Memorie van toelichting : Memorie van toelichting

Nr. 3 MEMORIE VAN TOELICHTING

1. Inleiding

Dit wetsvoorstel heeft betrekking op de herindeling van de gemeenten Wijdemeren en
Hilversum, op basis van de herindelingsvariant «lichte samenvoeging». Dit betekent
dat de gemeente Wijdemeren wordt opgeheven en de gemeentegrens van Hilversum zodanig
wordt gewijzigd dat het grondgebied van Wijdemeren aan dat van Hilversum wordt toegevoegd.
Deze herindeling is op initiatief van de betrokken gemeenten tot stand gekomen en
leidt ertoe dat de gemeente Hilversum in nieuwe samenstelling circa 119.000 inwoners
telt en een oppervlakte van 123 km2 beslaat, waarvan 30 km2 water. De beoogde datum van herindeling is 1 januari 2027.

Aanleiding voor dit wetsvoorstel is het herindelingsadvies van de betrokken gemeenten
(vastgesteld op 27 maart 2025) en de positieve zienswijze daarop van gedeputeerde
staten van de provincie Noord-Holland van 19 mei 20251. In 2016 werd reeds door de provincie Noord-Holland vastgesteld dat de gemeente Wijdemeren
kampte met bestuurskrachtproblematiek en in 2023 kwam de gemeente Wijdemeren tot de
conclusie dat een herindeling noodzakelijk was. In 2024 werd besloten dat Hilversum
de beste herindelingspartner voor Wijdemeren zou zijn, gelet op de (financiële) positie
van Hilversum en de gedeelde geschiedenis met Wijdemeren. De herindeling wordt breed
gesteund door zowel bestuurders en inwoners van beide gemeenten als gemeenten in de
regio.

In het volgende hoofdstuk worden de voorgeschiedenis en totstandkoming van het herindelingsadvies
beschreven. Hoofdstuk 3 bevat de uitkomsten van de toets van het herindelingsadvies
aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling 20182 (hierna: Beleidskader). De (financiële) consequenties van de herindeling komen in
hoofdstuk 4 aan bod. In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op de herindelingsverkiezingen
en wordt toegelicht dat de naam van de gemeente Hilversum ongewijzigd blijft.

2. Voorgeschiedenis en totstandkoming herindelingsadvies

De gemeente Wijdemeren is al geruime tijd op zoek naar mogelijkheden om de bestuurskracht
te versterken. In 2016 gaf de provincie Noord-Holland Deloitte de opdracht onderzoek
te doen naar de bestuurskracht van gemeenten in de regio Gooi en Vechtstreek. Uit
dat onderzoek bleek dat meerdere gemeenten in de regio Gooi en Vechtstreek, waaronder
Wijdemeren, kampten met uitdagingen rondom bestuurskracht3. Naar aanleiding hiervan is de provincie Noord-Holland destijds een arhi-procedure
gestart. Er bleek op dat moment echter nog onvoldoende draagvlak onder de betrokken
gemeenten om te komen tot een gezamenlijk (herindelings)initiatief. In 2019 werd het
Beleidskader gemeentelijke herindeling herzien. Hierin werd expliciet benoemd dat
de voorkeur uitgaat naar herindelingen die van onderop tot stand komen. Gelet op de
aanstaande herziening besloten provinciale staten van Noord-Holland de arhi-procedure
op 20 november 2018 te beëindigen.

