Brief regering : Diverse onderwerpen mestbeleid
33 037 Mestbeleid
Nr. 648
BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 juli 2026
Met deze brief informeer ik u over (de voortgang van) een aantal onderwerpen uit het
mestbeleid. Dit betreft de inwerkingtreding van de nationale regelgeving van Renure-meststoffen
per 12 juni jl., de stimulering van de productie van Renure-meststoffen en van nieuwe
aanwendingstechnieken met subsidieregelingen en de resultaten van onderzoek van Wageningen
University & Research (hierna: WUR) naar de effecten van het gebruik van zwavel bij
de productie van Renure-meststoffen op de aanwending van deze meststoffen.
Daarnaast wordt u geïnformeerd over een onderzoeksrapport over organische stofrijke
meststoffen, de voortgang van het protocol stikstofgat, een advies van de Commissie
van Deskundigen Meststoffenwet (hierna: CDM) over bokashi, een quickscan uitgevoerd
door WUR naar de verwerkingsmogelijkheden van dierlijke mest in potgrond en substraten,
een advies van de CDM over een nieuwe aanwendingstechniek en tenslotte informeer ik
u over enkele voorgenomen aanscherpingen van het boetebeleid in de mestregelgeving.
Inwerkingtreding nationale regelgeving Renure
Per 12 juni jl. is een wijziging van de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet (Urm) in
werking getreden op grond van een aanpassing van bijlage III van de Nitraatrichtlijn.
Die wijziging maakt het onder voorwaarden mogelijk om enkele Renure-meststoffen tot
maximaal 80 kg stikstof per hectare per jaar aan te wenden bovenop de in de Meststoffenwet
opgenomen stikstofgebruiksnorm van 170 kg stikstof per hectare per jaar voor dierlijke
mest (binnen de totaal stikstofgebruiksnorm).
Deze wijziging maakt het mogelijk dat de sector hier al dit bemestingsseizoen gebruik
van kan maken. Met het gebruik van Renure-meststoffen in de plaats van stikstofkunstmest
wordt invulling gegeven aan het streven naar het optimaal benutten en circulair gebruik
van nutriënten in Nederland. Renure helpt daarmee het mestoverschot in Nederland terug
te dringen, draagt bij aan stabilisering van mestprijzen en zorgt voor minder afhankelijkheid
van kunstmest. Waar ik, zoals eerder aangegeven, geen mogelijkheden zie voor het verkrijgen
van een nieuwe derogatie, biedt Renure de ruimte om onder voorwaarden meer dierlijke
mest in de vorm van Renure-meststoffen te kunnen gebruiken. Ook kan Renure hiermee
op de Nederlandse bodem worden aangewend ter vervanging van kunstmest. Hiermee beschouw
ik twee moties van het lid van der Plas, een motie van het lid Bromet c.s. en een
motie van het lid Holman c.s.1 als afgedaan.
Voor producenten voorziet de Renure-regeling in de Urm in twee manieren om Renure
te produceren die mag worden gebruikt boven de stikstofgebruiksnorm voor dierlijke
mest. Dit kan namelijk door registratie van de producent bij RVO of via certificering
van de producent. Voor dat laatste is vereist dat de producent voldoet aan een door
mij aangewezen certificeringsschema. Het ontwerpbesluit waarmee ik het certificeringsschema
«Renugarant» aanwijs, wordt eerdaags voor notificatie bij de Europese Commissie aangemeld
vanwege de in het schema opgenomen technische voorschriften.
Zoals op 8 april jl. aan uw Kamer is gemeld, is om snel te kunnen starten met Renure
nu tijdelijk alleen registratie bij RVO als producent van Renure mogelijk2. Zodra het besluit waarmee het certificeringsschema Renugarant wordt aangewezen in
werking treedt, kunnen producenten ook kiezen voor certificering in plaats van registratie.
Gelet op de stand-still termijn van drie maanden die bij notificatie van technische
voorschriften in acht moet worden genomen, zal de inwerkingtreding naar verwachting
begin oktober 2026 zijn. Het streven is om op termijn certificering voor producenten
te verplichten en de route van registratie bij RVO te laten vervallen. Dit kan wanneer
de voorgenomen wijziging van de Meststoffenwet voor certificering in werking is getreden.
De internetconsultatie van het daartoe strekkende wetsvoorstel heeft van 16 december
2024 tot en met 31 januari 2025 plaatsgevonden. De verwerking daarvan en van verschillende
toetsen (de agrarische praktijktoets, de uitvoerings- en handhavingstoetsen en het
advies van de ATR) is in de afrondende fase. Naar verwachting zal het wetsvoorstel
kort na het zomerreces aan de ministerraad worden aangeboden om het voorstel voor
advies aan de Raad van State voor te leggen.
