Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van der Lee over het toezicht en de handhaving van de energiebesparingsplicht

Antwoord van Minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 5 juni 2020).

Vraag 1

Bent u bekend met het verkennend onderzoek «Onderzoeksrapport Adromi – Toezicht &
handhaving Energiebesparingsplicht» dat in opdracht van de Rekenkamercommissie Wassenaar,
Voorschoten, Oegstgeest en Leidschendam-Voorburg (RKC-WVOLV) is uitgevoerd?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat vindt u ervan dat de omgevingsdiensten van de WVOLV-gemeenten de energiebesparingsplicht
van bedrijven en instellingen onvoldoende handhaven, en dat bedrijven met de huidige
bezoekfrequenties gemiddeld slechts eens per 15 à 20 jaar gecontroleerd worden op
het voldoen aan de energiebesparingsplicht?

Antwoord 2

Allereerst hecht ik eraan om te noemen dat gemeenten gaan over hun eigen omgevingsdiensten
en dat gemeenteraden hun college kunnen bevragen of aanspreken op rekenkamerrapporten
van de door hen ingestelde rekenkamers.

Met de introductie van de informatieplicht en de extra inzet op het onderwerp energiebesparing
zijn veel bevoegde gezagen, brancheverenigingen en bedrijven actief aan de slag gegaan
met energiebesparing. Ik verwacht daarom dat ook de gemeenten Wassenaar, Voorschoten,
Oegstgeest en Leidschendam-Voorburg dit onderwerp actief oppakken.

Vraag 3 en 4

Bent u het met de onderzoekers eens dat bedrijven in ieder geval eenmaal binnen de
terugverdienperiode van vijf jaar gecontroleerd zouden moeten worden om de effectiviteit
van energiebesparingsmaatregelen beter in kaart te brengen? Zo nee, kunt u toelichten
waarom niet? Zo ja, hoe wilt u er in de praktijk voor zorgen dat dit daadwerkelijk
gebeurt?

Hoe verhoudt het gebrek aan handhaving binnen de WVOLV-gemeenten zich tot de handhaving
in andere Nederlandse gemeenten? Kunt u dit aan de hand van cijfers nader toelichten,
of bent u bereid nader te onderzoeken of dit probleem zich ook binnen andere gemeenten
voordoet?

Antwoord 3 en 4

Omdat de decentrale overheid bevoegd gezag is voor de toezicht en handhaving van de
energiebesparingsplicht, wordt er geen centrale registratie bijgehouden.

Er bestaan logischerwijs verschillen tussen hoe gemeenten en omgevingsdiensten toezicht
houden en handhaven. Een van de redenen voor het introduceren van de informatieplicht
was ook het verbeteren van toezicht en handhaving door het decentrale bevoegd gezag.

Een logische frequentie voor periodieke bedrijfscontrole zou de vierjaarlijkse informatieplichtronde
zijn. De door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) aangebrachte rubricering
van de informatieplichtrapportages maakt informatie-gestuurd toezicht mogelijk. Niet
elk bedrijf hoeft daarom daadwerkelijk fysiek bezocht te worden.

Ik heb eind 2019 extra capaciteit beschikbaar gesteld in het kader van de uitvoering
van het Urgenda-vonnis. In de brief aan uw Kamer van 24 april 2020 (Kamerstuk 32 813, nr. 496) heb ik bovendien aangegeven dat ik opnieuw € 5 miljoen beschikbaar stel voor deze
maatregel «versterkte uitvoering energiebesparings- en informatieplicht».2 Aan de hand van een vastgestelde «menukaart» met onder andere gevelcontroles, bedrijfsbezoeken
en administratieve activiteiten, kunnen bevoegde gezagen opnieuw extra capaciteit
aanvragen voor de periode 2020 en 2021. Overigens biedt deze ondersteuning inzicht
in wat er additioneel aan toezicht en handhavingsactiviteiten gepland en uitgevoerd
wordt. Rijkswaterstaat/Kenniscentrum InfoMil publiceert per gemeente deze gegevens
online: https://vue.databank.nl/dashboard.