In de jaren die volgden bleef Wijdemeren een zelfstandige gemeente, maar gaandeweg
werd steeds duidelijker dat de bestaande problemen niet zouden afnemen. Het opstellen
van de begroting voor 2023 leidde tot de conclusie van het college van burgemeester
& wethouders (hierna: college) dat financieel herstel zonder extern toezicht niet
haalbaar was. Per 1 januari 2023 werd de gemeente Wijdemeren door de provincie Noord-Holland
dan ook onder preventief financieel toezicht gesteld. Omdat de gemeente er niet in
slaagde tijdig een herstelplan op te stellen, bleef dit toezicht gedurende het hele
jaar 2023 van kracht. Gelijktijdig liet de gemeenteraad van Wijdemeren onderzoek doen
naar toekomstscenario’s voor de gemeente. Er werd breed gekeken naar de mogelijkheden:
voortbestaan als zelfstandige gemeente, intensievere samenwerking met andere gemeenten,
een ambtelijke fusie of een bestuurlijke fusie. Uit dit onderzoek bleek dat de gemeente
Wijdemeren tekortschoot wat betreft «stuurkracht, handelingskracht, uitvoeringskracht
en draagkracht»4. Door de beperkte bestuurskracht en ambtelijke capaciteit kwam de dienstverlening
aan inwoners onder druk te staan. Samenspel tussen raad, college en de ambtelijke
organisatie bleek eveneens onvoldoende functioneel. De constateringen passen bij het
beeld uit het eerdere bestuurskrachtonderzoek uit 2016 en laten zien dat het de gemeente
Wijdemeren onvoldoende lukt hun bestuurskracht zelf te versterken. De urgentie om
tot structurele verbetering te komen en daarbij ook een fusie als mogelijkheid te
verkennen, werd hiermee steeds evidenter.

In juli 2023 besloot de gemeente Wijdemeren een bestuurlijke fusiepartner voor een
herindeling te zoeken. Er werden verkennende gesprekken met de regiogemeenten gevoerd.
Uit deze gesprekken werd duidelijk dat de andere regiogemeenten, te weten Blaricum,
Laren, Gooise Meren en Huizen, Wijdemeren graag binnen de regio wilden behouden. De
gemeenten Gooise Meren, Hilversum en Wijdemeren onderzochten vervolgens, ieder vanuit
eigen perspectief, de mogelijkheden en wenselijkheid van het zich beschikbaar stellen
als fusiepartner. In de bestuurlijke overleggen van 25 maart en 7 juni 2024 bespraken
de portefeuillehouder bestuur van de provincie Noord-Holland en de burgemeesters van
Wijdemeren, Hilversum en Gooise Meren de voortgang van de verkenningen. Op 10 juli
2024 nam de gemeenteraad van Wijdemeren het principebesluit om in te zetten op een
samenvoeging en om een herindelingsontwerp op te stellen (17 stemmen voor, 2 tegen).
De gemeenteraad van Hilversum besloot zich diezelfde dag beschikbaar te stellen als
fusiepartner (31 stemmen voor, 6 tegen). Tegelijkertijd gaf de raad van Gooise Meren
op deze datum aan geen fusiepartner te willen zijn (6 stemmen voor, 21 tegen). Vanaf
dat moment trokken de gemeentebesturen van Wijdemeren en Hilversum, als beoogde fusiepartners,
gezamenlijk op.

Op 11 december 2024 is door de gemeenteraden van Hilversum en Wijdemeren het herindelingsontwerp
vastgesteld en ter inzage gelegd (conform artikel 5, tweede lid, Wet algemene regels
herindeling (hierna: Wet arhi)). De terinzagelegging heeft geleid tot 48 zienswijzen
die het herindelingsontwerp op hoofdlijnen bevestigen en suggesties bevatten om het
herindelingsontwerp te verbeteren. Na beoordeling, beantwoording en verwerking van
de zienswijzen is het uiteindelijke herindelingsadvies op 27 maart 2025 in beide gemeenteraden
vastgesteld. Gedeputeerde staten van de provincie Noord-Holland hebben vervolgens
op 19 mei 2025 een zienswijze op het herindelingsadvies uitgebracht. Gedeputeerde
staten zijn zonder meer positief over de voorgenomen herindeling.

3. Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling 2018

Het herindelingsadvies is door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
aan het Beleidskader getoetst. Het Beleidskader stelt vast dat de voorkeur uitgaat
naar herindelingen «van onderop», dat wil zeggen op initiatief van de betrokken gemeenten.
Het is primair aan gemeenten zelf om te werken aan versterking van hun bestuurskracht,
zo nodig via een herindeling. Een gemeentelijk herindelingsadvies wordt door gedeputeerde
staten, voorzien van hun zienswijze (artikel 5, derde lid, van de Wet arhi), aan de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gezonden. De Minister beoordeelt
vervolgens of het herindelingsproces op de door de wetgever beoogde zorgvuldige wijze
heeft plaatsgevonden.

De Minister hanteert bij de beoordeling de volgende inhoudelijke criteria: (1) draagvlak,
(2) bestuurskracht, (3) interne samenhang en nabijheid van bestuur en (4) regionale
samenhang. Uit het herindelingsadvies moet blijken dat er bij inwoners, bestuurlijke
partners en maatschappelijke partijen voldoende steun is voor het voornemen. Ook moet
duidelijk worden dat de nieuwe gemeente beter in staat is de taken uit te voeren dan
de individuele gemeenten die bij een herindeling betrokken zijn. De nieuwe gemeente
moet een logische samenhang kennen en voldoende waarborgen kunnen bieden dat het gemeentebestuur
voor inwoners nog steeds bereikbaar en nabij is. Tot slot moet de herindeling ook
bijdragen aan evenwichtige regionale verhoudingen.

De voorgestelde samenvoeging van Wijdemeren en Hilversum betreft een zogenaamde «lichte
samenvoeging», waarbij de gemeente Hilversum niet wordt opgeheven. Zodoende blijven
de rechtsgevolgen die zijn verbonden aan opheffing voor de gemeente Hilversum achterwege.
Het kabinet hanteert in het Beleidskader twee aanvullende criteria voor een lichte
samenvoeging: (1) er bestaat overeenstemming tussen de gemeenten over toepassing van
de variant en (2) er zijn afspraken gemaakt over de rechtspositie van het personeel.

Uit de voorgeschiedenis en de totstandkoming van het herindelingsadvies blijkt dat
de voorgestelde opheffing van de gemeente Wijdemeren en de toevoeging van het grondgebied
aan dat van de gemeente Hilversum een wens van de betrokken gemeentebesturen is. Daarbij
concludeert de Minister dat een zorgvuldig herindelingsproces is doorlopen. De voorgestelde
herindeling voldoet aan alle hierboven genoemde inhoudelijke criteria. Ook bestaat
tussen Wijdemeren en Hilversum overeenstemming over de herindelingsvariant «lichte
samenvoeging» en zijn er afspraken over de rechtspositie van het personeel gemaakt.
Daarmee is voldaan aan de vereisten die gelden voor een lichte samenvoeging. Deze
conclusies worden in dit hoofdstuk nader toegelicht.

3.1 Draagvlak

Binnen het draagvlakcriterium worden drie typen draagvlak onderscheiden: bestuurlijk
draagvlak op lokaal niveau, maatschappelijk draagvlak en bestuurlijk draagvlak in
de regio.

Lokaal bestuurlijk draagvlak

Er is sprake van lokaal bestuurlijk draagvlak voor de voorgenomen herindeling. Het
onderhavige herindelingsproces is op initiatief van de gemeenten gestart. Het principebesluit
werd met ruime meerderheid in zowel Wijdemeren (17 stemmen voor, 2 tegen) als Hilversum
(31 stemmen voor, 6 tegen) aangenomen. Het daaropvolgend herindelingsontwerp werd
in Wijdemeren unaniem aangenomen en in Hilversum met 31 stemmen voor en 6 stemmen
tegen. Met dezelfde stemverhouding is op 27 maart 2025 ook het herindelingsadvies
genaamd «Samen Sterker» aangenomen. De beoogde samenvoeging kan daarmee op voldoende
lokaal bestuurlijk draagvlak rekenen. In tabel 1 zijn de stemverhoudingen bij de vaststelling
van het herindelingsadvies weergegeven.

Tabel 1. Stemverhoudingen vaststelling herindelingsadvies in beide gemeenteraden.

Voor

Tegen

Afwezig

Wijdemeren

19

0

0

Hilversum

31

6

0

Totaal

50

6

0

Maatschappelijk draagvlak

Een gemeentelijke herindeling is een ingrijpend besluit voor inwoners, bedrijven,
en instellingen. Daarom verlangt de Minister dat er wordt geïnvesteerd in het peilen
en vergroten van het maatschappelijk draagvlak, door inwoners voldoende gelegenheid
te geven om hun ideeën te delen en eventuele zorgen te uiten. Om hun inwoners, ondernemers
en maatschappelijke organisaties over het herindelingsproces te informeren en te consulteren,
hebben Hilversum en Wijdemeren een participatief traject doorlopen. Deze activiteiten
staan beschreven in het logboek bij het herindelingsadvies. Uit dit logboek blijkt
dat beide gemeenten tijdig en intensief activiteiten hebben georganiseerd om belanghebbenden
de gelegenheid tot inspraak te bieden.

Het gemeentebestuur Wijdemeren heeft in het najaar van 2023 inwoners, ondernemers
en organisaties expliciet uitgenodigd om hun mening en visie over het herindelingsperspectief
te delen. In het voorjaar van 2024 heeft Hilversum een eerste peiling onder inwoners
en ondernemers gedaan. Dit betrof een brede verkennende peiling naar de mogelijkheid
van herindelen.

Nadat de gemeenteraden in juli 2024 tot het opstellen van een herindelingsontwerp
besloten, is er een gezamenlijke website gelanceerd waar geïnteresseerden informatie
kunnen vinden rondom de herindeling en het proces, maar ook hun meningen en ideeën
kunnen delen. Tussentijds hebben beide gemeenten hun inwoners middels webpagina’s
en verschillende nieuwsplatformen van de verkenningen op de hoogte gehouden. Vanaf
het najaar van 2024 is er een gezamenlijk participatietraject met gezamenlijke participatiebijeenkomsten
gestart. Het traject bestond uit verschillende themabijeenkomsten en een jongerenbijeenkomst
voor de jongeren uit beide gemeenten.

In aanloop naar het vaststellen van het herindelingsontwerp heeft het projectteam
in verschillende wijken in beide gemeenten verschillende straatinterviews gehouden.
De interviews vormden een manier om actief in gesprek te gaan met inwoners en hun
inzichten over de herindeling op te halen. Ten slotte zijn inwoners (en andere belanghebbenden)
tijdens de terinzagelegging van het herindelingsontwerp «Samen Sterker» op verschillende
manieren actief opgeroepen hun zienswijze in te dienen. In totaal zijn er 48 zienswijzen
ontvangen, waarvan 29 van inwoners uit beide gemeenten en 14 van (maatschappelijke)
organisaties en verenigingen. In grote lijnen bevestigen de zienswijzen de strekking
van het herindelingsadvies. Het merendeel van de zienswijzen bevat aanscherpingen
ter verdere verbetering van het herindelingsontwerp of suggesties voor de start van
de toekomstige gemeente. Deze suggesties en aanscherpingen hebben een plek gekregen
in het herindelingsadvies of Plan van Aanpak «Uitwerking herindelingsadvies». Een
overzicht van de aanpassingen op basis van de ingediende zienswijzen is opgenomen
in bijlage 5A van het herindelingsadvies. Daarmee kan worden geconcludeerd dat inwoners,
ondernemers en (maatschappelijke) organisaties actief betrokken zijn bij het herindelingsproces.
Er is actief geïnvesteerd in het waarborgen van maatschappelijk draagvlak voor de
betreffende herindeling.

Regionaal bestuurlijk draagvlak

De betreffende samenvoeging kan rekenen op een breed regionaal bestuurlijk draagvlak.
Hilversum en Wijdemeren hebben het herindelingsontwerp met alle gemeenten in de regio
Gooi en Vechtstreek besproken en hen uitgenodigd om een zienswijze te geven op het
uiteindelijke herindelingsadvies. Alle regiogemeenten (Blaricum, Laren, Huizen en
Gooise Meren) hebben schriftelijk aangegeven de herindeling van Wijdemeren en Hilversum
te steunen.

Daarnaast is de betreffende herindeling op 10 oktober 2024 in het bestuurlijk overleg
van het algemeen bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Gooi en Vechtstreek besproken.
Tijdens dit overleg is stilgestaan bij de impact van de herindeling van Hilversum
en Wijdemeren op de regio. Aan de orde kwamen onder meer de huidige regionaal-bestuurlijke
verhoudingen, de kansen die de herindeling biedt en de vraag in hoeverre het algemeen
bestuur van de regio de herindeling kan ondersteunen. Uit het verslag van dit overleg
(Bijlagenboek A bij het herindelingsadvies) blijkt dat de bestuurders positief tegenover
de herindeling staan. Zij onderschrijven de meerwaarde van de herindeling en zien
de noodzaak ervan in. Bovendien hebben de regiogemeenten in een gezamenlijke brief
hun steun nogmaals geëxpliciteerd, vanuit hun wens om Wijdemeren binnen de regio te
houden. Op basis van deze uitlatingen kan worden gesteld dat er voor het herindelingsvoorstel
sprake is van breed regionaal bestuurlijk draagvlak.

