Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Amhaouch en Palland over het bericht 'Franse treinfabrikant Alstom neemt treinentak Bombardier over'

Antwoord van Staatssecretaris Keijzer (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 1 april
2020).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Franse treinfabrikant Alstom neemt treinentak Bombardier
over»?1

Antwoord 1

Ja, hiermee ben ik bekend.

Vraag 2, 5 en 6

Hoe kijkt u aan tegen de geplande overname van Bombardier door Alstom, als versterking
van Alstoms internationale concurrentiepositie? Zou u graag zien dat andere Europese
bedrijven dit voorbeeld volgen, om beter te kunnen concurreren met »gigabedrijven»
uit Azië en de Verenigde Staten?

Wat betekent een overname van Bombardier door Alstom voor het Europese treinverkeer
en de Europese spoorindustrie? Verwacht u net als de Franse Minister van Financiën
dat de overname zal leiden tot een «opwaardering» van de Europese spoorindustrie?

Kunt u inschatten of deze overname gevolgen heeft voor de Nederlandse economie? Zo
ja, welke?

Antwoord 2, 5 en 6

Het kabinet heeft normaliter geen direct inzicht in de specifieke afwegingen die bedrijven
maken om al dan niet samen te gaan. Fusies en overnames kunnen mogelijk leiden tot
kostenbesparingen, nieuwe mogelijkheden voor innovatie of het versterken van de (internationale)
concurrentiepositie van de betrokken bedrijven. Schaal- en/of synergievoordelen kunnen
ook de consument ten goede komen. Tegelijkertijd is het van belang dat er in sectoren
voldoende concurrentie blijft, omdat dit anders kan leiden tot hogere prijzen, lagere
kwaliteit en verminderde prikkels om te innoveren.

Aangezien Nederland vooral een afnemer is van de bij deze concentratie betrokken bedrijven
profiteert Nederland voornamelijk als de overname leidt tot een gunstigere prijs-kwaliteitverhouding.
Als de overname leidt tot verminderde concurrentie zal de overname naar verwachting
nadelig zijn voor Nederlandse afnemers en daarmee ook voor Nederlandse consumenten.
Het is aan mededingingsautoriteiten om per casus te beoordelen of een overname leidt
tot een significante beperking van de mededinging.

Vraag 3

Denkt u dat deze overname het gevolg is van het Frans-Duitse «Manifest voor een Europese
Industriepolitiek», dat Frankrijk en Duitsland vorig jaar presenteerden? Bent u, in
lijn met de kabinetspositie internationale concurrentiekracht van 14 mei 2019 en de
«China-strategie» van 15 mei 2019, nog steeds van mening dat Europese samenwerking
en investeringen in brede technologie te verkiezen zijn boven het creëren van «Europese
kampioenen» via het mededingingsbeleid?

Antwoord 3

Welke redenen ten grondslag liggen aan een overname is aan betrokken bedrijven. Betrokken
bedrijven proberen naar eigen zeggen hun positie te versterken om de concurrentie
met partijen van buiten de EU beter aan te kunnen.

Ik ben in dit kader sinds mei vorig jaar niet veranderd van mening dat een stevig
en politiek onafhankelijk mededingingstoezicht cruciaal is om te bewaken dat afnemers
(zoals in dit geval de NS) niet geconfronteerd worden met te hoge prijzen, afnemende
kwaliteit en een gebrek aan innovatie als gevolg van een gebrek aan concurrentie.
Een sterk mededingingsinstrumentarium en gezonde concurrentie vormen de basis voor
de Europese welvaart. Om de Europese concurrentiekracht te versterken is het naar
de mening van het kabinet verstandiger om in te zetten op het verzorgen van een gelijk
speelveld voor Europese bedrijven en het verstevigen van het Europese innovatiebeleid
dan een eenzijdige focus te leggen op het kunstmatig creëren van Europese kampioenen
via versoepeling van de mededingingskaders (waardoor fusies en overnames significante
nadelige gevolgen kunnen hebben voor de concurrentie op de interne markt). Daarnaast
garandeert een fusie of overname niet automatisch een Europese kampioen: het samenvoegen
van bedrijven is immers niet altijd een succes gebleken.

Vraag 4

Hoe kansrijk acht u de overname van Bombardier door Alstom, wetende dat de toezichthouders
een vergelijkbare overname van Siemens door Alstom vorig jaar hebben afgekeurd? Had
u liever gezien dat deze overname destijds was doorgegaan en tot een fusie van twee
Europese bedrijven had geleid?

Antwoord 4

De beoordeling van de overname zal door de Europese Commissie als onafhankelijk toezichthouder
gemaakt worden. Ik onthoud mij hierover van commentaar. De fusiepoging tussen Alstom
en Siemens is destijds door de Europese Commissie geblokkeerd omdat er significante
mededingingsbezwaren werden geconstateerd. Daarmee zou de fusie van de twee Europese
bedrijven naar verwachting nadelig zijn geweest voor Nederlandse afnemers (zoals de
NS) en daarmee ook voor Nederlandse consumenten.