Vraag 5 en 6

Bent u bekend met het feit dat hercontroles (in lijn met de landelijke leidraad handhavingsacties)
na overtredingen ontbreken en dat WVOLV-gemeenten geen concrete doelstellingen voor
energiebesparing binnen bedrijven en instellingen in hun agenda hebben opgenomen?

Bent u het met de onderzoekers eens dat dergelijke hercontroles de implementatie van
energiemaatregelen aanzienlijk kan versnellen en dat het verloop van de energietransitie
daardoor beter in kaart kan worden gebracht? Zo nee, kunt u nader toelichten waarom
niet? Zo ja, hoe wilt u ervoor zorgen dat deze hercontroles daadwerkelijk worden doorgevoerd?

Antwoord 5 en 6

Hoe gemeenten, die bevoegd gezag zijn op dit punt, omgaan met hercontroles, is aan
hen. Het Rijk ziet hercontroles als een effectief middel om energiebesparing te realiseren.
Ik ben dan ook van plan hercontroles toe te voegen aan de genoemde menukaart van de
maatregel «versterkte uitvoering energiebesparings- en informatieplicht». Deze capaciteit
is echter additioneel. Gemeenten moeten zelf aan de slag met deze bestaande wettelijke
taak.

Vraag 7 en 8

Deelt u de visie van de onderzoekers dat energiecontroles doelgerichter en efficiënter
kunnen worden doorgevoerd als gemeenten concrete energiedoelstellingen voor bedrijven
en instellingen opstellen? Deelt u dat dit de uitvoerende taak van de omgevingsdiensten
en de controlerende taak van de gemeenteraden ook concreter en makkelijker uitvoerbaar
maakt? Zo nee, kunt u uw antwoord nader toelichten? Zo ja, hoe wilt u gemeenten stimuleren
om dit in de praktijk te realiseren?

Bent u bereid over de hele linie het toezicht op en handhaving van de Energiebesparingsplicht
te versterken en tevens te onderzoeken of het mogelijk is om goede naleving van de
plicht te koppelen aan de steunmaatregelen in het kader van de coronacrisis? Bijvoorbeeld
door gedeeltelijke terugbetaling van deze steun te eisen als een bedrijf overduidelijk
nalatig is geweest bij het naleven van de energiebesparingsplicht?

Antwoord 7 en 8

De energiebesparingsdoelstellingen zijn vastgelegd in het Energieakkoord en de energiebesparingsplicht
is wettelijk vastgelegd. Deze verplichting is concreet uitgewerkt met sectorspecifieke
Erkende Maatregelenlijsten en de rapportage in het kader van de informatieplicht.
Het uitoefenen van toezicht en handhaving op deze wettelijke taak kan door gemeenten
en gemeenteraden met deze uitwerking effectief opgepakt worden. De omgevingsdienst
voert toezicht uit in opdracht van de gemeente. Het is aan gemeenten om of zelf aan
de slag te gaan of de omgevingsdienst structureel de opdracht te geven toezicht bij
bedrijven uit te oefenen.

Ik stimuleer gemeenten energiebesparing voortvarend op te pakken. Naast de genoemde
maatregel «versterkte uitvoering energiebesparings- en informatieplicht» heb ik drie
brieven verstuurd naar de colleges van burgemeester en wethouders om hen te informeren
over de informatie- en energiebesparingsplicht. In mijn brief van februari 2020 heb
ik aan elk college in Nederland gemeld hoeveel bedrijfsvestigingen in de betreffende
gemeente gerapporteerd hebben, hoeveel daarvan op grond van de rapportage extra toezicht
vergen en hoe zich dat tot landelijke gemiddelden verhoudt. Ik heb hen tevens gewezen
op de mogelijkheden voor extra ondersteuning bij het toezicht op energiebesparing
en de colleges opgeroepen om werk te maken van energiebesparing bij bedrijven en instellingen.
Het is nu aan de gemeenten en de gemeenteraden om aandacht aan de uitvoering van deze
wettelijke taak te geven.

U noemt verder de coronacrisis. Momenteel wordt ambtelijk verkend wat het effect is
(van de gevolgen) van de COVID-19-uitbraak op het klimaat- en energiebeleid en op
welke manier eventuele herstelmaatregelen de vergroening van de economie kunnen bevorderen.
Het streven is om de Tweede Kamer hierover voor de zomer nader te informeren.