Inbreng verslag schriftelijk overleg : Inbreng verslag van een schriftelijk overleg over de Kabinetsreactie op het rapport 'Gerichte Groei' van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen Caribisch Nederland 2050 (Kamerstuk 36800-IV-28)

Binnen de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties heeft een aantal fracties de behoefte
vragen en opmerkingen voor te leggen over de brief van de Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 5 december 2025 inzake Kabinetsreactie op het rapport
«Gerichte Groei» van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen Caribisch Nederland
2050 (Kamerstuk 36 800 IV, nr. 28).

De voorzitter van de commissie,

Mutluer

De griffier van de commissie,

Hessing-Puts

Inhoudsopgave

I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie

Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie

II

Reactie van de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie

De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de kabinetsreactie
op het rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen Caribisch Nederland
2050 (hierna: de Staatscommissie). Hierover hebben zij nog enkele vragen.

Bonaire

Wie voert binnen het Koninkrijk de regie over het integrale demografische beleid voor
Bonaire en hoe wordt die regierol in de praktijk ingevuld wanneer beleid van verschillende
ministeries samenkomt? Welk ministerie voert de regie als belangen van BZK, VWS, OCW,
EZ en AenM botsen?

Op welke punten loopt het huidige migratie- en toelatingsbeleid aantoonbaar vooruit
op wat Bonaire in huisvesting, zorg en onderwijs kan dragen en welke ruimte ziet het
kabinet om dit beleid hier beter op te laten aansluiten?

Kleinschaligheid heeft aantoonbare gevolgen voor uitvoerbaarheid en capaciteit op
Bonaire. Hoe wordt hiermee in Rijksbeleid expliciet rekening gehouden en wie is eindverantwoordelijk
wanneer deze uitvoeringsgrenzen in de praktijk worden bereikt?

Sint Eustatius

Hoe wordt op Sint-Eustatius concreet bepaald welke vormen van migratie bijdragen aan
economische diversificatie en welke juist extra druk zetten op voorzieningen, gezien
de beperkte schaal van het eiland?

Welke lessen uit de Regio Deal Sint Eustatius gebruikt het kabinet om investeringen
in zorg, bereikbaarheid en andere publieke voorzieningen structureel te laten doorwerken
in de ontwikkeling van het eiland richting 2050?

Welke randvoorwaarden zijn volgens het kabinet essentieel om digitale voorzieningen
zoals e-zorg en online onderwijs op Sint Eustatius daadwerkelijk te laten functioneren
als aanvulling op fysieke voorzieningen en waar liggen daarbij de uitvoeringsgrenzen
van een eiland van deze omvang?

Saba

Saba geeft aan meer regie te willen over het migratie- en vestigingsbeleid, terwijl
de uitvoeringscapaciteit beperkt is. Hoe ziet het kabinet de rolverdeling tussen Saba
en het Rijk om migratie beter te laten aansluiten op de economische strategie en draagkracht
van het eiland?

Saba staat voor samenhangende keuzes op het gebied van ecotoerisme, wonen en klimaatadaptatie,
binnen een zeer beperkte ruimtelijke en ecologische context. Hoe ondersteunt het kabinet
het eiland bij het prioriteren en afwegen van deze opgaven, zodat ontwikkeling en
draagkracht in balans blijven?

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie

De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de kabinetsreactie
op het rapport van de Staatscommissie. Zij onderschrijven de noodzaak om ook na 2050
een duurzame leefomgeving te houden op Bonaire, Saba en Sint Eustatius.

Deze leden lezen dat de Staatscommissie en bestuurders op de eilanden aangeven dat
in de toekomst de leefomgeving onder druk komt te staan. Migratie, arbeidstekort,
woningtekort en een toenemende druk op het zorgsysteem zorgen ervoor dat de bevolkingsgroei
op de eilanden niet houdbaar is zonder verbeteringen. Welke concrete oplossingen ziet
de Staatssecretaris voor zich als het gaat om deze uitdagingen?

Daarnaast is voor deze leden van belang dat de problemen op Bonaire met de vuilstort
Selibon zo snel als mogelijk worden opgelost. Voornoemde leden vragen of de Staatssecretaris
meer duidelijkheid kan geven over de extra financiering die mogelijk nodig is halverwege
dit jaar.

