Nota n.a.v. het (nader/tweede nader/enz.) verslag : Nota naar aanleiding van het verslag

Nr. 6
NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG

Ontvangen 13 oktober 2022

1. Inleiding

Met veel belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen van de leden van de fracties
van VVD, D66, CDA. Ik ben deze partijen erkentelijk voor de vragen in het verslag
en ga graag in deze nota hierop in.

2. Aanleiding

De leden van de VVD-fractie vragen naar de laatste stand van zaken van de overige
maatregelen die de regering heeft getroffen teneinde huwelijkse gevangenschap tegen
te gaan, zoals het met voorlichting voorkomen dat mensen gevangen raken in een huwelijk
en slachtoffers helpen uit huwelijkse gevangenschap te komen.

Er is in acht verschillende talen voorlichtingsmateriaal ontwikkeld voor burgers op
de onderwerpen trouwen, scheiden en huwelijkse gevangenschap. In dit voorlichtingsmateriaal
wordt ook aandacht besteed aan hetgeen mensen voorafgaand een huwelijk kunnen regelen
zodat de kans op huwelijkse gevangenschap gereduceerd wordt en waar mensen terecht
kunnen voor hulp wanneer zij slachtoffer zijn van huwelijkse gevangenschap. Deze voorlichting
is verspreid onder relevante organisaties en is ook online te vinden op rijksoverheid.nl.1

In aanvulling vragen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering op de
voorstellen die Femmes for Freedom heeft gedaan in de consultatiereactie bij dit wetsvoorstel,
zoals het investeren in de emancipatie van vrouwen en mannen uit patriarchale gemeenschappen,
het toegankelijk maken van juridische bijstand, het in dialoog treden met landen die
geen Nederlandse echtscheidingsbeschikkingen erkennen en goede voorlichting bieden
aan nieuwkomers. De leden van de D66-fractie vragen de regering welke stappen zij
zullen ondernemen huwelijkse gevangenschap tegen te gaan en slachtoffers hiervan te
beschermen

In reactie op de vragen van de leden van de VVD- en D66-fractie benadruk ik graag
dat het kabinet zich blijft inzetten om schadelijke praktijken eerder en beter in
beeld krijgen, te stoppen en duurzaam op te lossen.

Uw Kamer wordt in oktober per brief geïnformeerd over de afgelopen en toekomstige
inzet van het kabinet op het gebied van schadelijke praktijken. Hierin zullen zowel
de thema’s die Femmes for Freedom (FFF) heeft benoemd aan bod komen, als de voortgang
van de actieagenda schadelijke praktijken. Vooruitlopend hierop zal ik kort ingaan
op de door FFF voorgestelde maatregelen.

Het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Werkgelegenheid heeft het project LEF van
FFF ondersteund. Dit project richt zich op het tegengaan van schadelijke praktijken
en helpt meisjes en vrouwen uit migranten- en vluchtelingengemeenschappen om hun ambities
te verwezenlijken en investeert in de emancipatie.

Ambtelijk is het Ministerie van Justitie en Veiligheid daarbij in gesprek met FFF
over de mogelijkheden om juridische bijstand toegankelijker te maken.

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken staat in nauw contact met EU-lidstaten om informatie
uit te wisselen over het bijstaan van slachtoffers van schadelijke praktijken. Ook
draagt BZ via het postennetwerk bij aan het vinden van NGO’s en lokale hulporganisaties
voor hulp bij de opvang van slachtoffers van huwelijksdwang en achterlating in het
buitenland. Tot slot zijn ambassades, waar mogelijk en opportuun, in contact getreden
met de lokale autoriteiten over deze thema’s.

FFF heeft in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voorlichtingsmateriaal
en gastlessen voor inburgeringsplichtige vrouwen en lhbtiq+ personen uit nieuwkomersgroepen
ontwikkeld. Deze waren gericht op het voorkomen van praktijken die het recht op zelfbeschikking
beperken. Verder is er in opdracht van mijn ministerie voorlichtingsmateriaal ontwikkeld
waarbij informatie over gedwongen huwelijken en huwelijkse gevangenschap. Flyers voor
burgers en professionals zijn gemaakt in acht verschillende talen en worden verspreid
binnen verschillende gemeenschappen en zijn online beschikbaar. Deze inzet draagt
bij aan een goede voorlichting aan nieuwkomers.

3. Adviesronde op verzoek Eerste Kamer

De leden van de VVD-fractie vragen de regering toe te lichten waarom zij ervoor gekozen
heeft het element dat ziet op het verhoogde strafmaximum van artikel 449 Sr niet in
stand te laten.

De kritiek die is geuit in de consultatieronde zag op de uitbreiding van de strafbepaling
in artikel 449 Sr. De leden van de VVD-fractie merken terecht op dat die kritiek niet
ziet op de daarin tevens opgenomen strafverzwaring. Ik zie dan ook geen bezwaar in
behoud van het element dat ziet op het verhoogde strafmaximum in artikel 449 Sr. De
daartoe strekkende nota van wijziging wordt tegelijkertijd met deze nota naar aanleiding
van het verslag aan uw Kamer aangeboden.

Ook vragen de leden van de VVD-fractie een reactie op de consultatiereactie van de
Raad voor de rechtspraak (Rvdr) waarin zij stellen dat dat het gelet op de doelstelling
van het amendement logischer was geweest de persoon strafbaar te stellen die met een
ander in een religieus huwelijk treedt terwijl hij weet of moet vermoeden dat deze
persoon dat onvrijwillig doet, dan wel de partner strafbaar te stellen die niet mee
wil werken aan de ontbinding van een dergelijk huwelijk.

Huwelijkse gevangenschap en huwelijksdwang zijn reeds strafbaar als vorm van dwang
(artikel 284 Sr). Deze bepaling beoogt te voorkomen dat iemand op wederrechtelijke
wijze in zijn vrijheid van handelen wordt beperkt of onder druk wordt gezet. Van deze
strafbaarstelling gaat nu reeds een duidelijk normerende werking uit. Het maakt duidelijk
dat het dwingen van iemand anders om in een huwelijk te treden of te blijven niet
acceptabel is. Dat is in 2013 verder onderstreept, doordat het strafmaximum voor dwang
is verhoogd van ten hoogste 9 maanden naar 2 jaar gevangenisstraf. Bij die strafverzwaring
is expliciet overwogen om naast de algemene strafbaarstelling van dwang een bijzondere
delictsomschrijving of gekwalificeerde vorm van dwang te introduceren die specifiek
op dwang tot het aangaan van een huwelijk is toegesneden. Na een weging van voor-
en nadelen is, uitdrukkelijk onderschreven door adviesorganen als de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak en de Nederlandse orde van advocaten, geoordeeld dat een specifieke
delictsomschrijving respectievelijk een gekwalificeerde vorm van dwang voor een effectieve
aanpak van huwelijksdwang nodig noch wenselijk is. Ik zie in de enigszins terloopse
opmerkingen van de Raad voor de rechtspraak naar aanleiding van het huidige wetsvoorstel
aangaande huwelijkse gevangenschap veeleer een reactie op de rationaliteit van de
voorgestelde strafbaarstelling dan een advies om af te wijken van de bij de wetswijziging
van 2013 gekozen aanpak. Ik zie daarin dan ook geen aanleiding om over te gaan tot
wijziging van het voorstel in voornoemde zin.

De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind