Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Hermans over het fors toenemend aantal ZZP’ers in de zorg

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 6 november
2018).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het artikel «Aantal ZZP’ers in de zorg neemt sterk toe»?1

Antwoord 1

Ja

Vraag 2

Hoe duidt u deze ontwikkeling in het licht van het grote arbeidsmarktvraagstuk in
de zorg?

Antwoord 2

Het is lastig voor veel zorgorganisaties om voldoende zorgpersoneel te krijgen. Bemiddelingsbureaus
spelen hier op in. Dat geldt overigens niet alleen voor de zorg, maar speelt in tijden
van hoogconjunctuur economiebreed. Wat ik daarbij van belang vind, is:

1. Dat de medewerkers precies weten waar ze aan beginnen als zij ZZP-er worden. Zij moeten
zich dus bewust zijn van de risico’s en daar een goede afweging in kunnen maken. Een
bewuste en goed geïnformeerde keuze noem ik dat.

2. Dat een ZZP’er ook echt een ZZP’er is. Men moet dus gewoon voldoen aan de eisen die
de wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (DBA) stelt. En we willen schijnconstructies
voorkomen. Dus ook de werkgever moet precies weten waar hij aan begint.

3. Dat werkgevers zo snel mogelijk werk maken van goed werkgeverschap. Door een gezonde
werkomgeving, aantrekkelijke werk, voldoende uitdaging en autonomie. Om te voorkomen
dat medewerkers zich gedwongen voelen om als ZZP’er aan de slag te gaan.

Vraag 3

Zijn er nog andere redenen bekend naast werkdruk, administratieve lasten en omstandigheden
binnen de organisatie, waarom mensen kiezen zelfstandige zonder personeel (zzp’er
te worden? Welke redenen zijn in welke sector de belangrijkste?

Antwoord 3

De keuze om al dan niet ZZP’er te willen worden vergt voor iedereen een eigen afweging,
waarbij allerlei factoren een rol kunnen spelen. Ik heb geen uitputtend overzicht
van de redenen per sector. Voor wat betreft ZZP’ers in de zorg: naast de in de vraag
genoemde redenen wordt door hen ook wel aangegeven dat autonomie en vrijheid in het
bepalen van werktijden van belang zijn. In sommige gevallen speelt ook het benutten
van fiscale faciliteiten of de hoogte van de vergoeding een rol. Overigens is het
uurtarief van een ZZP’er niet zo maar te vergelijken met een netto of bruto uurtarief
van een medewerker. Een ZZP’er is zelf verantwoordelijk voor afdracht pensioenpremie,
premie voor

arbeidsongeschiktheidsverzekering etc. ZZP’ers krijgen bij ziekte en vakantie niet
doorbetaald. Een ZZP’er moet dat allemaal betalen uit het uurtarief voor de uren die
hij daadwerkelijk werkt. Per definitie moet het uurtarief van een ZZP-er dus hoger
liggen dan het brutoloon van een werknemer. Een medewerker moet derhalve goed nadenken
over de consequenties op de korte en langere termijn.

Vraag 4

Welke administratieve lasten worden met name bedoeld om de overstap naar het zzp-schap
te maken? Waarom gelden bepaalde administratieve handelingen wel voor mensen die vast
in dienst zijn en niet voor mensen die als zzp’er in de zorg werken?

Antwoord 4

Op niveau van de wet is er geen verschil tussen administratieve lasten die gelden
voor mensen die vast in dienst zijn en zzp’ers. Op aanvullende administratieve lasten
die gelden vanuit de verschillende zorginstellingen heb ik geen zicht.

Vraag 5

Deelt u het uitgangspunt dat voor mensen die afhankelijk zijn van zorg, of dat nu
in de GGZ, de gehandicaptenzorg of de ouderenzorg is, het niet mag uitmaken of zij
zorg krijgen van iemand die in dienst is bij de zorgorganisatie of een zelfstandige?
Hoe wordt de kwaliteit van zorg gegarandeerd, ongeacht het dienstverband?

Antwoord 5

Op grond van de Wet kwaliteit klachten geschillen zorg (Wkkgz) dienen zorgaanbieders
goede zorg te leveren. Goede zorg is zorg van goede kwaliteit en van goed niveau.
De wettelijke verplichting zorg van goede kwaliteit te leveren geldt evenzeer voor
ZZP’ers als voor zorginstellingen. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt
toezicht op de kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid van de zorg en maakt daarbij
geen onderscheid naar de aard van het dienstverband.

Daarnaast is de Wet op de Beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG) bedoeld
om de kwaliteit van de beroepsuitoefening in de individuele gezondheidszorg te bevorderen
en te bewaken en de patiënt te beschermen tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen
door beroepsbeoefenaren. De bepalingen in de Wet BIG over zaken als titelbescherming,
registratie, herregistratie, voorbehouden handelingen en tuchtrecht gelden voor alle
BIG-geregistreerden, ongeacht of ze in loondienst zijn of als ZZP’er werken.

Vraag 6

Deelt u de mening dat juist voor bijvoorbeeld mensen met dementie of mensen met een
handicap iedere dag hetzelfde gezicht een belangrijke bijdrage kan leveren aan de
ervaren kwaliteit van de zorg? Zo ja, op welke wijze kan dit worden geborgd met de
inzet van vele zzp’ers?

Antwoord 6

Met u ben ik van mening dat in bepaalde deelsectoren van de zorg het aantal gezichten
van zorgverleners bijdraagt aan de ervaren kwaliteit van de zorg. Daar is echter geen
eensluidende conclusie aan te verbinden over de wenselijkheid van de inzet van ZZP’ers.
In de palliatief terminale zorg is namelijk de conclusie dat juist door de inzet van
ZZP’ers het aantal gezichten voor de patiënt beperkt kan blijven.

Vraag 7

Deelt u de mening dat de inzet van vele zzp’ers in één team kan leiden tot mindere
kwaliteit van zorg en afnemende patiëntveiligheid, omdat de teamleden onvoldoende
op elkaar zijn ingespeeld of zzp’ers ervoor kiezen meerdere diensten achter elkaar
te draaien? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

Een dergelijke conclusie is niet zonder meer te trekken zonder de specifieke aspecten
van de individuele casus te kennen. Het is in zijn algemeen belangrijk dat teamleden
goed op elkaar zijn ingespeeld.

Vraag 8 en 9

Bent u al in gesprek met de diverse zorgsectoren om scenario’s te ontwikkelen hoe
met de groei van het aantal zzp’ers wordt omgegaan en wat voor consequenties dit heeft
op de continuïteit van de zorg en de werkdruk voor het vaste personeel. Zo ja, kunt
u inzicht geven in de resultaten en oplossingsrichtingen. Zo nee, waarom niet en gaat
u dit alsnog doen?

Wat doet u om ervoor te zorgen dat personeel in loondienst bij zorginstellingen niet
onder de werkdruk bezwijkt nu het aantal onprettige diensten en onderbezetting verder
toenemen?

Antwoord 8 en 9

Via het actieprogramma Werken in de Zorg zijn we met alle zorgsectoren in overleg
om het tekort aan medewerkers in de sector zorg en welzijn terug te dringen. De groei
van het aantal ZZP’ers en de werkdruk zijn daarbij enkele van de vele onderwerpen
waaraan aandacht wordt besteed.

Het zwaartepunt van de aanpak van het actieprogramma ligt in de regio's met de regionale
actieplannen aanpak tekorten (RAAT). Via de RAAT worden ambities neergezet en concrete
acties afgesproken zodat samenwerkende zorginstellingen in de regio aantrekkelijke
werkgevers kunnen zijn. We ondersteunen de regionale aanpak met een actie-leer-netwerk
waarin goede voorbeelden podium wordt gegeven en knelpunten worden aangepakt.

Vraag 10

Wat zijn redenen voor mensen die werken in de zorg om juist niet als zelfstandige
verder te gaan?

Antwoord 10

Er is mij geen onderzoek bekend waarin de vraag aan de orde is gekomen waarom medewerkers
in de zorg besluiten niet langer als zelfstandige verder te gaan. Anders dan de te
maken persoonlijke afweging zoals beschreven bij het antwoord op vraag 3 heb ik hierover
geen inzicht.

Vraag 11 en 12

Wat gaat u eraan doen om de uitstroom van verpleegkundigen en de overstap naar het
zzp-schap een halt toe te roepen?

Klopt de bewering dat het de zzp-vertegenwoordigers niet lukt om met werkgevers in
de zorg in gesprek te komen over de problemen die mensen die besluiten zelfstandig
door te gaan ervaren? Zo ja, bent u bereid de werkgevers daarop aan te spreken? Zo
nee, wat voor gesprekken worden hierover gevoerd?

Antwoord 11 en 12

Zie hiervoor het antwoord op vraag 8.

Vraag 13

Kunt u in dit kader een stand van zaken geven van de uitvoering van het programma
Ontregel de zorg?

Antwoord 13

Eind mei lanceerden mijn collega’s en ik samen met alle betrokken organisaties het
programma (Ont)Regel de Zorg, dat als doel heeft om de ervaren regeldruk in de zorg
merkbaar terug te dringen. Dat is een ambitieus en concreet programma, waarin zo’n
160 maatregelen beschreven staan die aan dat doel moeten bijdragen, door knelpunten
weg te nemen die zorgprofessionals en patiënten dagelijks ervaren. Een substantiële
vermindering van de regeldruk is essentieel voor het oplossen van de arbeidsmarktproblematiek,
het terugdringen van wachtlijsten en het vergroten van het werkplezier van zorgprofessionals.

Het programma is momenteel volop in uitvoering. De eerste resultaten zijn al zichtbaar:
voor huisartsen is er een vereenvoudigd formulier voor het vergoeden van zorg aan
onverzekerden. Het invullen van dit formulier kostte de huisarts veel tijd. En voor
de wijkverpleegkundigen bevat het programma een actie om het niet meer standaard afvinken
van een risicosignaleringslijst uit de praktijk te bannen. Ook dat heeft een groot
bereik onder wijkverpleegkundigen. Om het effect van de maatregelen te monitoren,
wordt gebruik gemaakt een merkbaarheidsscan per sector. Met de merkbaarheidsscan wordt
de ervaren regeldruk zowel met een door zorgverleners gegeven rapportcijfer als in
tijdsbesteding per maatregel uitgedrukt. De eerste 0-meting van de merkbaarheidsscan
vindt begin 2019 plaats.