Tevens lezen de aan het woord zijnde leden dat het volgens de Staatssecretaris aan
een volgend kabinet is om concrete afspraken te maken met de eilanden. Welke prioriteiten
zouden deze afspraken moeten hebben volgens de Staatssecretaris? De leden van de VVD-fractie
lezen dat vooral op het gebied van infrastructuur, diversificatie van de economie
en woningbouw snel afspraken nodig zijn. Op welke manier is de Staatssecretaris nu
al bezig om ervoor te zorgen dat er in de toekomst voldoende gekwalificeerde zorgmedewerkers
aanwezig zijn op de eilanden?

Voor deze leden is het bovenal van belang dat het openbaar bestuur op de eilanden
op orde is. Zij lezen dat er veel capaciteitsproblemen zijn om bestaande afspraken
te voltooien. Is de Staatssecretaris het ermee eens dat deze problemen eerst moeten
worden aangepakt voordat er kan worden overgaan op langetermijninvesteringen? Zo ja,
hoe wil de Staatssecretaris nu al beginnen met deze aanpak?

Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie

De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
rapport van de Staatscommissie en de kabinetsreactie hierop. Zij zien grote uitdagingen
voor de eilanden in Caribisch Nederland door de, met name op Bonaire, explosieve bevolkingsgroei
sinds 10-10-2010. Volgens deze leden is het daarom van groot belang dat de rijksoverheid
samen met de eilandbesturen concrete maatregelen neemt waarbij de aanbevelingen van
zowel de Staatscommissie als ook van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) en Raad
voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) nauwgezet worden opgevolgd. Dit betekent
dat er niet alleen louter gestuurd zou moeten worden op de demografische ontwikkeling,
maar dat ook voor de langere termijn structurele oplossingen moeten komen voor de
uitdagingen die er zijn voor tal van ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke opgaven.
Zo zijn er al geruime tijd zorgen over de staat van het onderwijs, de gezondheidszorg,
de rechtshandhaving maar ook in het milieudomein zoals nadrukkelijk te zien is bij
de problemen met de afvalverwerking op Bonaire. Door personeelsgebrek en onvoldoende
financiële middelen kunnen de noodzakelijke investeringen niet worden gedaan. Ook
zien de aan het woord zijnde leden dat, door de kleine schaal van de eilanden, steeds
meer druk komt op de ruimtelijke ordening en dat het hierdoor ook lastig is voldoende
huisvesting te realiseren. Ook een goede bescherming van het leefmilieu en de natuur
is gebaat bij effectief beleid. De demografische ontwikkelingen raken derhalve alle
domeinen. Wat deze leden betreft is er dus een integrale aanpak nodig die ervoor zorgt
dat de eilanden ook in de toekomst leefbaar zullen blijven voor de inwoners van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba.

Om ervoor te zorgen dat de aanbevelingen van de Staatscommissie, maar ook die van
de andere relevante adviesorganen, daadwerkelijk goed kunnen worden geïmplementeerd
is het van belang dat er beleid wordt gevoerd voor de langere termijn. Dit vraagt
om voldoende investeringen en in regelmatige evaluatie van de effecten van het beleid.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vragen daarom hoe voorkomen wordt dat het
te voeren beleid steeds door de werkelijkheid wordt ingehaald. Deze leden wijzen hierbij
bijvoorbeeld op het feit dat de nieuwste prognose van het CBS de aanvankelijk voorspelde
groei op Bonaire volgens het «midden scenario» al hebben achterhaald. Op welke manier
zijn het beleid en de benodigde budgetten flexibel genoeg om op dergelijke situaties
in te spelen? Erkent de Staatssecretaris dat in het verleden vaak te laat werd geanticipeerd
op nieuwe ontwikkelingen? Zo nee, waarom niet?

De drie eilanden van Caribisch Nederland zijn als bijzondere openbare lichamen onderdeel
van het land Nederland. Door hun geografische ligging hebben zij echter nauwe verbondenheid
met de drie zelfstandige landen binnen het Koninkrijk. Hierdoor is er veel onderlinge
verbinding. Dit betekent wat deze leden betreft ook dat nauw moet worden samengewerkt
met Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Een groei van de bevolking op Bonaire kan ook
gevolgen hebben voor voorzieningen die op bijvoorbeeld op Curaçao zijn en de groei
van de bevolking van Sint Eustatius en Saba heeft ook gevolgen voor de voorzieningen
op Sint Maarten. Het kabinet verwijst vaak naar het feit dat de zelfstandige landen
zelf verantwoordelijk zijn voor hun eigen voorzieningen, maar dit is lang niet altijd
een absolute scheiding van verantwoordelijkheden. Erkent de Staatssecretaris dit?
En zo ja, op welke wijze werkt het land Nederland hierbij samen met Aruba, Curaçao
en Sint Maarten? En wat betekent dit concreet voor de opgaven en de voorzieningen
in deze landen? Graag ontvangen de aan het woord zijnde leden hier een uitgebreidere
beschouwing op van de Staatssecretaris dan een algemene opmerking dat er afstemming
is.

Ook in Caribisch Nederland is vergrijzing een probleem. Hierdoor kan het zo zijn dat
de arbeidsmigratie in de toekomst toe zal nemen om in bepaalde sectoren de arbeidstekorten
tegen te gaan. De leden van GroenLinks-PvdA-fractie constateren dat in Europees Nederland
grote problemen zijn met arbeidsmigratie en willen graag dat voorkomen wordt dat deze
problemen in de toekomst ook in Caribisch Nederland zullen toenemen. Welke lessen
uit Europees Nederland zijn volgens de Staatssecretaris relevant voor Caribisch Nederland
op dit vlak? En is hier met de besturen op de eilanden hier goed overleg over? Zo
ja, wat gebeurt er op dit vlak concreet? In het verlengde hiervan constateren de aan
het woord zijnde leden dat door de vergrijzing bijvoorbeeld in het onderwijs en de
zorg vanuit Europees Nederland medewerkers worden aangetrokken. Deze spreken lang
niet altijd de lokale talen. Is de Staatssecretaris ook van mening dat het goed is
dat er aandacht is voor het feit dat het belangrijk is dat er in het onderwijs en
de zorg Papiaments kan worden gesproken?

Een belangrijk gevolg van de groei van de bevolking is dat er onvoldoende betaalbare
woningen zijn op de eilanden in Caribisch Nederland, maar ook in Aruba, Curaçao en
Sint Maarten. Wat deze leden betreft moet voorkomen worden dat er wel vakantiewoningen
voor Europese Nederlanders kunnen worden gebouwd, maar dat de wachtlijsten voor de
sociale huur op de eilanden steeds langer worden. Deelt de Staatssecretaris dit standpunt?
Zo nee, waarom niet? Kan inzichtelijk gemaakt worden hoeveel tweede woningen er in
Caribisch Nederland zijn die niet permanent bewoond worden? Is de Staatssecretaris
bereid bij de verdere uitwerking van de motie van het lid Van Nispen c.s. over in
samenspraak met het bestuurscollege en de gezaghebber toewerken naar regulering van
de migratie naar Bonaire (Kamerstuk 36 600 IV, nr. 20) ook het beleid rondom recreatiewoningen te betrekken?

In zowel het rapport van de Staatscommissie als ook in de Rli-adviezen wordt nadrukkelijk
aandacht besteed aan de staat van de infrastructuur. Hier is wat de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie
veel aandacht voor nodig. Hierbij is de schaarse ruimte ook een belangrijk element.
Dit betekent dus dat er ook naar innovatievere maatregelen moet worden gekeken. In
dit licht verbaast het deze leden dat er nog steeds geen werkend openbaar vervoersysteem
is op Bonaire. Juist bij een vastlopend wegennetwerk is het van belang dat er frequent
en betaalbaar openbaar vervoer beschikbaar is. Waarom duurt dit op Bonaire zo lang?
Wat is de ingewikkeldheid van het opstarten van een of enkele buslijnen? Graag een
heldere toelichting van de Staatssecretaris hierop.

