Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Gerven over het bericht ‘St. Antonius stopt met bevallingen in Nieuwegein, moeders moeten uitwijken naar Utrecht’

Antwoord van Minister Bruins (Medische Zorg) (ontvangen 5 juli 2019).

Vraag 1

Kent u het bericht dat het St. Antonius stopt met bevallingen in Nieuwegein en dat
moeders nu moeten uitwijken naar Utrecht?1 Wat is uw reactie daarop?

Antwoord 1

Ja ik ken het bericht.

Het St. Antoniusziekenhuis locatie Nieuwegein heeft in mei 2018 zijn afdeling acute
verloskunde tijdelijk gesloten, onder meer vanwege personeelstekorten.

De afdeling acute verloskunde van het St. Antoniusziekenhuis was niet «gevoelig» voor
de zogenaamde 45 minuten-norm. Dat betekent dat er door sluiting van deze afdeling
niet meer mensen zijn die niet binnen deze norm op een afdeling voor acute verloskunde
kunnen komen in vergelijking met de situatie wanneer deze afdeling open is. Het is
dan aan de zorgaanbieders en zorgverzekeraars in de regio om gezamenlijk te beslissen
over het aanbod van acute verloskunde op deze locatie.

Het aanbod van acute verloskunde is in mei 2018 geconcentreerd op de locatie Utrecht,
waar vanwege de concentratie meer bevallingen plaats kunnen vinden dan daarvoor. Sindsdien
heeft er frequent afstemming plaatsgevonden tussen alle betrokken partijen in de regio
over het borgen van de acute geboortezorg in de regio. De partijen hebben de effecten
van de veranderingen en wijzigingen in de locaties waar acute geboortezorg geleverd
wordt inzichtelijk gemaakt.

Op 4 juni jl. heeft de Raad van Bestuur van het St. Antonius ziekenhuis een voorgenomen
besluit genomen om de afdeling acute verloskunde in Nieuwegein definitief te sluiten.
Indien deze afdeling inderdaad definitief sluit, verandert er in de praktijk, wat
de zorg voor zwangere vrouwen in de regio betreft, niks ten opzichte van de situatie
zoals die vanaf mei 2018 bestaat.

Zoals u weet is het belangrijk dat, bij een besluit tot het sluiten van een afdeling,
de continuïteit en beschikbaarheid van zorg geborgd is. Zodat patiënten in de regio
niet alleen vandaag, maar ook morgen en overmorgen kunnen rekenen op goede en toegankelijke
zorg. Hier is een belangrijke rol weggelegd voor de zorginstellingen in de regio,
geboortezorgprofessionals en het Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ). Met het oog
op de continuïteit van zorg bij sluiting van een afdeling acute verloskunde heb ik
een algemene maatregel van bestuur (amvb) in voorbereiding. Een concept van die amvb
heeft u ontvangen.

Zoals u weet heb ik de ziekenhuizen geïnformeerd over deze concept amvb en hen gevraagd
om vooruitlopend op de inwerkingtreding van deze amvb alvast langs de lijnen van deze
concept amvb te handelen. Ik heb hen onder meer verzocht om, als zij een (tijdelijke)
sluiting van het aanbod van acute zorg op een bepaalde locatie overwegen:

• dit in een zeer vroegtijdig stadium te melden bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg
en Jeugd (IGJ) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa);

• zich ervoor in te spannen dat de normen die gelden voor de beschikbaarheid en bereikbaarheid
van afdelingen spoedeisende hulp en acute verloskunde, huisartsenposten en crisis
ggz niet in gevaar komen;

• tijdig, voorafgaand aan de besluitvorming, te overleggen met zorgverzekeraars met
wie zij een overeenkomst hebben gesloten en met zorgaanbieders voor wie de (tijdelijke)
sluiting gevolgen kan hebben (zoals huisartsen, verloskundigen en regionale ambulancevoorzieningen),
opdat de beschikbaarheid van de acute zorg in de regio geborgd kan worden;

• tijdig, voorafgaand aan de besluitvorming, gemeenten en inwoners te informeren, opdat
deze hun zorgen en suggesties kunnen uiten;

• tijdig een continuïteitsplan op te stellen waarin wordt omschreven hoe, gezien de
concrete omstandigheden, op zorgvuldige wijze de continuïteit van de zorg voor cliënten
wordt geborgd; en

• bij de besluiten die zij samen met de zorgverzekeraars nemen aan te geven hoe zij
bezwaren en voorstellen van betrokken zorgaanbieders, gemeenten en inwoners hebben
meegewogen bij hun besluit.

Het St Antonius ziekenhuis heeft de ketenpartners (VSV Uniek + kraamzorgorganisaties
en praktiserende huisartsen), collega ziekenhuizen (Diakonessenhuis, UMCU/WKZ, Groene
Hart ziekenhuis, Ziekenhuis Rivierenland en Meander Medisch Centrum), verzekeraars
en pers op 4 juni geïnformeerd over het voorgenomen besluit om de geboortezorg te
concentreren. Een deel van de omliggende gemeenten is geïnformeerd. De gemeente Utrecht
is niet geïnformeerd. Het St. Antonius heeft namelijk aangegeven dat de beslissing
geen gevolgen heeft voor inwoners van de gemeente Utrecht zelf.

Het St Antonius Ziekenhuis heeft mij laten weten dat er draagvlak voor dit besluit
is bij de medewerkers. De regionale samenwerking van de ketenpartners op het gebied
van acute geboortezorg (Verloskundig Samenwerkingsverband Uniek en huisartsen) is
in het afgelopen jaar intensief geweest en dit zal de komende jaren ook blijven. Naast
afstemming met ketenpartners, is er ook contact geweest over het voorgenomen besluit
met de Cliëntenraad en omliggende gemeenten, aldus St Antonius. Het St. Antonius benadrukt
verder dat poliklinische verloskundezorg op alle locaties van het St. Antonius beschikbaar
blijft, dus ook op locatie Nieuwegein. Het St. Antonius zal in gesprek blijven met
patiënten, betrokken partijen en ketenpartners in de regio.

Het ROAZ, de NZa en IGJ zijn niet geïnformeerd over het voorgenomen besluit om definitief
te sluiten; ik heb het St Antonius laten weten dat ik dit geen goede gang van zaken
vind. Verder heb ik het St Antonius laten weten dat, hoewel de status quo door een
definitieve sluiting niet verandert, ik het toch belangrijk vind dat vóór de definitieve
sluiting het bovenstaande proces goed is doorlopen, zodat onder meer duidelijk is
wat de consequenties van deze sluiting voor de patiënten en zorgaanbieders in de regio
zijn. Het St. Antonius heeft aangegeven dit op te pakken. Verder kan het zo zijn dat
er een ziekenhuis gevoelig wordt door de sluiting van de acute verloskunde in Nieuwegein.
Ik ga ervan uit dat partijen toetsen of dit het geval is.

Vraag 2

Hoe oordeelt u over het feit dat de vestiging van het St. Antonius eerder al tijdelijk
sloot vanwege personeelstekort maar dat het ziekenhuis nu definitief sluit ondanks
dat er 25 nieuwe medewerkers zijn aangenomen? Klopt het dan ook dat een gebrek aan
personeel niet langer een oorzaak is voor de sluiting?

Antwoord 2

De voornaamste reden om de bevallocatie Nieuwegein in mei 2018 tijdelijk te sluiten
was een personeelstekort. Er liggen meerdere redenen ten grondslag aan het besluit
om deze bevallocatie definitief niet meer te openen. Het gaat zowel om personeelstekort
als om een efficiënte organisatie van de geboortezorg die nodig is om kwaliteit en
veiligheid te kunnen garanderen.

Het St. Antonius Ziekenhuis geeft aan dat het lastig was om gespecialiseerd verpleegkundig
personeel te werven. De nieuw aangetrokken medewerkers zijn nagenoeg allemaal nog
niet gespecialiseerd en volgen momenteel een opleiding tot obstetrie- en gynaecologieverpleegkundige.
Qua aantallen is het personeelsbestand nu redelijk op orde alleen geldt dit nog niet
voor de gewenste specialisatiegraad.

Het efficiënt omgaan met gespecialiseerd personeel is dus erg belangrijk. Het St.
Antonius Ziekenhuis heeft samen met de partners in de regio gekeken naar de organisatie
van efficiënte, veilige en kwalitatief goede acute geboortezorg. Zo is gebleken dat
de locatie in Utrecht van het St. Antionius Ziekenhuis, met geringe investeringen
(verbouwing van verlossuites) en het aantal bevallingen nu én in de toekomst (gezien
de geringere groei), de zorgvraag op kan vangen. De locatie Utrecht leent zich ook
beter voor het volledig doorvoeren van het Family Centered Care concept, waarbij het
hele gezin centraal staat en dat moeder en kind altijd bij elkaar blijven, ook als
moeder of kind ziek is. Daarnaast heeft het St Antonius Ziekenhuis samen met regionale
partners de (geboorte-) zorgvraag nu en in de toekomst in de regio laten onderzoeken.
Uit dit onderzoek blijkt dat de zorgvraag minder hard groeit dan eerder verwacht.

Het St. Antonius Ziekenhuis is vervolgens tot de conclusie gekomen dat twee bevallingslocaties
(Nieuwegein, Utrecht) openhouden niet efficiënt is, logistiek ingewikkeld en daar
bovendien extra personeel voor nodig is. Dat geldt niet alleen voor de afdeling Geboortezorg,
maar ook voor de operatiekamers, waar de sectio’s (keizersnedes) worden gedaan.

