Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Weyenberg over het bericht ‘Arbeidsdeelname mannen 25 tot 45 lager dan voor crisis’

Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 20 november
2018)

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Arbeidsdeelname mannen 25 tot 45 lager dan voor de
crisis»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat is de ontwikkeling van de arbeidsparticipatie gemeten in uren van mannen tussen
de 25 en 45 jaar?

Antwoord 2

Grafiek 1 laat de ontwikkeling van de gemiddelde arbeidsparticipatie in uren per week
(inclusief overwerk) zien van werkende mannen tussen de 25 en 45 jaar. De groep mannen
van tussen de 25 en 30 jaar werkt gemiddeld wat minder uren per week dan de andere
leeftijdsgroepen. Dit komt waarschijnlijk doordat een gedeelte van deze groep mannen
nog onderwijsvolgend is en daarom relatief vaak in deeltijd werkt. Ook is het aannemelijk
dat een gedeelte van deze groep net afgestudeerd is en wel een baantje heeft, maar
nog op zoek is naar een volwaardige baan.

Grafiek 1: De ontwikkeling van de arbeidsparticipatie van mannen tussen de 25 en 45
jaar in uren per week inclusief overwerk.

Bron: CBS Statline, geraadpleegd 12-11-2018.

Vraag 3, 4, 7 en 11

Wat zou de reden kunnen zijn dat vooral bij alleenstaande mannen van 25 tot 45 jaar
de arbeidsdeelname lager ligt dan tien jaar geleden?

Hangt de lagere arbeidsdeelname samen met een hogere deelname aan scholing?

Is de verwachting dat de arbeidsdeelname in deze groep weer verder zal aantrekken,
of is de verwachting dat de arbeidsdeelname structureel lager zal liggen dan voor
de crisis? Kan dit een permanent effect zijn van de crisis?

Zouden mogelijke verklaringen die Mankiw noemt voor de Verenigde Staten, zoals afnemende
baankansen voor laagopgeleiden door technologische verandering en globalisering, ook
een verklaring kunnen zijn voor de daling in Nederland?2

Antwoord 3, 4, 7 en 11

De arbeidsdeelname van mannen tussen de 25 en 45 jaar is in vergelijking met andere
groepen, bijvoorbeeld vrouwen in dezelfde leeftijdscategorie, relatief hoog. Ten opzichte
van de periode voor de crisis, is de arbeidsdeelname onder deze groep wel gedaald.
Een aantal factoren kan hierbij een rol spelen. Allereerst kunnen conjuncturele factoren
van belang zijn. In de crisis zijn relatief veel banen verdwenen in sectoren waarin
mannen naar verhouding vaak werkzaam zijn, zoals de industrie, bouw, vervoer en de
zakelijke dienstverlening. Sinds de netto arbeidsdeelname het laagste punt bereikte
in 2014, is deze ook onder deze groep weer gestegen (grafiek 2). Ten tweede kunnen
structurele factoren een rol spelen, zo is de participatie met name onder laagopgeleide
mannen gedaald, is de scholingsdeelname gestegen en is er een toename van het aantal
mannen dat aangeeft niet te kunnen werken in verband met ziekte of arbeidsongeschiktheid3. Daarnaast zijn er meer mannen tussen de 25 en 45 dan voor de crisis alleenstaand
of thuiswonend (grafiek 4). In hoeverre deze ontwikkeling samenhangt met de ontwikkeling
van de arbeidsdeelname is niet eenduidig te zeggen.

Wetenschappelijke artikelen over dit fenomeen in de Verenigde Staten, waar het zich
in sterkere mate voordoet dan in Nederland, geven verschillende mogelijke verklaringen
die elkaar niet uitsluiten: dat arbeidsmarktpolarisatie – gedreven door technologische
veranderingen – heeft geleid tot een lagere vraag naar arbeid voor deze groep, wat
effect heeft op lonen en (mede daardoor) op participatie4, dat laagopgeleide jonge mannen door de gestegen aantrekkelijkheid van alternatieve
invulling van hun tijd (bv. door videogames) er voor kiezen minder of niet te werken5 en dat het gestegen en wijdverbreide drugsgebruik van jonge mannen een rol speelt
in hun lagere participatie6. Het is onduidelijk in hoeverre deze deelverklaringen de hele trend in de VS verklaren,
en in hoeverre deze verklaringen ook opgaan voor Nederland.

Het CPB doet momenteel op verzoek van het Ministerie van SZW onderzoek naar de ontwikkeling
van het arbeidsaanbod in Nederland van onder meer deze groep en kijkt daarbij ook
naar mogelijke verklaringen voor de geobserveerde patronen. Naar verwachting publiceert
het CPB voor het einde van het jaar over dit onderzoek.

Vraag 5

Vertaalt de vijf procentpunt lagere arbeidsdeelname zich in een hogere werkloosheid,
of trekt een grotere groep zich terug van de arbeidsmarkt?

