Memorie van toelichting : Memorie van toelichting
36 915 K Wijziging van de begrotingsstaat van het Defensiematerieelbegrotingsfonds voor het jaar 2026 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)
Nr. 2
MEMORIE VAN TOELICHTING
INHOUDSOPGAVE
A.
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
1
B.
BEGROTINGSTOELICHTING
2
1
Leeswijzer
2
2
Het beleid
3
2.1
Voorstel van wet
3
2.2
Ontvangsten- en uitgavenmutaties
3
2.3
Budgettaire gevolgen van beleid
5
A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Artikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op grond van
artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzonderlijk bij de wet
vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om
voor het jaar 2026 wijzigingen aan te brengen in de departementale begrotingsstaat
van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (K).
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van
deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
De Minister van Defensie,
D. Yeşilgöz-Zegerius
B. BEGROTINGSTOELICHTING
1 Leeswijzer
De voorliggende eerste suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingen ten
opzichte van de ontwerpbegroting 2026 van hoofdstuk K van de begroting van het Rijk.
In deze eerste suppletoire begroting van het Defensiematerieelbegrotingsfonds zijn
de besluiten van het kabinet uit de Voorjaarsnotabesluitvorming verwerkt. Deze suppletoire
wet dient dan ook in samenhang te worden gezien met de Voorjaarsnota. Als gevolg hiervan
wordt het uitgavenbudget van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) 2026 met € 216,47
miljoen verhoogd tot € 13,74 miljard.
In paragraaf 2.1 wordt de cijfermatige aansluiting ten opzichte van de ontwerpbegroting
uiteengezet. Vervolgens wordt in paragraaf 2.2 een overzicht weergegeven met de belangrijkste
ontvangsten- en uitgavenmutaties. Afsluitend is in paragraaf 2.3 per artikel een tabel
opgenomen met daarin de budgettaire gevolgen van beleid en de uitgaven- en ontvangstenmutaties.
In aansluiting op de ontwerpbegrotingen en de Voorjaarsnota worden vanaf 2026 ook
de mutaties voor het jaar t+5 opgenomen in de tabel budgettaire gevolgen van beleid
van de eerste suppletoire begroting. Dit betreft de extrapolatie van de begroting
– het toevoegen van het jaar t+5 – en vervolgens de mutaties tot en met t+5 die tijdens
de Voorjaarsbesluitvorming zijn verwerkt.
Per artikel worden de mutaties groter dan of gelijk aan onderstaande staffel op het
niveau van de financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.
Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen
Beleidsmatige mutaties (ondergrens in € miljoen)
Technische mutaties (ondergrens in € miljoen)
< 50
1
2
=> 50 en < 200
2
4
=> 200 < 1.000
5
10
=> 1.000
10
20
De toelichtingen op de uitgaven gelden ook voor de verplichtingen. Alleen indien sprake
is van een groot verschil van de verplichtingenmutaties ten opzichte van de uitgavenmutaties
wordt dit verschil apart toegelicht. Deze verschillen ontstaan bijvoorbeeld doordat
verplichtingen dit jaar worden aangegaan terwijl de uitgaven pas volgend jaar (of
in de jaren daarna) plaatsvinden.
De eerste suppletoire begroting geeft een totaaloverzicht van financiële afwijkingen
ten opzichte van de ontwerpbegroting van het DMF en wordt tegelijk met de Voorjaarsnota
ingediend en uiterlijk 1 juni gepubliceerd. Jaarlijks wordt het Defensie Projectenoverzicht
(DPO) aan de Kamer aangeboden. Deze rapportage geeft een overzicht van alle materieel-
en IT-projecten met een investeringsbedrag van meer dan € 50,0 miljoen in onderzoek
en realisatie. Gelet op het commercieel vertrouwelijke karakter van een aantal projecten
wordt voor deze projecten slechts een bandbreedte van het projectbudget opgenomen.
2 Het beleid
2.1 Voorstel van wet
Met het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld de uitgavenbegroting 2026 van het
Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) ten opzichte van de vastgestelde begroting met
een bedrag van € 216,5 miljoen en het ontvangstenbudget met € 14,3 miljoen te verhogen.
Dit leidt voor het Defensiematerieelbegrotingsfonds tot een uitgavenbudget van € 13,7
miljard en een ontvangstenbudget van € 169,1 miljoen. Met de eerste suppletoire begroting
2026 wordt voorgesteld de aan te gane verplichtingen te laten stijgen met € 6,3 miljard
tot € 19,6 miljard. De cijfermatige aansluiting ten opzichte van de ontwerpbegroting
2026 is als volgt:
Uitgaven (bedragen x € 1.000)
Stand vastgestelde begroting 2026
€ 13.525.299
Wijzigingen 1e suppletoire begroting 2026
€ 216.469
Stand begroting Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) in de voorjaarsnota 2026
€ 13.741.768
Ontvangsten (bedragen x € 1.000)
Stand vastgestelde begroting 2026
€ 154.779
Wijzigingen 1e suppletoire begroting 2026
€ 14.316
Stand begroting Defensiematerieelbegrotingsfonds (K) in de voorjaarsnota 2026
€ 169.095
2.2 Ontvangsten- en uitgavenmutaties
Overzicht belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2026 (eerste suppletoire begroting)
(bedragen in miljoenen euro)
Artikelnummer
Uitgaven 2026
Uitgaven 2027
Uitgaven 2028
Uitgaven 2029
Uitgaven 2030
Uitgaven 2031
Vastgestelde begroting 2026
13.525
13.982
14.718
14.617
13.738
13.790
Mutaties coalitieakkoord
1)
2)
3)
Belangrijkste suppletoire mutaties
4) Kasschuif
actualisatie investeringsprojecten
Diversen
– 437
– 55
55
437
5) Eindejaarsmarge 2025
Diversen
574
6) Kasschuif valutareserve
– 266
266
7) Overboeking Aanvullende Post
– 266
8) Prijs- en volumebijstelling
8
489
492
502
506
797
1.320
9) Overboekingen met Defensiebegroting
Diversen
– 151
– 188
– 230
– 288
– 286
– 273
10) Bijstelling programmering Investeringen
Diversen
871
290
– 64
– 61
– 497
1.297
11) Aanpassing over-/onderprogrammering
Diversen
– 871
– 290
64
61
497
– 1.297
12) Surplus overige mutaties
Diversen
7
Stand 1e suppletoire begroting 2026
13.741
14.235
15.044
15.271
14.247
14.547
Toelichting belangrijkste mutaties
Kasschuif actualisatie investeringsprojecten
Via meerdere kasschuiven wordt het kasritme van enkele projecten geactualiseerd om
tot een realistischer ritme te komen.
Eindejaarsmarge 2025
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2025 van € 574,3 miljoen aan het
DMF, waaronder € 266,0 miljoen voor vrijval op de valutareserve.
Kasschuif valutareserve
De toegevoegde middelen van de valutareserve 2025 worden via een kasschuif geschoven
van 2026 naar 2027.
Overboeking Aanvullende Post
Dit betreft het overhevelen van € 266,0 miljoen in 2027 naar de Aanvullende Post ter
dekking van de maatregel uit het coalitieakkoord voor onverminderde steun aan Oekraïne.
Prijs- en volumebijstelling
Er is sprake van een wettelijke koppeling tussen de defensie-uitgaven en 2% van het
bbp. De reservering voor 2% prijsontwikkeling van het bbp is geplaatst op de Aanvullende
Post en wordt jaarlijks in tranches uitgekeerd en toegevoegd aan de begroting. Dit
betreft de overboeking van de prijstranche 2026 voor het lopende jaar. Ook betreft
het hier de volumetranches 2030 en 2031. De volumeontwikkeling in de periode 2026
tot en met 2029 staat reeds op de begroting.
Overboekingen met de Defensiebegroting
Dit betreft diverse overboekingen tussen de Defensiebegroting en het DMF. Hierbij
worden exploitatiemiddelen van investeringsprojecten overgeheveld naar de Defensiebegroting
omdat deze projecten in een dusdanig vergevorderd stadium zijn dat de uitgaven voor
personeel op de Defensiebegroting kunnen plaatsvinden.
Bijstelling programmering Investeringen
De ramingen van de investeringen in de periode van 2025–2040 in het Defensie Lifecycle
Plan (DLP) zijn aangepast. Vanwege de verslechterde veiligheidssituatie worden investeringsprojecten
waar mogelijk versneld. Het Defensie Projectenoverzicht (DPO) rapporteert over de
voortgang op deze projecten.
Aanpassing over-/onderprogrammering
Voor het gebruik van het begrotingsinstrument overprogrammering wordt gebruik gemaakt
van een limiet van 30% per begrotingsjaar. Voor 2026 en 2027 is de limiet verhoogd
naar 40%. Dit betekent dat er meer plannen in de eerste jaren staan ingeboekt dan
past binnen het beschikbare budget van die jaren. Door met deze overprogrammering
te werken wordt zoveel als mogelijk getracht te voorkomen dat latere realisatie bij
individuele projecten leidt tot onderrealisatie van het totale beschikbare budget.
Over de gehele planperiode van 15 jaar sluit de programmering aan op het totaal beschikbare
budget. Als gevolg van de bijstelling van de programmering van de investeringen is
ook de over-/onderprogrammering gewijzigd. Per saldo leidt de bijstelling van de investeringen
en de aanpassing van de over-/onderprogrammering niet tot wijzigingen in de uitgaven.
Overzicht belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2026 (eerste suppletoire begroting)
(bedragen in miljoenen euro)
Artikelnummer
Ontvangsten 2026
Ontvangsten 2027
Ontvangsten 2028
Ontvangsten 2029
Ontvangsten 2030
Ontvangsten 2031
Vastgestelde begroting 2026
155
146
166
154
153
144
Mutaties coalitieakkoord
1)
2)
3)
Belangrijkste suppletoire mutaties
1) Technisch
2
14
7
0
0
0
0
Stand 1e suppletoire begroting 2026
169
153
166
154
153
144
Toelichting belangrijkste mutaties
Technisch
Het budget is toegenomen als gevolg van hogere ontvangsten door steunverlening aan
derden en royalty's. Deze ontvangsten worden via een desaldering ingezet, waardoor
de uitgaven stijgen.
2.3 Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 1 Defensiebreed Materieel
Artikel 1 Defensiebreed Materieel bedragen (x1.000)
Art.
Omschrijving
Ontwerpbegroting 2026 (1)
Mutaties via NvW, ISB, moties en amendementen (2)
Vastgestelde begroting 2026 (3)=(1)+(2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting (5)=(3)+(4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Verplichtingen
2.271.990
– 57.709
2.214.281
706.621
2.920.902
659.541
– 282.206
– 838.976
– 1.682.193
– 985.847
Uitgaven
2.555.257
– 797.785
1.757.472
– 498.947
1.258.525
– 764.681
– 1.233.074
– 2.019.881
– 1.306.878
– 1.458.810
01.11
Verwerving
Opdrachten
Verwerving: voorbereidingsfase
500.735
0
500.735
– 500.735
0
– 454.846
– 564.346
– 1.221.717
– 1.756.465
– 1.358.893
Verwerving: realisatie
1.815.117
– 57.241
1.757.876
1.017.842
2.775.718
638.399
584.270
283.544
53.719
113.713
01.12
Instandhouding
Opdrachten
Instandhouding Materieel
664.200
0
664.200
59.688
723.888
311.500
154.558
54.736
38.259
40.058
01.13
Kennis en Innovatie
Opdrachten
Duurzaamheid, klimaat en veiligheid
27.278
0
27.278
– 3.941
23.337
– 4.474
– 1.979
0
0
31.415
Kennisopbouw
54.673
0
54.673
– 8.101
46.572
– 22.222
– 52.032
– 11.312
– 14.422
– 20.233
Technologieontwikkeling
42.168
0
42.168
4.914
47.082
17.658
7.342
7.469
9.270
16.383
Kennisgebruik
4.619
0
4.619
4.953
9.572
0
0
0
0
0
Kort Cyclische Innovatie
69.878
0
69.878
56.916
126.794
10.349
8.873
4.404
4.327
5.184
01.14
Reserve Valutaschommelingen
Storting/onttrekking begrotingsreserve
Storting/onttrekking begrotingsreserve
0
11.132
11.132
15.233
26.365
0
0
0
0
0
01.16
Over-/ onderprogrammering
Fonds
Fonds
– 623.411
– 751.676
– 1.375.087
– 1.145.716
– 2.520.803
– 1.261.045
– 1.369.760
– 1.137.005
358.434
– 286.437
Ontvangsten
85.716
0
85.716
0
85.716
0
0
0
0
0
In totaal is voor 2026 100% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare
budget.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen voor Defensiebreed materieel zijn per saldo met € 706,6 miljoen
naar boven bijgesteld. Dit wordt veroorzaakt door het toevoegen van verplichtingenbudget
uit 2025 dat niet is aangegaan (€ 348,0 miljoen). Het betreft onder andere projecten
met een budget boven de mandateringsgrens zoals het programma «Vervanging Wissellaadsystemen,
Trekker-opleggercombinaties en Wielbergingsvoertuigen» (commercieel vertrouwelijk)
en het project «Verwerving extended All Arms Air Defence (eAAAD) Toolbox» (commercieel
vertrouwelijk).
Daarnaast zijn de verplichtingenreeksen in het juiste ritme gezet (per saldo € 677,7
miljoen). Het betreft projecten en programma's met een budget boven de mandateringsgrens.
Daartegenover staat het budget overhevelen van budget naar andere artikelen binnen
het DMF, de Defensiebegroting of begrotingen van andere departementen (per saldo € 318,9
miljoen). Onder andere voor het project «Defensie Operationeel Kledingsysteem» (commercieel
vertrouwelijk). Het restant wordt verklaard door een aantal kleinere, overige mutaties.
Toelichting op de uitgaven Verwerving
De verwervingsfase wordt met € 517,1 miljoen naar boven bijgesteld.
Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 500,7 miljoen). De ramingen
van de projecten in voorbereiding zijn geactualiseerd of projecten zijn nader uitgewerkt
en na besluitvorming overgegaan naar een volgende fase. Hierbij is ook het kasritme
geactualiseerd.
Anderzijds is het budget in de realisatiefase naar boven bijgesteld (€ 1.017,6 miljoen)
vanwege het toevoegen van budget dat in 2025 niet tot realisatie is gekomen (€ 608,2
miljoen). Onder andere vanwege de projecten «Defensie Operationeel Kledingsysteem»
(commercieel vertrouwelijk) en «Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem» (€ 11,0 miljoen).
Daarnaast is het budget van verschillende projecten overgegaan naar de realisatiefase
en zijn de budgetten in de realisatiefase in een actueel kasritme gezet. Per saldo
is het budget in de realisatiefase € 445,9 miljoen naar boven bijgesteld. Zoals bijvoorbeeld
voor de projecten «Counter- Unmanned Aircraft Systems» (€ 42,7 miljoen), «Verwerving
Extended All Arms Air Defence (eAAAD) Toolbox» (commercieel vertrouwelijk) en het
programma «Aanvulling inzetvoorraad munitie» (commercieel vertrouwelijk)
Daartegenover staat dat het budget met € 36,3 miljoen naar beneden is bijgesteld vanwege
een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting
en andere artikelen binnen het DMF. Het betreft bijvoorbeeld het project «Verwerving
helderheidsversterkende brillen» (€ 19,0 miljoen). Het restant betreft met name overige
kleinere mutaties.
De in de alinea’s hierboven genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per
saldo geleid tot een hoger budget in 2026 voor onder andere het project «Defensie
Operationeel Kledingsysteem» (commercieel vertrouwelijk) en het programma «Aanvulling
inzetvoorraad munitie» (commercieel vertrouwelijk).
Instandhouding
Het budget voor instandhouding is ten opzichte van de Ontwerpbegroting met € 59,7
miljoen gestegen. Dit wordt veroorzaakt door het overhevelen van uitgaven (€ 93,5
miljoen) uit 2025 die in dat jaar niet zijn gerealiseerd. Het restant betreft overige
kleinere mutaties.
Kennis en Innovatie
Het budget voor kennis en innovatie is per saldo met € 54,7 miljoen naar boven bijgesteld.
Dit wordt met name veroorzaakt door een hoger budget voor kort cyclische innovatie
(€ 56,9 miljoen), voornamelijk ten behoeve van het vergroten van projectcapaciteit,
alsmede vanwege het toevoegen van budget dat in 2025 niet tot realisatie is gekomen.
Over-/onderprogrammering
Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op
dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast. Op sommige artikelen
is er meer dan 100% verplicht. Dit is onwenselijk. Het percentage juridisch verplicht
wordt in samenhang met de veranderende leverschema’s bezien en benodigde aanpassingen
worden in de komende tijd stapsgewijs uitgevoerd. Een van de stappen is het kritisch
nalopen van de administratie ten aanzien van leveringen met een leverdatum in het
verleden om te beoordelen of verplichtingen kunnen worden afgesloten. Dit kan tot
veranderingen leiden in het percentage juridisch verplicht.
Beleidsartikel 2 Maritiem Materieel
Artikel 2 Maritiem Materieel (bedragen x1.000)
Art.
Omschrijving
Ontwerpbegroting 2026 (1)
Mutaties via NvW, ISB, moties en amendementen (2)
Vastgestelde begroting 2026 (3)=(1)+(2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting (5)=(3)+(4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Verplichtingen
2.473.180
– 62.441
2.410.739
– 600.722
1.810.017
1.072.536
312.616
154.703
– 488.000
683.961
Uitgaven
2.297.936
35.959
2.333.895
204.290
2.538.185
163.245
331.330
218.968
155.998
628.775
02.11
Verwerving
Opdrachten
Verwerving: voorbereidingsfase
295.863
0
295.863
– 295.863
0
– 7.234
– 277.949
– 106.335
– 558.254
470.269
Verwerving: realisatie
2.391.427
35.959
2.427.386
203.642
2.631.028
608.303
887.199
377.556
377.893
485.682
02.12
Instandhouding
Opdrachten
Instandhouding Materieel
308.783
0
308.783
70.435
379.218
19.098
4.157
2.157
2.111
3.933
02.16
Over-/ onderprogrammering
Fonds
Fonds
– 698.137
0
– 698.137
226.076
– 472.061
– 456.922
– 282.077
– 54.410
334.248
– 331.109
Ontvangsten
19.684
0
19.684
14.316
34.000
6.600
0
0
0
0
In totaal is voor 2026 84% juridisch verplicht en 16% beleidsmatig gereserveerd ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen voor Maritiem materieel zijn per saldo met € 600,7 miljoen naar
beneden bijgesteld. Dit wordt veroorzaakt doordat de verplichtingenreeksen in het
juiste ritme zijn gezet (per saldo € 816,3 miljoen). Het betreft projecten en programma's
met een budget boven de mandateringsgrens waaronder de projecten «Multifunctionele
ondersteuningsvaartuigen» (commercieel vertrouwelijk) en «Bewapening maritieme lucht-
en raketverdediging» (commercieel vertrouwelijk).
Daartegenover staat dat het verplichtingenbudget naar boven is bijgesteld vanwege
het toevoegen van verplichtingenbudget uit 2025 dat niet is aangegaan (€ 252,7 miljoen).
Het betreft onder andere projecten met een budget boven de mandateringsgrens zoals
het project «Vervanging M-fregatten» (commercieel vertrouwelijk).
Daarnaast is het budget naar beneden bijgesteld vanwege het saldo van overhevelingen
tussen andere artikelen binnen het DMF, de Defensiebegroting of begrotingen van andere
departementen en dit artikel (per saldo € 33,9 miljoen).
Het restant wordt verklaard door een aantal kleinere, overige mutaties.
Toelichting op de uitgaven Verwerving
De verwervingsfase wordt met € 92,2 miljoen naar beneden bijgesteld.
Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 295,9 miljoen). De ramingen
van de projecten in voorbereiding zijn geactualiseerd of projecten zijn nader uitgewerkt
en na besluitvorming overgegaan naar een volgende fase. Hierbij is ook het kasritme
geactualiseerd.
Anderzijds is het budget in de realisatiefase naar boven bijgesteld (€ 203,6 miljoen)
vanwege het toevoegen van budget dat in 2025 niet tot realisatie is gekomen (€ 130,2
miljoen). Onder andere vanwege de projecten «Verwerving maritime strike» (commercieel
vertrouwelijk) en «Vervanging Hulpvaartuigen» (commercieel vertrouwelijk).
Daarnaast is het budget van verschillende projecten overgegaan naar de realisatiefase
en zijn de budgetten in de realisatiefase in een actueel kasritme gezet. Per saldo
is het budget in de realisatiefase € 273,9 miljoen naar boven bijgesteld vanwege onder
andere de projecten «Verwerving onderzeeboten» (commercieel vertrouwelijk) en «ESSM
Block 2: Verwerving en integratie» (commercieel vertrouwelijk). Het restant betreft
met name overige kleinere mutaties.
Daartegenover staat dat het budget met € 200,4 miljoen naar beneden is bijgesteld
vanwege een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de
Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF. Het restant betreft een aantal
overige kleinere mutaties.
De in de alinea’s hierboven genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per
saldo geleid tot een hoger budget in 2026 voor onder andere de projecten «Verwerving
Combat Support Ship» (commercieel vertrouwelijk) en «Vervanging Hulpvaartuigen» (commercieel
vertrouwelijk).
Instandhouding
Ten opzichte van de vastgestelde begroting is het budget voor instandhouding materieel
met € 70,4 miljoen gestegen. Voor € 28,4 miljoen is dit het gevolg van latere realisatie
van diverse projecten uit 2025 (zoals gemeld in de tweede suppletoire begroting 2025)
en de eindejaarsmarge uit 2025. Daarnaast is het budget gestegen met € 31,5 miljoen
voor projecten die elders in de begroting waren opgenomen, waarvan nu blijkt dat de
uitvoering binnen instandhouding materieel plaats heeft. Enkele voorbeelden van projecten
zijn het lease platform HQ, verduurzaming en benoemd onderhoud aan de Zr.Ms. Johan
de Witt. Als gevolg van de extra ontvangsten in 2026, vanwege ondermeer verhoogde
BTW, is het uitgavenkader evenredig verhoogd (€ 8,3 miljoen). De overige wijzigingen
betreffen diverse kleinere mutaties.