Vraag 3

Wat zijn de gevolgen van het besluit van het St. Antonius ziekenhuis om te stoppen
met bevallingen op de locatie Nieuwegein voor het (soms net aangenomen) personeel?

Antwoord 3

De afdeling is per 1 mei 2018 tijdelijk gesloten. Het St Antonius ziekenhuis heeft
mij laten weten dat er draagvlak is voor dit besluit bij de medewerkers. Er wordt
geen personeel ontslagen, al het personeel werkte al op locatie Utrecht. Het ziekenhuis
geeft aan dat los van logistieke efficiëntievoordelen, er meer voordelen worden ervaren
van het met elkaar op één locatie werken (in plaats van verdeeld

over twee locaties). Opleiden, begeleiden, inwerken en samenwerken verloopt soepeler.
De medewerkers onderschrijven dat daardoor ook patiënten gebaat zijn bij de concentratie
op één locatie.

Vraag 4

Wat weegt volgens u zwaarder de interne logistieke afwegingen van het ziekenhuis of
het maatschappelijk belang voor de aankomende moeders in Nieuwegein?

Antwoord 4

Wat ik belangrijk vind is dat de beschikbaarheid, kwaliteit en veiligheid en continuïteit
van de geboortezorg geborgd zijn. Zoals ik in het antwoord op vraag 1 aangeef is het
St Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein voor de acute verloskunde geen gevoelig ziekenhuis.

De Nederlandse Zorgautoriteit geeft aan dit jaar geen signalen te hebben ontvangen
dat er onvoldoende zorg beschikbaar is in de regio. Verder geeft de Inspectie voor
de Gezondheidszorg en Jeugd aan geen signalen te hebben ontvangen over de kwaliteit
en veiligheid van de zorg.

Vraag 5

Hoeveel zwangere vrouwen in Nieuwegein en omgeving worden geraakt door deze beslissing?
Hoeveel bevallingen op jaarbasis vonden plaats in het ziekenhuis in Nieuwegein? Wat
zijn precies de gevolgen voor deze vrouwen nu de mogelijkheid om te bevallen in Nieuwegein
dreigt te verdwijnen? Kan daarbij in ieder ingegaan worden op de gevolgen van het
besluit op de reistijd voor de zwangere vrouwen naar de dichtstbijzijnde afdeling
Verloskunde? In welke mate nemen deze toe?

Antwoord 5

Het adherentiegebied van St. Antonius Geboortezorg strekt zich uit van de gemeenten
Vijfheerenland tot Montfoort en van de stad Utrecht tot Alphen aan de Rijn.

Het is niet mogelijk om één cijfer te geven van het aantal bevallingen op jaarbasis
in Nieuwegein. Reden is dat het aanbod van acute verloskunde in andere ziekenhuizen
sterk is veranderd in de afgelopen periode.

In hoeverre de reistijd voor zwangere vrouwen is toegenomen weet ik niet. Zoals ik
in mijn antwoord op vraag 1 al heb aangegeven, is de acute verloskunde voor vrouwen
in de regio er nog steeds binnen de daarvoor geldende 45 minuten-norm bereikbaar.
Verder blijkt dat zwangeren aan de randen van het adherentiegebied (bijvoorbeeld Alphen
aan de Rijn of Leerdam) sinds de concentratie van acute geboortezorg op de locatie
in Utrecht in 2018 voor een ziekenhuisbevalling naar ziekenhuizen gaan die dichter
bij hun woonplaats liggen, zoals het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda, Beatrixziekenhuis
in Gorinchem en Ziekenhuis Rivierenland in Tiel.

Zie verder mijn antwoorden op de vragen 1 en 4.

Vraag 6

Acht u het verstandig de afdeling Verloskunde van het St. Antonius open te houden
in het kader van leefbaarheid en bereikbaarheid van zorg? Zo ja, wat gaat u doen om
dit te realiseren? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Zie mijn antwoord op vraag 1.

Vraag 7

Hebben bij dit voorgenomen besluit patiënten, personeel, de gemeente en de omgeving
(zwaarwegende) inspraak gehad? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke wijze heeft deze
inspraak plaatsgevonden?

Antwoord 7

Zoals ik in mijn antwoord op vraag 1 heb aangegeven, heb ik het St Antonius laten
weten dat, hoewel de status quo door het voorgenomen besluit de afdeling acute verloskunde
definitief te sluiting niet verandert, ik het toch belangrijk vind dat vóór de definitieve
sluiting het proces zoals beschreven in mijn antwoord op vraag 1 is doorlopen. Zo
moet duidelijk zijn wat de consequenties van deze sluiting voor de patiënten en zorgaanbieders
in de regio zijn. Het St Antonius ziekenhuis heeft laten weten dit op te pakken.