Antwoord 5

Grafiek 2 laat zien de netto-participatiegraad gedaald is van ongeveer 94% in 2008
naar ongeveer 89% in 2018. Ook is te zien dat sinds het herstel van de crisis ingezet
is, de netto arbeidsparticipatie van mannen met een leeftijd tussen de 25 en 45 is
toegenomen. In dezelfde periode is de werkloosheid onder deze groep gedaald. Ook de
bruto participatiegraad is gedaald in diezelfde periode. Het aankomende CPB-onderzoek
bekijkt of dit een structureel verschijnsel is.

Grafiek 2: Arbeidsparticipatie van mannen van 25–45 jaar

Bron: CBS Statline, geraadpleegd 01-11-2018.

Vraag 6

Is er meer bekend over de achtergrondkenmerken van mannen tussen de 25 en 45 jaar
en de ontwikkeling daarvan? Hoe heeft het opleidingsniveau zich over de laatste tien
jaar ontwikkeld? Wonen zij vaker of juist minder vaak samen dan tien jaar geleden?
Hebben zij vaker of minder vaak kinderen?

Antwoord 6

Het aandeel hoogopgeleide mannen van tussen de 25 en 45 jaar is gestegen, terwijl
met name het aandeel laagopgeleide mannen, is gedaald (grafiek 3). Ook blijkt dat
deze groep mannen relatief minder vaak samenwoont (grafiek 4). Ze zijn vaker alleenstaand
of blijven langer thuis wonen. Daarnaast is het percentage mannen van tussen de 25
en 45 dat een thuiswonend kind heeft, de afgelopen tien jaar gedaald van 49% naar
43% gedaald (grafiek 5).

Grafiek 3: Het opleidingsniveau van mannen tussen de 25 en 45 jaar

Bron: CBS Statline, geraadpleegd 01-11-2018.

Grafiek 4: De positie in het huishouden van mannen tussen de 25 en 45 jaar

Bron: CBS Statline, geraadpleegd 01-11-2018.

Grafiek 5: Het percentage mannen van tussen de 25 en 45 jaar dat minimaal één thuiswonend
kind heeft.

Bron: CBS Statline, geraadpleegd 01-11-2018.

Vraag 8

Wat is de ontwikkeling van mannen in deze leeftijdsgroep in de bijstand-, de Werkloosheidswet
(WW)- en arbeidsongeschiktheidsregelingen? Herkent u het beeld dat ziekte vaker een
reden is om niet te kunnen werken?

Antwoord 8

Tabel 1 geeft de ontwikkeling van het aantal mannen van tussen de 25 en 45 jaar met
een uitkering weer. We herkennen het beeld dat steeds meer jonge mannen een arbeidsongeschiktheidsuitkering
krijgen.

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

WW-uitkering

21.560

57.990

53.790

47.090

60.090

74.260

64.520

56.120

55.660

46.320

Bijstandsuitkering

49.250

55.800

63.910

66.940

70.220

79.910

84.930

85.720

87.750

83.230

Arbeidsongeschiktheidsuitkering

84.980

84.970

87.270

89.590

92.130

88.440

91.280

93.660

96.550

98.160

Bron: CBS Statline, geraadpleegd 01-11-2018.

Vraag 9

Wat zouden beleidsopties zijn om de arbeidsdeelname onder deze groep te verhogen?

Antwoord 9

De cijfers van CBS laten zien dat de arbeidsdeelname onder hoogopgeleide alleenstaande
mannen aanzienlijk hoger ligt dan onder laagopgeleide mannen. Het verder verhogen
van het opleidingsniveau onder deze groep is daarom van belang. Daarnaast zet het
kabinet in op het betrekken van zoveel mogelijk mensen bij de arbeidsmarkt, zoals
aangegeven in de brief «Aanpak krapte op de arbeidsmarkt»7, onder meer door werken aantrekkelijker te maken met lagere lasten op arbeid, het
stimuleren van een leven lang ontwikkelen zodat mensen beter toegerust zijn op een
veranderende arbeidsmarkt en door te investeren in het verbeteren van de begeleiding
van werkzoekenden.

Vraag 10

Is deze daling van arbeidsparticipatie van jonge mannen ook zichtbaar in andere Europese
landen?

Antwoord 10

Grafiek 6 laat de ontwikkeling van de arbeidsparticipatie van mannen van tussen de
25 en 54 jaar in de OESO-landen zien. Hieruit blijkt dat de dalende arbeidsparticipatie
van jonge mannen zeker geen Nederlands fenomeen is. Vrijwel alle landen hebben te
maken met een gedaalde participatie van deze groep tussen 1990 en 2014. Alleen in
Duitsland neemt deze groep nu meer deel aan de arbeidsmarkt dan in 1990. De daling
in Nederland is vergelijkbaar met die in Zweden, maar aanzienlijk lager dan in Denemarken
en de VS.

Grafiek 6: De ontwikkeling van de arbeidsparticipatie van «prime-age» mannen (tussen
de 25 en 54 jaar) in de OESO.

Bron: OESO, CEA berekeningen.