeugdigen met complexe problematiek of een combinatie van
problemen stokt. Het gaat dan om specifieke therapietrajecten, zoals psychologisch
onderzoek en intakes voor jeugd-GGZ.

Tegelijkertijd is er door de goede samenwerking tussen scholen, wijkteams en jeugdhulpaanbieders
zicht gekomen op kwetsbare kinderen die eerder niet in beeld waren en is ook voor
deze groep, waar nodig, zorg en ondersteuning en opvang/onderwijs ingezet.

Vraag 5

Bent u bereid de impact van de coronacrisis op de jeugdzorg, jeugd-ggz en jeugddetentie
te onderzoeken zodat men deze onderzoeksresultaten kan gebruiken in het geval er mogelijk
een nieuwe toename is van het aantal besmettingen en nieuwe beperkende maatregelen
nodig zijn? Zo ja, neemt u dan mee hoe instellingen zijn omgegaan met de coronacrisis
gedurende de «intelligente lockdown»?

Antwoord 5

We staan in nauw contact met jeugdhulpaanbieders, GI’s en gemeenten over de impact
van de coronacrisis. Voor de jeugdhulp (incl jeugd-ggz) en de Justitiële Jeugdinrichtingen
wordt de impact nauwkeurig gemonitord en worden maatregelen weer opgeschaald indien
nodig. Daarbij betrekken we de geleerde lessen van de afgelopen maanden, inclusief
hoe instellingen zijn omgegaan de «intelligente lockdown».

Vraag 6

Deelt u de stelling in het rapport dat kinderen en jongeren meer medezeggenschap verdienen
in hun behandeling en begeleiding, zeker als aanpassingen nodig zijn rondom de coronamaatregelen?
Zo ja, hoe wilt u dit extra stimuleren?

Antwoord 6

Bij maatregelen als dagbesteding en bezoekregelingen zijn de cliëntenorganisaties
betrokken. Verder hebben de partners in de stuurgroep Zorg voor de Jeugd alle bij
jongeren betrokkenen opgeroepen, middels de brochure Kinderen in een samenleving met
corona, om nadrukkelijk met kinderen in gesprek te gaan.

Ook is het Nederlands Jeugdinstituut, onder andere met jongerenorganisaties, begonnen
om jongeren te laten meepraten via #ik praat mee.

In algemene zin ondersteunt LOC Jeugd cliëntenraden in de jeugdhulp om de medezeggenschap
in de jeugdhulp vorm te geven en te versterken, onder ander via een medezeggenschapsregeling
en daarbij horende cursussen. Ook wordt gezocht naar alternatieve vormen van medezeggenschap.