Over-/onderprogrammering
Op het DMF wordt gewerkt met overprogrammering. Als gevolg van de mutaties die op
dit artikel plaatsvinden, wordt ook de overprogrammering aangepast. Het percentage
juridisch verplicht wordt in samenhang met de veranderende leverschema’s bezien en
benodigde aanpassingen worden in de komende tijd stapsgewijs uitgevoerd. Een van de
stappen is het kritisch nalopen van de administratie ten aanzien van leveringen met
een leverdatum in het verleden om te beoordelen of verplichtingen kunnen worden afgesloten.
Dit kan tot veranderingen leiden in het percentage juridisch verplicht.
Ontvangsten
Ten opzichte van de ontwerpbegroting is het budget voor de ontvangsten met € 14,3
miljoen toegenomen. Voor € 8,3 miljoen valt dit onder de Koninklijke Marine en is
onder andere het gevolg van extra BTW ontvangsten en ontvangsten door steunverleningen
aan derden. Daarnaast zijn royalty's ontvangen die voortvloeien uit het project «Vervanging
mijnenbestrijdingscapaciteit».
Beleidsartikel 3 Land Materieel
Artikel 3 Land Materieel (bedragen x1.000)
Art.
Omschrijving
Ontwerpbegroting 2026 (1)
Mutaties via NvW, ISB, moties en amendementen (2)
Vastgestelde begroting 2026 (3)=(1)+(2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting (5)=(3)+(4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Verplichtingen
2.078.661
2.309.688
4.388.349
1.674.026
6.062.375
– 241.133
– 29.833
352.077
– 69.202
397.685
Uitgaven
2.629.006
921.988
3.550.994
– 279.975
3.271.019
135.996
348.795
1.421.665
508.595
338.463
03.11
Verwerving
Opdrachten
Verwerving: voorbereidingsfase
759.794
751.676
1.511.470
– 1.511.470
0
– 511.550
– 504.016
– 1.185.351
– 1.152.620
– 657.066
Verwerving: onderzoeksfase
0
0
0
0
0
– 1.262
– 2.611
– 392
651
– 10.402
Verwerving: realisatie
2.104.809
170.312
2.275.121
983.613
3.258.734
– 110.187
299.912
1.554.542
1.752.524
1.486.507
03.12
Instandhouding
Opdrachten
Instandhouding Materieel
439.449
0
439.449
– 8.678
430.771
1.983
– 1.408
230
340
608
03.16
Over-/ onderprogrammering
Fonds
Fonds
– 675.046
0
– 675.046
256.560
– 418.486
757.012
556.918
1.052.636
– 92.300
– 481.184
Ontvangsten
2.500
0
2.500
0
2.500
0
0
0
0
0
In totaal is voor 2026 70% juridisch verplicht en 30% beleidsmatig gereserveerd ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen voor Land materieel zijn per saldo met € 1.674,0 miljoen naar boven
bijgesteld. Dit wordt veroorzaakt door het toevoegen van verplichtingenbudget uit
2025 dat niet is aangegaan (€ 1.820,3 miljoen).
Het betreft onder andere de projecten met een budget boven de mandateringsgrens waaronder
«Groot Pantserwielvoertuig Boxer» (commercieel vertrouwelijk) en «Raketartillerie»
(commercieel vertrouwelijk).
Daarnaast is het budget naar boven bijgesteld als gevolg van overhevelingen tussen
andere artikelen binnen het DMF, de Defensiebegroting of begrotingen van andere departementen,
en dit artikel (per saldo € 255,6 miljoen). Onder andere bij de projecten «Vervanging
MRAD & SHORAD» (commercieel vertrouwelijk) en «Licht Indirect Vurend Systeem» (commercieel
vertrouwelijk).
Daartegenover staat dat de verplichtingenreeksen naar beneden zijn bijgesteld vanwege
het actualiseren van het ritme van de verplichtingen (per saldo € 438,1 miljoen).
Het betreft projecten en programma's met een budget boven de mandateringsgrens zoals
«Vervanging Medium Range Anti-Tank» (commercieel vertrouwelijk).
Toelichting op de uitgaven Verwerving
De verwervingsfase wordt met € 527,9 miljoen naar beneden bijgesteld.
Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een lager budget in de voorbereidingsfase
(€ 1.511,5 miljoen). De ramingen van de projecten in voorbereiding zijn geactualiseerd
of projecten zijn nader uitgewerkt en na besluitvorming overgegaan naar een volgende
fase. Hierbij is ook het kasritme geactualiseerd.
Anderzijds is het budget in de realisatiefase naar boven bijgesteld (€ 983,6 miljoen)
vanwege het toevoegen van budget dat in 2025 niet tot realisatie is gekomen (€ 403,8
miljoen). Onder andere vanwege het project «Verwerving Combat Counter-UAS» (commercieel
vertrouwelijk).
Daarnaast is het budget van verschillende projecten overgegaan naar de realisatiefase
en zijn de budgetten in de realisatiefase in een actueel kasritme gezet. Per saldo
is het budget in de realisatiefase € 359,0 miljoen naar boven bijgesteld. Dit betreft
onder andere het project «Raketartillerie» (commercieel vertrouwelijk).
Tot slot is budget met € 220,8 miljoen naar boven is bijgesteld vanwege een aantal
interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en
andere artikelen binnen het DMF. Het betreft bijvoorbeeld het project «Vervanging
MRAD & SHORAD» (commercieel vertrouwelijk). Het restant betreft een aantal overige
kleinere mutaties.
