Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Tellegen over het bericht 'De jacht op het 'zelfdodingspoeder' gaat door, maar nu ondergronds'

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 12 juni
2019).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «De jacht op het «zelfdodingspoeder» gaat door, maar
nu ondergronds»?1

Antwoord 1

Ja, ik ben bekend met het bericht.

Vraag 2

Kunt u aangeven wat u vindt van het bestaan van de Coöperatie Laatste Wil (CLW)?

Antwoord 2

De eerder voorgenomen activiteiten van de Coöperatie Laatste Wil om zelf een middel
ter zelfdoding beschikbaar te stellen aan de leden, beschouw ik als zeer onwenselijk.
Ik ben dan ook opgelucht dat de CLW deze plannen heeft gestaakt. Ik heb begrepen dat
de CLW inmiddels optreedt als belangenbehartiger voor de groep mensen die zelf het
leven willen beëindigen. In het debat en in de maatschappij moet ruimte zijn voor
verschillende opvattingen; in die zin begrijp ik het bestaan van de CLW.

Ik heb echter ook begrepen dat de CLW haar leden informeert over hoe zij het door
hen zogenoemde Middel X kunnen verkrijgen. Dit vind ik zorgelijk. Deze activiteiten
dragen bij aan het beschikbaar maken van stoffen waarvan het beeld is ontstaan dat
deze geschikt zouden zijn om het leven mee te beëindigen. Dergelijke chemische stoffen
zijn niet bedoeld of geschikt om op een menswaardige wijze een einde aan het leven
te maken. Van deze stoffen is geen eenduidig beeld over de werking op het menselijk
lichaam. Daarbij geldt dat suïcide zoveel mogelijk moet worden voorkomen, ongeacht
welk middel hiervoor wordt gebruikt.

Zoals ik in mijn eerdere Kamerbrief2 over de beschikbaarheid van deze chemische stoffen aan uw Kamer heb aangegeven, dienen
we met beslissingen over leven en dood niet lichtvoetig om te gaan. De Wet toetsing
levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (Wtl) vormt het wettelijk kader
voor de voorwaarden waaronder euthanasie of hulp bij zelfdoding mogelijk is. De richtlijnen
van de beroepsgroep (KNMG/KNMP) bieden een kader voor de middelen die gebruikt kunnen
worden. Buiten dit wettelijk kader is actieve levensbeëindiging of hulp bij zelfdoding,
zoals het verschaffen van middelen daartoe, strafbaar.3

Vraag 3

Wat vindt u ervan dat steeds meer mensen die de wens meer zelfbeschikking en regie
op en rond het sterfbed te hebben mogelijk op illegale wijze een zelfdodingsmiddel
in huis halen?

Antwoord 3

Zie antwoord vraag 5.

Vraag 4

Bent u bekend met de recente enquête die de Coöperatie Laatste Wil onder hun 22.000
leden heeft gehouden?

Antwoord 4

Ja, ik ben bekend met de enquête.

Vraag 5

Wat is uw visie op de uitkomsten van deze enquête?

Antwoord 3 en 5

Vooreerst is de inzet van dit kabinet om het aantal suïcides terug te dringen. Dit
neemt niet weg dat ik de wens van mensen om zelfbeschikking en regie te hebben in
de laatste levensfase invoelbaar acht. Zoals u weet biedt de Wtl een kader voor euthanasie
of hulp bij zelfdoding door een arts, wanneer een patiënt hier zelf om vraagt en er
sprake is van ondraaglijk en uitzichtloos lijden met een medische oorzaak. Een arts
mag pas de euthanasie uitvoeren of hulp bij zelfdoding bieden, indien is voldaan aan
de zes wettelijke zorgvuldigheidseisen. In de Wtl is een balans gebracht tussen waarden
als autonomie, maar ook barmhartigheid en de beschermingswaardigheid van het leven.

Op dit moment ontbreekt het aan voldoende kennis over en inzicht in de groep mensen
die hulp bij zelfdoding wensen omdat zij hun leven voltooid achten en geen gebruik
kunnen maken van de mogelijkheden van de Wtl. Ik vind dat we dit thema als samenleving
zorgvuldig moeten behandelen. Daarom heb ik een onderzoek naar de omvang en omstandigheden
van deze groep gestart, waarop ik in mijn antwoord op uw zesde vraag meer in zal gaan.
Zoals ik hierboven heb aangegeven maak ik mij zorgen om de verspreiding van informatie
over ongeschikte middelen ten behoeve van zelfdoding, in het bijzonder een dergelijk
conserveringsmiddel, zeker voor kwetsbare mensen. Nogmaals benadruk ik dat deze stof
niet geschikt of bedoeld is om het leven te beëindigen. Voor een zorgvuldig en verantwoord
levenseinde vind ik de betrokkenheid van een arts, binnen de kaders van de Wtl noodzakelijk.

Uit de uitkomsten van de enquête lees ik tevens dat mensen de stof in huis halen,
ter geruststelling om later eventueel zelf het leven te beëindigen. Een voorbeeld
dat daarbij in het artikel wordt aangehaald is een mevrouw die bang is dat ze geen
euthanasie zal krijgen indien ze dement wordt. Haar huisarts heeft immers al aangegeven
geen euthanasie te zullen verlenen. De Wtl laat toe dat mensen voor hun euthanasiewens
een andere arts zoeken, al dan niet met behulp van hun eigen arts. Ik haal dit voorbeeld
aan, omdat het mij toont dat een deel van de zorgen van deze mensen wellicht weggenomen
kan worden met meer kennis over de mogelijkheden die de Wtl biedt. Het is dan ook
één van mijn speerpunten om de informatievoorziening over de Wtl te verbeteren. In
de Voortgangrapportage Medische Ethiek, die ik u zeer binnenkort stuur, zal ik verder
ingaan op de activiteiten die ik hierop onderneem.

Vraag 6

Deelt u de mening dat het belangrijk is om ook de zorgen van deze mensen serieus te
nemen? Kunt u aangeven of u bereid bent, en zo ja, hoe u deze groep gaat betrekken
bij het onderzoek rondom het vraagstuk van voltooid leven?

Antwoord 6

Ik deel de mening dat we de zorgen van de groep mensen die meer eigen regie wensen
in het levenseinde, serieus moeten nemen. Hoe we moeten omgaan met een stervenswens
buiten de kaders van de Wtl is een thema waar de meningen over verdeeld zijn en dat
we met grote zorgvuldigheid willen benaderen. Daartoe is het onderzoek gestart naar
de omvang en omstandigheden van de groep mensen met een stervenswens, waar geen medische
oorzaak aan ten grondslag ligt en die dus buiten de reikwijdte van de Wtl vallen.

In dit onderzoek wordt gekeken naar mensen die hun leven als voltooid beschouwen en
een persisterende en – al dan – niet acute stervenswens hebben, maar buiten de reikwijdte
van de Wtl vallen. In het onderzoek zullen onder andere 20.000 burgers van 55 jaar
en ouder gevraagd worden een vragenlijst in te vullen en zal diepgravend kwalitatief
onderzoek plaatsvinden. Daarmee wordt de groep mensen die meer eigen regie in het
levenseinde dus betrokken bij het onderzoek.