3.2 Bestuurskracht

De wens om de bestuurskracht te versterken is voor de gemeente Wijdemeren een belangrijke
aanleiding geweest om tot een gemeentelijke herindeling te komen. Al langere tijd
stond de bestuurlijke en organisatorische continuïteit van Wijdemeren onder druk.
De gemeente had moeite om met beperkte ambtelijke capaciteit en financiële middelen
de gevraagde kwaliteit van dienstverlening te blijven leveren. Zelfstandig voortbestaan
bleek op termijn niet houdbaar, zo is sinds 2016 herhaaldelijk vastgesteld.

In de verkenning naar een herindelingspartner kwam Hilversum als meest logische en
gewenste partner naar voren. Ook in een onderzoek van BMC uit mei 20245 werd (ongedeeld) herindelen met Hilversum, ten opzichte van niet herindelen, (ongedeeld)
herindelen met Gooise Meren of een splitsing tussen Gooise Meren en Hilversum, als
meest logische herindelingsvorm en partner benoemd. Tussen Hilversum en Wijdemeren
is sprake van een gedeelde geschiedenis, bestaande samenwerkingen op het gebied van
onder meer recreatie, voorzieningen en onderwijs, en een gemeenschappelijk belang
in het behoud van een sterke, samenhangende regio Gooi en Vechtstreek.

Hilversum blijkt uit de onderzoeken een robuuste centrumgemeente die in staat is de
verantwoordelijkheid te nemen voor de kwetsbaarheden en problematiek van een buurgemeente,
zoals onder andere blijkt uit het eerdergenoemde rapport van BMC. Door de voorgestelde
herindeling beschikt de gemeente Hilversum in de toekomst, naast over een grotere
schaal (zowel in inwonertal als in oppervlakte), over versterkte financiële slagkracht
(waarop in paragraaf 4.2 van deze memorie van toelichting nader wordt ingegaan) en
een stevigere ambtelijke en bestuurlijke organisatie. De ambtelijke organisatie Hilversum
wordt met circa 200 medewerkers vanuit de ambtelijke organisatie Wijdemeren tot een
omvang van circa 1.000 medewerkers versterkt. Voor Hilversum betekent dit ook een
uitbreiding van haar centrumfunctie in de regio. De nieuwe gemeente is daardoor beter
in staat om maatschappelijke en regionale opgaven en vraagstukken effectief en efficiënt
het hoofd te bieden. De provincie Noord-Holland deelt dit beeld wat betreft versterking
van de bestuurskracht en ziet in de herindeling een oplossing voor de kwetsbaarheid
van de gemeente Wijdemeren en de benodigde kwaliteit van dienstverlening aan inwoners.
De diversiteit van lokale gemeenschappen wordt daarnaast door middel van kernen-,
buurt- en wijkbeleid gewaarborgd. Hiermee is het voldoende aannemelijk dat de herindeling
zal leiden tot een versterking van de bestuurskracht.

3.3 Interne samenhang en nabijheid van bestuur

Hilversum en Wijdemeren onderkennen in het herindelingsadvies hun overeenkomsten en
verschillen en spreken de ambitie uit om deze bewust te borgen en benutten. Beide
gemeenten zijn sterk met elkaar verbonden en vullen elkaar op natuurlijke wijze aan.
Hilversum heeft een stedelijk karakter, gecombineerd met dorpse elementen, terwijl
Wijdemeren bestaat uit dorpen en plattelandskernen in een landelijke, waterrijke en
recreatieve omgeving. De Hilversumse Meent is op dit moment al onderdeel van de gemeente
Hilversum, maar ligt geografisch tussen de gemeente Wijdemeren en Gooise Meren ingeklemd.
Gecombineerd biedt de nieuwe gemeente een grote verscheidenheid aan leefomgevingen
binnen één bestuursgebied.

In de visie op de nieuwe gemeente Hilversum onderstrepen beide gemeenten het belang
van het behouden en versterken van de eigenheid en gemeenschapszin in alle wijken
en dorpen. In dat kader wordt in 2025 en 2026, samen met inwoners, ondernemers en
maatschappelijke organisaties, gewerkt aan zogenoemde wijk- en dorpencv’s. Hierin
worden per kern de kwaliteiten, identiteiten en toekomstvisies beschreven, met aandacht
voor de verscheidenheid. Deze cv’s worden medio 2026 door het college van Wijdemeren
vastgesteld en vormen de basis voor het gebiedsgericht werken binnen de nieuwe gemeente.

Op 27 maart 2025 stelden de raden van Hilversum en Wijdemeren het herindelingsadvies,
het Plan van Aanpak en het bestuurlijk akkoord vast. In deze documenten zijn de gezamenlijke
uitgangspunten voor de bestuurlijke fusie vastgelegd, met nadrukkelijk oog voor het
behoud van de nabijheid van bestuur. Er zijn onder andere afspraken gemaakt over het
ophalen van kernwaarden uit beide gemeenten, het inrichten van een participatieproces,
het ontwikkelen van een dorpskern-, wijk- en buurtgerichte aanpak en het zoveel mogelijk
harmoniseren van beleid tot aan de datum van herindeling. Deze gezamenlijke inzet
is er nadrukkelijk op gericht om te voorkomen dat de afstand tussen inwoners en het
gemeentebestuur als gevolg van de herindeling toeneemt.

Met deze aanpak geven Hilversum en Wijdemeren voldoende invulling aan het criterium
van interne samenhang en nabijheid van bestuur. Verschillen en overeenkomsten worden
gezien en erkend, en er wordt actief in de betrokkenheid van inwoners geïnvesteerd.
Daarmee wordt beoogd te voorkomen dat de afstand tussen inwoners en bestuur als gevolg
van de herindeling zal groeien.

3.4 Regionale samenhang

Er is door de herindelingsgemeenten gekeken naar andere potentiële herindelingspartners
en herindelingsvarianten, maar voor alternatieven bleek (te) weinig draagvlak. Door
de herindeling is de nieuwe gemeente in staat om binnen regionale samenwerkingsverbanden
haar verantwoordelijkheid te nemen en een goede partner voor andere gemeenten en maatschappelijke
organisaties te zijn. De kwaliteit van de regionale samenwerking wordt hiermee positief
beïnvloed.

Hilversum is tot op heden de grootste gemeente binnen de regio en dat zal na de samenvoeging
met Wijdemeren logischerwijs zo blijven. De consequenties van de herindeling voor
de regio Gooi en Vechtstreek zijn in het algemeen bestuur van de regio Gooi en Vechtstreek
op 10 oktober 2024 besproken. De verhoudingen in de regio zijn goed en het belang
van het behouden van Wijdemeren in de regio prevaleert boven mogelijke andere belangen.

De gemeenten Wijdemeren en Hilversum participeren grotendeels in dezelfde samenwerkingsverbanden,
zoals de Metropoolregio Amsterdam en de Veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek. Hoewel
de herindeling niet zal leiden tot een verandering in de omvang van de veiligheidsregio,
zijn er wel gevolgen voor het aantal deelnemers in het algemeen - en dagelijks bestuur.
Deze gevolgen staan nader toegelicht in paragraaf 4.1 van deze memorie van toelichting.
Over het geheel bezien kan worden gesteld dat de herindeling gering effect op de regionale
samenhang zal hebben.

3.5 Voorwaarden lichte samenvoeging

Uit het vastgestelde herindelingsadvies blijkt dat er tussen de gemeenten Hilversum
en Wijdemeren overeenstemming bestaat over de toepassing van de herindelingsvariant
«lichte samenvoeging». Daarbij is nadrukkelijk aandacht besteed aan de rechtspositie
van het personeel van de op te heffen gemeente Wijdemeren.