De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie constateren dat het demissionaire kabinet
alle beleidskeuzes overlaat aan een volgend kabinet. Op zichzelf is dit begrijpelijk,
maar dit heeft wel het gevaar in zich dat er het komend jaar kostbare tijd verloren
gaat om effectieve maatregelen te treffen. Daarom vragen deze leden wat de allereerste
urgente zaken zijn waar in 2026 stappen gezet zouden moeten worden. De aan het woord
zijnde leden constateren dat er inmiddels meerdere rapporten en aanbevelingen (van
de Staatscommissie, ROB, Rli, Centraal Bureau voor de Statistiek, Raad voor de Rechtshandhaving
en eventuele andere relevante organen) zijn verschenen die allemaal op elkaar inhaken.
Voor het overzicht zouden zij daarom aan de Staatssecretaris willen vragen om schematisch
weer te geven welke recente adviezen en aanbevelingen er zijn gedaan voor Caribisch
Nederland en wat per aanbeveling de stand van zaken is, zodat de Kamer op korte termijn
met het nieuwe kabinet verder kan spreken en daarbij alle aanbevelingen op een overzichtelijke
en gebundelde manier beschikbaar zijn.

Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie

De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de Staatssecretaris,
alsmede van de daarbij gevoegde bijlagen. Zij danken de Staatssecretaris voor deze
uitgebreide toelichting. Deze leden maken graag van de gelegenheid gebruik om enkele
vragen te stellen.

1. Acute vraagstukken in het licht van demografische ontwikkelingen

1.1. Fysieke infrastructuur

De leden van de CDA-fractie lezen in de brief dat demografische ontwikkelingen nu
al doorwerken in de fysieke infrastructuur en publieke voorzieningen op de eilanden.
Zij vragen hoe in het beleid zorgvuldig wordt afgewogen wat demografische ontwikkelingen
betekenen voor de draagkracht van de eilanden, de toegankelijkheid van publieke voorzieningen
en de leefbaarheid in brede zin. Kan de Staatssecretaris daarbij ook ingaan op hoe
effecten op sociale samenhang, integratie en gemeenschapszin worden meegewogen?

1.2. Groeiopgave Bonaire

Voornoemde leden constateren dat in de brief specifiek wordt ingegaan op de groeiopgave
van Bonaire en de druk die snelle bevolkingsgroei legt op leefbaarheid en voorzieningen.
Op welke wijze wordt bij de verdere beleidsuitwerking geborgd dat deze demografische
ontwikkelingen niet geïsoleerd worden benaderd, maar in samenhang met wonen, zorg,
onderwijs en sociale cohesie?

2. Integraal demografisch beleid: doorwerking in beleid

2.1. Opgaven op middellange en lange termijn

De leden van de CDA-fractie constateren dat in het rapport «Gerichte Groei» wordt
benadrukt dat demografische ontwikkelingen structureel moeten worden meegewogen in
beleid. Kan de Staatssecretaris toelichten hoe hij ervoor zorgt dat demografische
ontwikkelingen Rijksbreed en structureel worden verankerd in beleidsvorming, in samenhang
met de keuzes en visies van de eilanden zelf?

Deze leden merken daarbij op dat de demografische situatie en toekomstvisies van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba wezenlijk van elkaar verschillen. Op welke wijze wordt geborgd
dat deze verschillen daadwerkelijk leidend zijn in de verdere beleidsuitwerking en
niet worden benaderd vanuit één uniforme aanpak?

Publieke voorzieningen en kleinschaligheid

Governance

De leden van de CDA-fractie constateren dat de eilandsbesturen het belang benadrukken
van samenhang, een duidelijke rolverdeling en nauwe samenwerking met het Rijk. Welke
stappen zet de Staatssecretaris om deze samenwerking te versterken en te structureren,
en op welke momenten wordt de Kamer betrokken bij het vervolgproces en de verdere
beleidsmatige uitwerking?

Het slot

De leden van de CDA-fractie zien het rapport «Gerichte Groei» en de kabinetsreactie
daarop als een belangrijk startpunt voor het duurzaam verankeren van demografische
ontwikkelingen in beleid. Zij hechten eraan dat deze verankering plaatsvindt in nauwe
samenwerking met de eilanden, met oog voor maatwerk, draagkracht en leefbaarheid.

Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie op
het rapport «Gerichte Groei». Gezien de conclusies van het rapport achten zij het
noodzakelijk dat een nieuw kabinet daadkrachtige keuzes durft te maken om te kunnen
(blijven) voorzien in een goede leefomgeving, bestaanszekerheid en adequate (publieke)
voorzieningen voor de bewoners van Caribisch Nederland.

Deze leden vragen naar het effect van subsidieregelingen op Bonaire gezien de grote
bevolkingsgroei die daar plaatsvindt. Kan de Staatssecretaris een lijst publiceren
voor welke subsidieregelingen geen rekening gehouden wordt met de bevolkingsgroei
terwijl dat wel noodzakelijk zou zijn? Heeft de Staatssecretaris inzicht in de mate
waarin de effectiviteit van deze subsidies afneemt als gevolg van bevolkingsgroei?

De aan het woord zijnde leden vragen aanvullend hoe het feit dat er geen rekening
gehouden wordt met bevolkingsgroei in subsidieregelingen zich tot het principe van
comply or explain verhoudt. Welke alternatieve financieringsinstrumenten of maatwerkoplossingen
(al dan niet voor de korte termijn) ziet de Staatssecretaris voor Bonaire als mogelijkheid?

De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de kabinetsreactie weinig initiatief
om de conclusies uit het rapport een adequaat antwoord te bieden. De keuzes worden
overgelaten aan een volgend kabinet. Kan de Staatssecretaris het maximale doen om
een nieuw kabinet op een zo kortst mogelijke termijn in staat te stellen de juiste
keuzes wél te maken? Welke maatregelen kunnen volgens de Staatssecretaris overwogen
worden om de druk op publieke voorzieningen te verkleinen en de kwaliteit van leven
te verbeteren? Kan de Staatssecretaris een lijst van mogelijke handelingsperspectieven
op een rij zetten?

Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie

De leden van de BBB-fractie hebben met interesse het rapport «Gerichte Groei» en de
bijbehorende reacties gelezen. Deze leden beschouwen het Caribisch deel van het Koninkrijk
als een regio die ertoe doet en waarvoor Nederland een bijzondere verantwoordelijkheid
draagt in het bevorderen van veiligheid en stabiliteit.

Voornoemde leden lezen dat de Staatscommissie adviseert de veerkracht van de eilanden
te vergroten door het stimuleren van zelfvoorziening op het gebied van voedsel. Gezien
voedselzekerheid essentieel is voor de veiligheid op de eilanden. Welke concrete maatregelen
gaat het kabinet nemen om de agrarische sector op de eilanden te versterken?

De aan het woord zijnde leden lezen dat Bonaire aangeeft dat de coördinerende rol
van het Rijk ontbreekt en dat de eilanden vaak niet betrokken worden bij onderzoeksrapporten
die hen direct aangaan. Hoe gaat de Staatssecretaris invulling geven aan de roep om
versterkte lokale autonomie en een overheid die «dichtbij bestuurt», zodat de eilanden
zelf in de «lead» kunnen zijn bij het uitvoeren van hun toekomstvisies?

De leden van de BBB-fractie lezen dat de eilanden kampen met een hoge last van leefstijl
gerelateerde ziekten zoals obesitas en diabetes, wat bij een vergrijzende bevolking
de zorgdruk onhoudbaar maakt. Op welke manier gaat de Staatssecretaris de zorgcapaciteit
in de regio versterken, zodat patiënten minder afhankelijk worden van kostbare medische
uitzendingen naar andere landen?

Deze leden lezen dat zowel Sint Eustatius als Saba pleiten voor de digitalisering
van vergunning- en planningsprocessen om de transparantie en uitvoeringskracht te
vergroten. Is de Staatssecretaris bereid extra expertise en ICT-ondersteuning te bieden
om deze administratieve modernisering te versnellen, zodat lokale ondernemers niet
langer worden gehinderd door bureaucratische traagheid?

II. Reactie van de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties