Verslag van een bijeenkomst : Verslag van de plenaire conferentie van commissies voor Europese aangelegenheden van de parlementen van de Europese Unie, 16 maart 2026 (digitaal)

CA/ Nr. 95
VERSLAG

Vastgesteld 21 april 2026

Op maandag 16 maart 2026 vond de digitale plenaire conferentie van commissies voor
Europese aangelegenheden van de parlementen van de Europese Unie, hierna aangeduid
als de plenaire COSAC, plaats. Naast de genoemde delegaties namen ook delegaties van
de nationale parlementen van kandidaat-lidstaten van de Europese Unie deel als waarnemer,
evenals delegaties van de Raad van de Europese Unie en van de Europese Commissie.

Vanwege de internationale ontwikkelingen in het Oostelijke Middellandse Zeegebied
werd de bijeenkomst, die oorspronkelijk gepland was voor 15–17 maart in Nicosia (Cyprus),
digitaal gehouden en beperkt tot een middag.

De delegatie van het Nederlands parlement bestond uit de Eerste Kamerleden Van Apeldoorn
(SP), commissievoorzitter, en Van Ballekom (VVD) en Tweede Kamerlid Zwinkels (CDA).
Ambtelijke ondersteuning werd verzorgd door Van den Driessche en Kort (beiden Eerste
Kamer) en Timmer (Tweede Kamer). De delegatie brengt als volgt verslag uit1:

1. Opening plenaire COSAC

De vergadering werd geopend door Harris Georgiades, voorzitter van de commissie voor
Buitenlandse en Europese zaken van het Cypriotische parlement. Hij sprak zijn spijt
uit dat de COSAC-bijeenkomst vanwege de uitzonderlijke internationale omstandigheden
niet in Nicosia kon doorgaan en zei dat de veiligheidssituatie in Cyprus inmiddels
genormaliseerd was. Hij dankte EU-partners, waaronder Nederland, voor hun steun.

In haar openingswoord benoemde de voorzitter van het Cypriotische parlement, Annita
Demetriou, belangrijke gemeenschappelijke uitdagingen zoals geopolitieke conflicten,
migratie, energie en veiligheid en economische instabiliteit. Volgens Demetriou is
gezamenlijke Europese actie op deze terreinen is essentieel. Ze wees op de waarde
van de COSAC-bijeenkomst, die volksvertegenwoordigers de gelegenheid biedt om standpunten
uit te wisselen, en tot dialoog en gedeelde prioriteiten te komen. Door eenheid kunnen
we de gezamenlijke uitdagingen het hoofd bieden, aldus Demetriou.

Nicholas Ioannides, plaatsvervangend Minister van migratie en internationale bescherming
van Cyprus, presenteerde de stand van zaken bij de implementatie van de prioriteiten
van het Cypriotische EU-voorzitterschap aan de hand van de vijf pijlers van het voorzitterschap.

Op het gebied van de eerste pijler, economische veiligheid, defensie en paraatheid,
is vooruitgang geboekt door onder andere het akkoord met het Europees Parlement over
een financieel steunpakket aan Oekraïne voor 2026 en 2027. Ook zijn er stappen gezet
inzake militaire mobiliteit en democratische weerbaarheid tegen hybride dreigingen
en desinformatie en zijn de voorbereidingen voor de uitvoering van het Migratie- en
Asielpact in volle gang.

De tweede pijler is autonomie door concurrentievermogen. Er is gewerkt aan het versterken
van de economische weerbaarheid en de interne markt, vereenvoudiging (door omnibussen)
en er zijn verschillende handelsakkoorden gesloten. Onder de derde pijler, «een Europa
dat openstaat voor de wereld» zijn de internationale betrekkingen versterkt en gaan
onderhandelingen over uitbreiding met kandidaat-lidstaten voort. Bij de vierde pijler,
een Unie van waarden die niemand achterlaat, verwees hij naar vooruitgang op het gebied
van sociaal beleid, gezondheidszorg en huisvesting. De laatste pijler is een langetermijnbegroting
voor een autonome Unie. De onderhandelingen over het volgende Meerjarig Financieel
Kader (MFK) zijn gaande en het streven is om tijdens de Europese Raad van juni verdere
voortgang te presenteren.

Procedurele zaken

Het COSAC-secretariaat heeft het 45e COSAC-rapport uitgebracht en een voting guide gecirculeerd. 33 van de 39 nationale parlementen hebben de letter of intent voor cofinanciering van het COSAC-secretariaat voor 2027–2028 getekend, er wordt
verwacht dat de andere zullen volgen.

Het amenderen van de COSAC-reglementen wordt doorgeschoven naar het Ierse voorzitterschap.
Omwille van het houden van een digitale en kortere COSAC-bijeenkomst is besloten dat
bij deze bijeenkomst geen conclusies of contributies zullen worden voorgelegd ter
vaststelling.

2. Sessies

Sessie I: Oekraïne en het streven naar Europese veiligheid

Ivanna Klympush-Tsintsadze, voorzitter van de Commissie voor de integratie van Oekraïne
in de EU van het Oekraïense parlement, benadrukte dat Europa wordt geconfronteerd
met terugkerende en onderling samenhangende veiligheidscrises. En hoewel de internationale
aandacht deels uitgaat naar de ontwikkelingen in het Midden-Oosten, duurt de oorlog
in Oekraïne onverminderd voort. Oekraïne heeft een moeilijke winter gehad door de
Russische aanvallen op kritieke civiele en energie-infrastructuur maar heeft veerkracht
getoond, mede dankzij de aanhoudende steun van de Europese Unie, zei Klympush-Tsintsadze.
Zij betoogde dat Oekraïne niet alleen strijdt voor eigen voortbestaan en soevereiniteit,
maar ook voor het bredere Europese project. Voorts onderstreepte zij dat Oekraïne
een belangrijke bijdrage levert aan de Europese veiligheid, bijvoorbeeld als het gaat
om innovatie, gevechtservaring, cybercapaciteiten, energie-veerkracht en institutionele
weerbaarheid. Steun aan Oekraïne zag Klympush-Tsintsadze als een investering in de
gemeenschappelijke toekomst van Europa. Volgens haar was er geen sprake van een keuze
tussen steun aan Oekraïne en het bevorderen van diens EU-toetreding, het toetredingsproces
versterkt de democratische hervormingen en veerkracht in Oekraïne.

Charles Goerens, vicevoorzitter van de Commissie constitutionele zaken van het Europees
Parlement (AFCO), nam vervolgens het woord. Hij benadrukte dat de oorlog in Oekraïne
geen ver conflict is, maar directe gevolgen voor Europa heeft. Hij stelde dat het
evident is dat de intentie van Rusland is om de EU en de NAVO te destabiliseren en
herinnerde eraan dat Oekraïne Europese waarden en rechtsstatelijkheid verdedigt. Goerens
onderstreepte dat de uitkomst van de oorlog een doorslaggevende invloed zal hebben
op Europa’s veiligheid en stabiliteit.

Uitbreiding van de EU zag Goerens als een investering in de Europese veiligheid. Hij
uitte kritiek op pogingen om de financiële steun aan Oekraïne te ondermijnen. Tevens
verwees hij naar het standpunt van het Europees Parlement dat de bevroren Russische
tegoeden moeten worden gebruikt voor de verdediging en wederopbouw van Oekraïne en
voor compensatie van slachtoffers. Daarnaast wees hij op het belang van het versterken
van de defensiecapaciteiten van de EU en de Europese veiligheidsarchitectuur. De militaire
innovaties en gevechtservaring van Oekraïne bieden daarvoor waardevolle lessen. Nauwe
samenwerking tussen de EU en de NAVO en blijvende trans-Atlantische eenheid blijven
essentieel. De uitholling van het internationaal recht in één regio leidt onvermijdelijk
tot verzwakking ervan wereldwijd, volgens Goerens.

Tijdens de discussie was er brede steun voor Oekraïne en veel van de sprekers zagen
de oorlog als een directe bedreiging voor Europese veiligheid en de op regels gebaseerde
internationale orde. Ook was er veel aandacht voor de uitbreiding van de EU, die op
lange termijn de veiligheid in Europa kan versterken. Ten slotte riepen verschillende
sprekers op meer verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen veiligheid van Europa.

Sessie II: De EU en de crisis in het Midden-Oosten

Deze sessie werd geopend met een keynote van Dimitris Kairidis, voorzitter van de
commissie voor Nationale Defensie en Buitenlandse Zaken van het Cypriotische parlement,
over de escalatie in het Midden-Oosten. Hij schetste mogelijke scenario’s rond Iran
en de gevolgen daarvan voor de EU, waarbij hij waarschuwde voor zware economische
gevolgen en verhoogde hybride dreigingen. Ook benadrukte hij het belang van Europese
solidariteit, diplomatie, strategische autonomie en weerbaarheid. In het daaropvolgende
debat spraken de deelnemers hun grote zorgen uit over verdere escalatie, de impact
op Europese veiligheid en economie, en spraken zij sterke steun uit voor Cyprus. Terugkerende
thema’s waren verder de risico’s van instabiliteit in het Midden-Oosten en het belang
van internationaal recht en diplomatie. Opgeroepen werd tot consistent optreden, de-escalatie
en het versterken van de EU als bemiddelaar.

Tijdens deze sessie lichtte het lid Zwinkels de Nederlandse zorgen toe en gaf ze aan dat de Tweede Kamer een Iran-debat heeft
gevoerd, waarbij brede steun bestaat voor Iraanse vrijheidsrechten maar grote verschillen
over de aanpak. Ook gaf zij aan dat de Tweede Kamer heeft ingestemd met uitzending
van een fregat ter verdediging van Europees grondgebied. Nederland wil samen met Europese
en andere partners het maatschappelijk middenveld in Iran steunen en afhankelijkheden
afbouwen. De EU moet nieuwe manieren vinden om onze waarden te beschermen in een veranderende
wereldorde.

In zijn bijdrage in deze sessie sprak commissievoorzitter Van Apeldoorn tevens zijn zorgen uit over de oorlog in Iran en de regionale en mondiale gevolgen
daarvan voor de veiligheid en energievoorziening. Hij riep Europa op verenigd op te
treden en bij te dragen aan een terugkeer naar diplomatie en het verlichten van de
nadelige gevolgen voor de Europese veiligheid, de economie en de maatschappij, en
ook tot het beschermen van de internationale rechtsorde en de mensenrechten van de
Iraanse bevolking.

Sessie III: De EU en het Middellandse Zeegebied: naar een sterker Euro-Mediterraan
partnerschap

Verwijzend naar de situatie in Iran en de bredere implicaties daarvan, ving Eurocommissaris
voor het Middellandse Zeegebied, Dubravka Šuica haar toespraak aan met het benadrukken
van het belang van dialoog binnen en buiten de EU en het groeiende belang van partnerschappen.
Het Pact voor het Middellandse Zeegebied, dat in november 2025 werd gelanceerd, is
precies bedoeld om partnerschappen te versterken, gemeenschappelijke belangen te ontwikkelen
en concrete, tastbare voordelen te realiseren, onder meer op het gebied van energie,
veiligheid, migratie en onderwijs. In dat kader vroeg zij ook aandacht voor de initiatieven
die zijn ontwikkeld ter ondersteuning van jongeren. Tot slot benadrukte zij de dialoog
met de partners in de Golfregio om de diversificatie van de energievoorziening te
ondersteunen en de veiligheid en stabiliteit in de regio te waarborgen. Het meerjarig
financieel kader voor de komende begrotingsperiode dat momenteel wordt besproken zou
daarbij voldoende middelen beschikbaar moeten stellen om dergelijke dialogen en partnerschappen
te ondersteunen, aldus Šuica.

In de discussie die erop volgde, stond de huidige crisis in het Midden-Oosten en de
gevolgen daarvan voor de Europese Unie centraal, waarbij de noodzaak van voortdurende
betrokkenheid en dialoog nogmaals werd benadrukt. Een aantal delegaties merkte op
dat de versterking van het Euro-Mediterrane partnerschap als een strategische prioriteit
werd gezien, door middel van verbeterde economische samenwerking, duurzame ontwikkeling
en betere transport- en energieverbindingen. In reactie op vragen over de concrete
uitvoering van het Pact, antwoordde de Commissaris dat het Pact bedoeld is als een
concreet en operationeel project, ondersteund door een actieplan met tastbare resultaten,
waarvan de uitvoering en voortgang regelmatig zal worden gecontroleerd.

Namens de delegatie,

De voorzitter van de commissie voor Europese Zaken van de Eerste Kamer, Van Apeldoorn

Lid van de commissie voor Europese Zaken van de Tweede Kamer, Zwinkels