In het principebesluit van de beide gemeenteraden van 10 juli 2024 is als uitgangspunt
vastgesteld dat alle medewerkers van Wijdemeren binnen de nieuwe gemeente nodig en
welkom zijn. Dit uitgangspunt is nader uitgewerkt in een sociaal plan6, dat eind oktober 2024 in afstemming met het lokaal overleg en de vakbonden is vastgesteld.
Het sociaal plan bevat heldere afspraken en waarborgen voor de medewerkers van Wijdemeren
en is van toepassing op het ambtelijke integratieproces binnen de gemeente Hilversum.
In 2025 wordt het integratieproces zorgvuldig doorlopen, om per 1 januari 2026 tot
een ambtelijke fusie te komen, vooruitlopend op de bestuurlijke fusie. Hiermee wordt
op zorgvuldige wijze invulling gegeven aan de personele aspecten van de herindeling.

4. Gevolgen van de herindeling

4.1 Veiligheidsregio, GGD en omgevingsdienst

Iedere gemeente neemt deel aan een veiligheidsregio op grond van de Wet veiligheidsregio’s
(hierna: Wvr). Op de veiligheidsregio’s is behoudens een aantal uitzonderingen ook
de Wet gemeenschappelijke regelingen (hierna: Wgr) van toepassing. Wanneer de gemeente
Wijdemeren als gevolg van de herindeling ophoudt te bestaan, bestaat de veiligheidsregio
Gooi en Vechtstreek in het vervolg uit vijf gemeenten. Dit heeft tot gevolg dat niet
meer aan de Wgr en de Wvr wordt voldaan. In artikel 14, eerste lid, Wgr is namelijk
geregeld dat het dagelijks bestuur bestaat uit de voorzitter en twee (of meer) andere
leden die niet afkomstig zijn uit dezelfde gemeente. Daarnaast vereist artikel 14,
derde lid, Wgr dat de leden van het dagelijks bestuur nimmer de meerderheid van het
algemeen bestuur mogen uitmaken. Doordat de veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek na
de herindeling uit vijf gemeenten bestaat, vormt het dagelijks bestuur van drie gemeenten
automatisch ook de meerderheid van het algemeen bestuur.

De Wgr bevat voor soortgelijke situaties een voorziening: het benoemen van extra leden
voor het algemeen bestuur. Echter, artikel 11, eerste lid, Wvr bepaalt dat het algemeen
bestuur uit de burgemeesters van de deelnemende gemeenten bestaat. Omdat er slechts
één burgemeester per gemeente is, is het onmogelijk om extra leden toe te voegen.
Ook artikel 14, derde lid, Wgr juncto artikel 13, zevende lid, Wgr biedt geen soelaas.
Deze voorziening regelt dat wanneer aan een burgemeestersregeling minder dan zes burgemeester
deelnemen, de bepaling dat het aantal leden van het dagelijks bestuur nimmer de meerderheid
van het algemeen bestuur mag vormen, niet van toepassing is. Voor de veiligheidsregio
biedt dit artikel echter geen uitkomst, omdat de veiligheidsregio op basis van artikel 9,
Wvr geen burgemeestersregeling, maar een collegeregeling, is.7

Voor de nieuwe veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek is gekozen om in dit wetsvoorstel
aan te sluiten bij de uitzonderingsgrond die voor burgemeestersregelingen geldt. Dit
betekent dat het dagelijks bestuur wél de meerderheid in het algemeen bestuur mag
vormen. Er is voor deze oplossing gekozen, omdat de uitwerking van de Wvr in de praktijk
nauw bij burgemeestersregelingen aansluit: het zijn immers uitsluitend burgemeesters
die lid van het algemeen bestuur zijn. De voorgestelde uitzonderingspositie geldt
specifiek voor de veiligheidsregio Gooi en Vechtstreek en is ook in die vorm in het
wetsvoorstel opgenomen. Nu de voorgestelde uitzondering betekent dat de leden van
het dagelijks bestuur de meerderheid van het algemeen bestuur uitmaken, is het des
te belangrijker dat bij de besluitvorming in de Veiligheidsregio de belangen van de
gemeenten die geen onderdeel van het dagelijks bestuur uitmaken, uitdrukkelijk worden
meegewogen.

Soortgelijke juridische knelpunten bestaan niet bij de herindeling betrokken GGD en
Omgevingsdienst. Voor een GGD is het namelijk niet verplicht dat het algemeen bestuur
(uitsluitend) uit de burgemeesters van de deelnemende gemeenten bestaat. Bij de GGD
is het dus mogelijk om extra leden aan het algemeen bestuur toe te voegen. Wat betreft
de Omgevingsdienst is het relevant dat de omgevingsdiensten Gooi en Vechtstreek en
Flevoland in 2013 tot de Omgevingsdienst Flevoland & Gooi en Vechtstreek zijn gefuseerd.
De betreffende Omgevingsdienst heeft dus voldoende deelnemende gemeenten om aan de
vereisten van de Wgr te voldoen.

4.2 Financiële aspecten

De zienswijze van de provincie Noord-Holland bevat een financiële analyse waarin de
financiële positie van de huidige gemeenten en de financiële levensvatbaarheid van
de «nieuwe» gemeente Hilversum staat beschreven. Op verzoek van zowel de gemeente
Wijdemeren als de gemeente Hilversum is er een herindelingsscan uitgevoerd, om een
beeld te schetsen van de toekomstige begroting van de heringedeelde gemeente Hilversum.
Uit deze scan bleek onder andere dat er voor de gemeente Wijdemeren voorafgaand aan
de herindeling een kwetsbare financiële positie is. De financiële positie van de nieuwe
gemeente Hilversum wordt daarentegen door gedeputeerde staten als voldoende beoordeeld.

Naar verwachting zal de algemene uitkering aan de gemeente Hilversum na de herindeling
ongeveer 2,25% (€ 5.560.000)8 hoger zijn dan de som van de algemene uitkeringen die de gemeenten zonder de herindeling
zouden ontvangen. Dat komt onder andere doordat de maatstaven landelijke en regionale
centrumfunctie toenemen.

Op grond van de maatstaf herindeling krijgen de gemeenten voor de tijdelijke kosten
om de herindeling te realiseren (ook wel aangeduid als frictiekosten) een uitkering
uit het gemeentefonds van ongeveer € 6.300.0009 verspreid over vijf jaar. De eerste betaling vindt in het jaar voorafgaande aan de
herindeling plaats.

5. Overige aspecten

5.1 Herindelingsverkiezingen en zittingsduur gemeenteraad

Bij een wijziging van de gemeentelijke indeling vinden tussentijdse raadsverkiezingen
plaats, waarvan de organisatie berust bij de naar inwonertal grootste betrokken gemeente
(artikel 52 Wet arhi). Dat betekent dat de gemeente Hilversum, als gemeente met het
hoogste inwonertal, belast is met de organisatie van de tussentijdse raadsverkiezingen.

De beoogde datum van herindeling is 1 januari 2027. De herindelingsverkiezingen zullen
daarom plaatsvinden op 18 november 2026, namelijk 44 dagen na de dag van kandidaatstelling
die voor deze verkiezingen is bepaald op 5 oktober 2026 (artikel 55, tweede lid, Wet
arhi). De reguliere gemeenteraadsverkiezingen vinden plaats op 18 maart 2026. Omdat
de reguliere gemeenteraadsverkiezingen in hetzelfde jaar vallen als de herindelingsverkiezingen,
nemen de gemeenten Wijdemeren en Hilversum geen deel aan de reguliere gemeenteraadsverkiezingen
in maart 2026. De zittingsduur van de zittende leden van de twee afzonderlijke gemeenteraden
wordt daarmee tot 1 januari 2027 (artikel 56b Wet arhi) verlengd. De eerstvolgende
reguliere gemeenteraadsverkiezingen zullen in maart 2030 plaatsvinden. Dit leidt voor
de gemeenteraad van de gemeente Hilversum (artikel 56c Wet arhi) tot een zittingsduur
van drie jaar en drie maanden.

5.2 Naamgeving

Deze herindeling betreft een toevoeging van het grondgebied van de gemeente Wijdemeren
aan de gemeente Hilversum (lichte samenvoeging). De gemeente Hilversum blijft daarmee
bestaan, evenals de naam van de gemeente.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, F. Rijkaart