Vraag 7

Is uw verwachting dat dergelijke overnames of pogingen daartoe in de komende tijd
vaker zullen voorkomen? Hoe moet de Europese Unie (EU) daar volgens u mee omgaan?

Antwoord 7

De sterke opkomst van onder andere Chinese bedrijven kan voor marktpartijen een aanleiding
zijn om samen te willen gaan om op mondiaal niveau beter te kunnen concurreren. In
de meeste gevallen zal dit vanuit mededingingsoptiek ook geen problemen opleveren.
Tegelijkertijd is het kabinet van mening, zoals ook aangegeven in het antwoord op
vraag 3, dat dergelijke fusies en overnames niet mogen leiden tot een significante
beperking van de mededinging op de interne markt, waar afnemers en consumenten de
nadelen van ondervinden. Het kabinet is dan ook geen voorstander van het versoepelen
van het Europese concentratietoezicht. Om de Europese concurrentiekracht te versterken
is het naar de mening van het kabinet verstandiger om in te zetten op een gelijk speelveld
voor bedrijven op de Interne Markt en het verstevigen van het Europese innovatiebeleid.

Vraag 8

Welke mogelijkheden, anders dan in het mededingingsbeleid, ziet het kabinet om de
internationale concurrentiepositie van zowel Nederlandse als Europese bedrijven te
versterken, naast de inzet om met nieuw EU-toezicht te komen tot een gelijk speelveld
voor ondernemingen?

Antwoord 8

In de kabinetspositie Europese concurrentiekracht2 is de visie van het kabinet uiteengezet op de wijze waarop de concurrentiepositie
van de EU versterkt moet worden. In deze kabinetspositie is aangegeven dat de EU moet
inzetten op het versterken van de Interne Markt, het moderniseren, maar niet verruimen
van de mededingingsregels, een modern industriebeleid en een gelijk speelveld. Voor
dit laatste punt wordt o.a. gekeken naar multilaterale en bilaterale handelsakkoorden,
handelsdefensieve maatregelen, betere bescherming van intellectueel eigendom, het
door u benoemde voorstel voor een Level Playing Field instrument (LPFi exportkredietverstrekking
en hethet International Procurement Instrument (IPI) en).

Vraag 9

Wat vindt u van de situatie in het Verenigd Koninkrijk (VK), waar de regering in gesprek
is met een Chinees staatsbedrijf over aanleg van een hogesnelheidsspoorlijn, dat claimt
dit sneller en goedkoper te kunnen dan tot dusver door het VK gepland en begroot?
Zijn er naar u weet Europese spelers die dit project ook hadden kunnen doen? Indien
ja, welke? Hoe kijkt u naar deze ontwikkeling? Acht u het voorstelbaar dat China op
deze wijze ook in Nederland en elders op het Europese vasteland voet aan de grond
krijgt?3

Antwoord 9

Het Verenigd Koninkrijk is bezig uit te zoeken welke partij(en) de betreffende hogesnelheidslijn
het beste kan (kunnen) aanleggen. In dit kader heb ik begrepen dat de betrokken instanties
geïnteresseerd zijn om te horen hoe de China Railway Construction Corporation (CRCC)
denkt hieraan een bijdrage te kunnen leveren. CRCC heeft niet meegedaan in de oorspronkelijke
aanbesteding. Ik heb geen inzicht in de exacte aanbestedingsvoorwaarden die het VK
gesteld heeft en waarom CRCC daar niet direct aan heeft meegedaan. Op dit moment wordt
het project in het VK door Europese bedrijven uitgevoerd, zoals o.a. Balfour Beatty,
Carillion, Costain, en Arup.

Het is aan individuele aanbestedende diensten om af te wegen of zij een partij uit
een derde land, zoals CRCC, toelaten tot aanbestedingen. China is immers geen partij
bij het Government Procurement Agreement. Dat betekent dat een in China gevestigd
bedrijf uitgesloten mag worden bij aanbestedingen.

Nederland pleit voor een gelijk speelveld tussen Europese bedrijven en bedrijven uit
derde landen. Specifiek op het gebied van aanbestedingen pleit Nederland daarnaast
voor wederkerigheid. Dat houdt in dat Nederland wil dat Europese bedrijven in eerlijke
concurrentie kunnen opereren met bedrijven uit derde landen, en dat Europese bedrijven
in gelijke mate toegang hebben tot de markt voor overheidsopdrachten in derde landen
als omgedraaid. In dit verband zet Nederland in EU-verband in op de totstandkoming
van een effectief International Procurement Instrument.4 Daarover lopen op dit moment onderhandelingen binnen de EU. Nederland wil bovendien
een gelijk(er) speelveld bevorderen door het creëren van een zogenaamd Level Playing
Field Instrument.5