De in de alinea’s hierboven genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per
saldo geleid tot een hoger budget in 2026 voor onder andere het project «Verwerving
Combat Counter-UAS» (commercieel vertrouwelijk).
Instandhouding
De raming is ten opzichte van de ontwerpbegroting bijgesteld met € 8,7 miljoen.
Over-/onderprogrammering
Zie artikel 2, onderwerp over-/onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.
Beleidsartikel 4 Lucht Materieel
Artikel 4 Lucht Materieel (bedragen x1.000)
Art.
Omschrijving
Ontwerpbegroting 2026 (1)
Mutaties via NvW, ISB, moties en amendementen (2)
Vastgestelde begroting 2026 (3)=(1)+(2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting (5)=(3)+(4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Verplichtingen
1.767.243
– 183.671
1.583.572
954.846
2.538.418
– 478.683
– 423.629
1.221.521
– 11.510
187.401
Uitgaven
2.605.685
– 169.971
2.435.714
– 155.284
2.280.430
47.913
285.868
463.481
270.670
126.801
04.11
Verwerving
Opdrachten
Verwerving: voorbereidingsfase
295.678
0
295.678
– 295.678
0
– 373.989
– 306.374
– 159.707
– 87.370
56.961
Verwerving: realisatie
2.316.247
– 169.971
2.146.276
254.484
2.400.760
– 160.334
160.792
988.886
60.309
457.395
04.12
Instandhouding
Opdrachten
Instandhouding Materieel
634.938
0
634.938
34.501
669.439
54.371
17.563
38.384
37.883
41.268
04.16
Over-/ onderprogrammering
Fonds
Fonds
– 641.178
0
– 641.178
– 148.591
– 789.769
527.865
413.887
– 404.082
259.848
– 428.823
Ontvangsten
9.840
0
9.840
0
9.840
0
0
0
0
0
In totaal is voor 2026 100% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare
budget.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen voor Lucht materieel zijn per saldo met € 954,8 miljoen naar boven
bijgesteld. Dit wordt veroorzaakt door het toevoegen van verplichtingenbudget uit
2025 dat nog niet is aangegaan (€ 700,9 miljoen). Het betreft onder andere de projecten
met een budget boven de mandateringsgrens waaronder «Uitbreiden en versterken MQ-9
capaciteit» (commercieel vertrouwelijk) en «Verbetering Zelfbeschermingssystemen Helikopters»
(commercieel vertrouwelijk).
Daarnaast is het budget naar boven bijgesteld als gevolg van overhevelingen tussen
andere artikelen binnen het DMF, de Defensiebegroting of begrotingen van andere departementen,
en dit artikel (per saldo € 216,7 miljoen). Onder andere bij de projecten «Multi Ship
Multi Type (MSMT)» (commercieel vertrouwelijk), «Helikopter Simulatoren» (€ 40,0 miljoen)
en «NH-90» (€ 16,0 miljoen).
Daartegenover staat dat de verplichtingenreeksen zijn geactualiseerd (per saldo € 39,2
miljoen). Het betreft de projecten en programma's met een budget boven de mandateringsgrens
zoals «Vervanging tactische luchttransport capaciteit» (€ 42,6 miljoen).
Het restant wordt verklaard door een aantal kleinere overige mutaties.
Toelichting op de uitgaven
Verwerving
De verwervingsfase wordt met € 41,2 miljoen naar beneden bijgesteld.
Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 295,7 miljoen). De ramingen
van de projecten in voorbereiding zijn geactualiseerd of projecten zijn nader uitgewerkt
en na besluitvorming overgegaan naar een volgende fase. Hierbij is ook het kasritme
geactualiseerd.
Anderzijds is het budget in de realisatiefase naar boven bijgesteld (€ 254,5 miljoen)
vanwege het toevoegen van budget dat in 2025 niet tot realisatie is gekomen (€ 272,0
miljoen). Onder andere bij de projecten «NH-90» (€ 20,0 miljoen) en «Apache Remanufacture»
(€ 24,0 miljoen).
Daarnaast is het budget van verschillende projecten overgegaan naar de realisatiefase
en zijn de budgetten in de realisatiefase in een actueel kasritme gezet. Per saldo
is het budget in de realisatiefase € 112,8 miljoen naar boven bijgesteld door onder
andere de projecten «F-35: Verwerving middellange tot lange afstandsraket» (commercieel
vertrouwelijk) en «O&T munitie F-35» (commercieel vertrouwelijk)
Daarnaast is het budget met € 130,3 miljoen naar beneden bijgesteld vanwege een aantal
interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de Defensiebegroting en
andere artikelen binnen het DMF. Het restant betreft een aantal overige kleinere mutaties.
De in de alinea’s hierboven genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per
saldo geleid tot een hoger budget in 2026 voor onder andere de projecten «NH-90» (€ 20,0
miljoen) en «Apache Remanufacture» (€ 24,0 miljoen).
Instandhouding
Ten opzichte van de ontwerpbegroting 2026 is het budget van instandhouding per saldo
€ 34,5 miljoen toegenomen.
Over-/onderprogrammering
Zie artikel 2, onderwerp over-/onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.
Beleidsartikel 5 Infrastructuur en Vastgoed
Artikel 5 Infrastructuur en Vastgoed (bedragen x1.000)
Art.
Omschrijving
Ontwerpbegroting 2026 (1)
Mutaties via NvW, ISB, moties en amendementen (2)
Vastgestelde begroting 2026 (3)=(1)+(2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting (5)=(3)+(4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Verplichtingen
1.851.029
0
1.851.029
336.015
2.187.044
– 18.780
– 522.482
– 274.239
83.211
– 113.628
Uitgaven
1.527.840
0
1.527.840
344.760
1.872.600
158.126
50.596
53.950
94.869
98.085
05.11
Verwerving
Opdrachten
Verwerving: voorbereidingsfase
154.542
0
154.542
– 154.542
0
– 324.528
– 551.275
– 276.162
– 172.227
– 177.849
Verwerving: realisatie
1.246.477
0
1.246.477
411.439
1.657.916
236.937
39.210
– 20.741
188.123
– 8.142
05.12
Instandhouding
Opdrachten
Instandhouding Infrastructuur
552.871
0
552.871
174.928
727.799
151.124
53.022
55.385
67.320
72.363
05.16
Over-/ onderprogrammering
Fonds
Fonds
– 426.050
0
– 426.050
– 87.065
– 513.115
94.593
509.639
295.468
11.653
211.713
Ontvangsten
20.270
0
20.270
0
20.270
0
0
0
0
0
In totaal is voor 2026 74% juridisch verplicht en 24% beleidsmatig gereserveerd ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen voor infrastructuur en vastgoed zijn per saldo met € 336,0 miljoen
naar boven bijgesteld. Dit wordt onder andere veroorzaakt door het overhevelen van
verplichtingenbudget uit 2025, waarvoor in dat jaar geen verplichtingen zijn aangegaan
(€ 57,1 miljoen). Daarnaast is er extra verplichtingenbudget toegevoegd voor onder
andere de projecten «Nationaal Programma Ruimte voor Defensie» (€ 133,0 miljoen),
«Commandantenvoorzieningen» (€ 14,9 miljoen), «Militaire mobiliteit» (€ 19,5 miljoen),
en voor instandhouding van infrastructuur (€ 85,2 miljoen). Het restant betreft een
optelsom van overige kleinere mutaties (€ 26,3 miljoen).
Toelichting op de uitgaven Verwerving
Het budget voor de verwervingsfase wordt met € 256,9 miljoen naar boven bijgesteld.
Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 154,5 miljoen).
Voornamelijk doordat projecten naar de realisatiefase zijn gegaan (€ 324,2 miljoen)
en budget naar latere begrotingsjaren is doorgeschoven als gevolg van langere doorlooptijden
voor het afsluiten van contracten en langere levertijden (€ 120,5 miljoen). Daarnaast
is er extra budget toegevoegd in de voorbereidingsfase voor nieuwe projecten, zoals
het «Nationaal Programma Ruimte voor Defensie» (€ 244,1 miljoen), waaronder grondaankopen
(€ 146,6 miljoen). De overige toevoeging van € 46,1 miljoen komt voort uit een opstelsom
van kleinere mutaties.
Het budget voor de verwerving in de realisatiefase is per saldo met € 411,4 miljoen
naar boven bijgesteld. Er is voor € 324,2 miljoen van de voorbereidingsfase naar de
realisatiefase verschoven. Dit betreft onder andere de projecten «Nationaal Programma
Ruimte voor Defensie (NPRD)» (€ 133,0 miljoen), «Huisvesting Marine Museum in Den
Helder» (€ 40,0 miljoen), «Vernieuwen Lokaal Passieve Infrastructuur» (LPI) (€ 25,6
miljoen), «Verbeteren testbaan APS Eygelshoven» (€ 13,4 miljoen). Het verschil van
€ 112,2 miljoen bestaat uit de optelsom van een aantal kleinere mutaties.
Voor nieuwe opdrachten die Defensie ontvangen heeft en door herfasering van diverse
projecten, is het budget verhoogd met € 69,4 miljoen. Daarnaast hebben technische
mutaties geleid tot een bijstelling van het budget met € 17,8 miljoen.
Instandhouding
Het budget voor de instandhouding van het vastgoed is met € 174,9 miljoen verhoogd.
Dit wordt grotendeels veroorzaakt door een incidentele toevoeging van € 100,0 miljoen
voor de instandhouding van het vastgoed en de Commandantenvoorziening, om de verhoogde
inzet van het Rijksvastgoedbedrijf en daarmee samenhangende hogere uitvoeringskosten,
te dekken. Voor het Nationaal Plan Militaire Mobiliteit is het budget met € 19,5 miljoen
verhoogd. Daarnaast hebben technische mutaties geleid tot een bijstelling van het
budget met € 18,4 miljoen. Een aantal kleine mutaties leidt per saldo tot een verhoging
van het budget met € 37,0 miljoen.
Over-/onderprogrammering
Zie artikel 2, onderwerp over-/onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.
Beleidsartikel 6 IT
Artikel 6 IT (bedragen x1.000)
Art.
Omschrijving
Ontwerpbegroting 2026 (1)
Mutaties via NvW, ISB, moties en amendementen (2)
Vastgestelde begroting 2026 (3)=(1)+(2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting (5)=(3)+(4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Verplichtingen
2.060.342
– 9.191
2.051.151
243.337
2.294.488
– 109.910
– 309.286
– 442.911
– 246.192
– 61.622
Uitgaven
1.909.575
9.809
1.919.384
111.121
2.030.505
8.151
– 10.398
– 10.467
– 12.656
– 8.057
06.11
Verwerving
Opdrachten
Verwerving: voorbereidingsfase
709.375
0
709.375
– 707.590
1.785
– 418.530
– 416.705
– 519.304
– 550.002
– 92.434
Verwerving: onderzoeksfase
0
0
0
0
0
3.947
3.947
600
800
7.947
Verwerving: realisatie
1.156.120
9.809
1.165.929
486.898
1.652.827
221.162
32.144
– 14.128
215.778
– 14.834
06.12
Instandhouding
Opdrachten
Instandhouding IT
630.277
0
630.277
304.189
934.466
153.359
134.707
213.802
694.733
72.497
06.16
Over-/ onderprogrammering
Fonds
Fonds
– 586.197
0
– 586.197
27.624
– 558.573
48.213
235.509
308.563
– 373.965
18.767
Ontvangsten
16.769
0
16.769
0
16.769
0
0
0
0
0
In totaal is voor 2026 95% juridisch verplicht en 5% beleidsmatig gereserveerd ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
Toelichting op de verplichtingen
De verplichtingen voor IT zijn per saldo met € 243,3 miljoen naar boven bijgesteld.
Dit wordt veroorzaakt door het toevoegen van verplichtingenbudget uit 2025 wat in
dat jaar niet is aangegaan (€ 483,0 miljoen). Het betreft onder andere projecten met
een budget boven de mandateringsgrens zoals «Geïnstrumenteerde oefen- en trainingscapaciteit
voor grondgebonden eenheden» (commercieel vertrouwelijk).
Daartegenover staat dat de verplichtingenreeksen zijn geactualiseerd (per saldo € 209,6
miljoen). Het betreft de projecten en programma's met een budget boven de mandateringsgrens
waaronder «Modernisering Tactische Indoor Simulator» (commercieel vertrouwelijk).
Daarnaast is het budget naar beneden bijgesteld als gevolg van overhevelingen tussen
andere artikelen binnen het DMF, de Defensiebegroting of begrotingen van andere departementen,
en dit artikel (per saldo € 30,3 miljoen). Dit betreft onder andere het project «Vervanging
ESM- capaciteiten KL EOV-systeem» (commercieel vertrouwelijk).
Het restant wordt verklaard door een aantal kleinere, overige mutaties.
Toelichting op de uitgaven
Verwerving
De verwervingsfase wordt met € 220,7 miljoen naar beneden bijgesteld.
Enerzijds is het budget in de voorbereidingsfase verlaagd (€ 707,6 miljoen). De ramingen
van de projecten in voorbereiding zijn geactualiseerd of projecten zijn nader uitgewerkt
en na besluitvorming overgegaan naar een volgende fase. Hierbij is ook het kasritme
geactualiseerd.
Anderzijds is het budget in de realisatiefase naar boven bijgesteld (€ 486,9 miljoen).
Voornamelijk vanwege budget van verschillende projecten overgegaan naar de realisatiefase
en zijn de budgetten in de realisatiefase in een actueel kasritme gezet. Per saldo
is het budget in de realisatiefase € 674,8 miljoen naar boven bijgesteld. Voor onder
andere het programma «Foxtrot» (commercieel vertrouwelijk) en het project «Joint Electronic
Attack» (commercieel vertrouwelijk). Daarnaast is budget toegevoegd dat in 2025 niet
tot realisatie is gekomen (€ 66,4 miljoen).
Daartegenover staat dat het budget met € 254,3 miljoen naar beneden is bijgesteld
vanwege een aantal interdepartementale overhevelingen en overhevelingen tussen de
Defensiebegroting en andere artikelen binnen het DMF. Het betreft met name het project
«GrIT» (commercieel vertrouwelijk). Het restant betreft een aantal overige kleinere
mutaties.
De in de alinea’s hierboven genoemde aanpassingen in de realisatiefase hebben per
saldo geleid tot een hoger budget in 2026 voor onder andere de projecten «Joint Electronic
Attack» (commercieel vertrouwelijk) en het programma «Foxtrot» (commercieel vertrouwelijk).
Instandhouding
Ten opzichte van de ontwerpbegroting is het instandhoudingsbudget met € 304,2 miljoen
toegenomen. Dit wordt onder andere veroorzaakt doordat voor de volgende projecten
de uitgavenreeksen in het juiste ritme zijn gezet, bij «Project Datacenter» (commercieel
vertrouwelijk) naar aanleiding van de (gedeeltelijke) projectoplevering GrIT en bij
«Onderhoud supply licenties» (€ 25,1 miljoen) voor onder andere defensiepassen.
Over-/onderprogrammering
Zie artikel 2, onderwerp over-/onderprogrammering voor een overkoepelde uitleg.
Beleidsartikel 8 Overige uitgaven en ontvangsten
Artikel 8 Overige Uitgaven en Ontvangsten (bedragen x1.000)
Art.
Omschrijving
Ontwerpbegroting 2026 (1)
Mutaties via NvW, ISB, moties en amendementen (2)
Vastgestelde begroting 2026 (3)=(1)+(2)
Mutaties 1e suppletoire begroting (4)
Stand 1e suppletoire begroting (5)=(3)+(4)
Mutatie 2027
Mutatie 2028
Mutatie 2029
Mutatie 2030
Mutatie 2031
Verplichtingen
0
0
0
1.767.605
1.767.605
503.719
552.586
526.541
798.434
1.031.439
Uitgaven
0
0
0
490.504
490.504
503.719
552.586
526.541
798.434
1.031.439
08.18
Nader te wijzen uitgaven
Fonds
Fonds
0
0
0
490.504
490.504
503.719
552.586
526.541
798.434
1.031.439
Ontvangsten
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Toelichting op de uitgaven
Voor 2026 is € 490,5 miljoen toegevoegd aan het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF)
dat voornamelijk bestaat uit de toevoeging van de prijs- en volumecompensatie (€ 489,9
miljoen).
Ondertekenaars
D. Yesilgöz-Zegerius, minister van Defensie
Gerelateerde documenten
Hier vindt u documenten die gerelateerd zijn aan bovenstaand Kamerstuk.