Subsidieregelingen productie en aanwending van (Renure)-meststoffen
De komende jaren stimuleer ik de opschaling van Renure via subsidieregelingen en zet
ik daarnaast in op een subsidieregeling voor emissiearme aanwendingstechnieken. De
subsidie Hoogwaardige Mestverwerking die gericht is op grootschalige mestverwerking
tot Renure-meststoffen zal in het najaar voor de vijfde keer worden opengesteld. Daarnaast
is mijn inzet om met een subsidieregeling te komen voor kleinschalige mestverwerkingsinstallaties
voor Renure-meststoffen en deze tegen het einde van het jaar of uiterlijk begin 2027
open te stellen. Ook is het mijn voornemen om via een subsidieregeling nieuwe emissiearme
aanwendingstechnieken van meststoffen te stimuleren. In totaal is er voor stimulering
van mestverwerking (waaronder Renure), opstarten van mestvergistingsinitiatieven en
emissiearme aanwendingstechnieken van meststoffen tot en met 2030 circa 160 miljoen
euro beschikbaar.
Rapport zwavelbemesting
In verband met de wijziging van de Nitraatrichtlijn voor het gebruik van Renure-meststoffen
bovenop de voorgeschreven 170 kg stikstof per hectare per jaar uit dierlijke mest,
is door mij een onderzoeksopdracht verstrekt met vragen over zwavelbemesting in relatie
tot het gebruik van Renure-meststoffen. Uit het rapport van WUR komt naar voren dat
Renure-meststoffen, met name ammoniumsulfaat, door het gebruik van zwavelzuur tijdens
de productie, meer zwavel bevat dan onbewerkte dierlijke mest. Ten algemene draagt
bemesting met zwavel voor een aantal gewassen bij aan de optimale gewasgroei. De onderzoekers
geven aan dat Renure-meststoffen met name geschikt zijn voor grasland, waarvoor zwavelbemesting
in het voorjaar een gangbare praktijk is. Daarbij wordt ook de opmerking gemaakt dat
de invoering van de norm van 80 kg stikstof per hectare per jaar voor Renure-meststoffen
effectief is in het beperken van de zwavelaanvoer naar grasland.
In het rapport wordt aangegeven dat een te veel aan zwavelbemesting kan leiden tot
negatieve milieueffecten, met name op zand- en lössgronden. Renure-meststoffen lenen
zich in het algemeen minder goed voor toediening op bouwland, in verband met de aanwending
met zwaardere machines. Op zandgronden is de aanwending al begrensd door de totale
stikstofgebruiksnorm die vaak lager is dan 170 kg stikstof per hectare per jaar. WUR
doet daarom de aanbeveling om vooral op zand- en lössgronden het gebruik van zwavelhoudende
meststoffen, zoals ammoniumsulfaat uit stikstofstrippers, te monitoren. Zoals aanbevolen,
ben ik voornemens dit gebruik en het effect te monitoren. Daarnaast wordt gekeken
naar alternatieven voor het gebruik van zwavelzuur bij de productie van Renure-meststoffen,
waarover door WUR onlangs vragen zijn beantwoord3.
Organische stofrijke meststoffen
De stimuleringsmaatregel organische stofrijke meststoffen heeft tot doel het gebruik
van meststoffen die sterk bijdragen aan het verhogen van het organische stofgehalte
in de bodem en relatief weinig bijdragen aan het aandeel stikstof en fosfaat in de
bodem te stimuleren. Zoals toegezegd in de brief aan uw Kamer van 14 februari 20234 is onderzocht of meer meststoffen in aanmerking kunnen komen voor deze stimuleringsregeling.
Met deze brief informeer ik u over het onderzoek dat Wageningen Environmental Research
(hierna: WEnR) in dat kader heeft uitgevoerd. U treft het rapport «Organische stofrijke
meststoffen» uitgevoerd door WEnR als bijlage aan.
Dit rapport biedt informatie die gebruikt kan worden om de lijst met aangewezen organische
stofrijke meststoffen in de mestregelgeving aan te passen. In mijn brief van 22 mei
jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over het voorziene tijdpad om te komen tot het 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn5. De stimuleringsmaatregel organische stofrijke meststoffen heeft gevolgen voor de
op het perceel toe te passen fosfaatgebruiksnorm. De komende periode zal ik bezien
of en op welke wijze dit onderzoek kan worden benut voor het stimuleren van organische
stofrijke meststoffen in het nog op te stellen 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn.
Aanvullend op voorgenoemd onderzoek is de stikstofdifferentiatie van een aantal organische
stofrijke meststoffen onderzocht. Het agrarisch bedrijfsleven heeft zorgen geuit,
omdat voor deze meststoffen geen werkingscoëfficiënt bekend is of dat deze te hoog
zou zijn. Met de resultaten van bijgaand onderzoek kunnen de stikstofwerkingscoëfficiënten
van deze meststoffen worden afgeleid. Ik zal de CDM hierover om advies vragen.
Voortgang protocol stikstofgat
Zoals eerder aan uw Kamer meegedeeld is de CDM gevraagd een review uit te voeren op
het concept protocol stikstofgat. Onlangs heb ik een (concept) review ontvangen. De
komende maanden wil ik gebruiken om die te bestuderen en te bespreken met de CDM.
Mijn streven is om nog voor het einde van het jaar tot een besluit te komen over de
toepasbaarheid van het protocol stikstofgat.
Advies CDM over bokashi
De CDM is gevraagd om advies te geven over de mogelijkheden om bokashi toe te laten
binnen het kader van de meststoffenregelgeving. Bokashi is een product dat ontstaat
bij een fermentatieproces van blad- en/of bermmaaisel. Net als compost, wordt bokashi
gebruikt als bodemverbeteraar. Dit product wordt in toenemende mate lokaal geproduceerd,
maar maakt geen onderdeel uit van de meststoffenregelgeving.
De CDM concludeert dat bokashi vergelijkbare eigenschappen heeft als compost en adviseert
om dezelfde kwaliteitseisen en voorschriften aan te houden zoals nu gelden voor compost.
De CDM benoemt een aantal mogelijkheden om het gebruik van bokashi als meststof te
reguleren. Het CDM-advies biedt waardevolle inzichten voor de verdere beleidsontwikkeling
op dit onderwerp. Ik zal dit advies bestuderen en op een later moment uw Kamer informeren
over de wijze waarop het advies wordt meegenomen in een keuze om kwaliteitseisen en
voorschriften voor bokashi te reguleren.
Quickscan verwaarding mest in potgrond en substraten
Zoals aangegeven in de Kamerbrief van 19 december 20256 over diverse onderwerpen van het mestbeleid, is door WUR een quickscan uitgevoerd
naar de kansen en belemmeringen om dierlijke mest te verwerken in potgrond en substraten.
Bijgevoegd treft u de quickscan aan. Naar aanleiding van de uitkomsten van deze quickscan
hebben twee bijeenkomsten plaatsgevonden waarin het Ministerie van LVVN, onderzoekers,
de vertegenwoordigers van de potgrond- en substraatsector en vertegenwoordigers van
melkveehouderijsector hierover met elkaar in gesprek zijn gegaan.
De bijeenkomsten hebben geleid tot een uitwisseling van inzichten vanuit uiteenlopende
invalshoeken. Zowel uit de quickscan als de stakeholderbijeenkomst volgt dat meer
kennis nodig is over de samenstelling van dierlijke mest en de verwerkingsmogelijkheden.
Sectorpartijen hebben aangegeven het traject zelf te willen voortzetten en hebben
hierover onderling vervolgacties afgestemd. Het is mooi om te zien hoe dit onderwerp
door de sector wordt opgepakt. Om dit initiatief te ondersteunen zal ik een financiële
bijdrage leveren aan het project.
Advies CDM over een nieuwe aanwendingstechniek
Ik heb de CDM gevraagd om advies uit te brengen over een toedieningstechniek gebaseerd
op toediening van met zwavelzuur aangezuurde mest bij gebruik van een sleepslang.
Dit is een Deens systeem genaamd SyreN. Hierbij bied ik u het advies van de CDM aan.
De CDM concludeert dat het aanzuren van mest de ammoniakemissie kan verlagen en potentie
heeft om vergelijkbare prestaties te halen als bestaande emissiearme technieken. Het
specifieke SyreN-systeem is op dit moment echter nog onvoldoende wetenschappelijk
onderbouwd. Daarnaast stelt de CDM dat het aanzuren van mest op grasland waarbij gebruik
wordt gemaakt van een zodenbemester, mogelijk een groter potentieel heeft om emissies
te reduceren dan toediening van aangezuurde mest met een sleepslangensysteem.
De CDM constateert dat het aanzuren van mest als emissiearme aanwendingstechniek nog
nader veldonderzoek vraagt, onder andere om het vaststellen van een emissiefactor
mogelijk te maken. Daarnaast wijst de CDM op de risico’s bij extra toevoeging van
zwavel aan de bodem. Dit brengt beperkingen met zich mee voor de toepassingsmogelijkheden.
Daarnaast vraagt dit om een goed systeem van borging en handhaving om de risico’s
te mitigeren.
Op dit moment zie ik met name bij grasland op zandgrond mogelijkheden voor het aanzuren
van mest als emissiearme aanwendingstechniek. Het aanzuren van mest in combinatie
met het gebruik van een zodenbemester lijkt een kansrijke manier om ammoniakemissies
verder te reduceren. Zoals de CDM aangeeft, moet er eerst verder onderzoek worden
verricht. Zo kan dan specifiek worden gekeken naar de Nederlandse situatie, met de
verschillende grondsoorten. Een dergelijk onderzoek past goed binnen het vervolg op
het programma Bemest op z’n Best, waarin nader onderzoek wordt gedaan naar perspectiefvolle
technieken die ammoniakemissies verder reduceren ten opzichte van de zodenbemester.
Over het vervolg op het programma Bemest op z’n Best is uw Kamer op 19 december 2025
geïnformeerd.7
De CDM geeft tot slot aan dat het aanzuren van mest op bouwland minder voor de hand
ligt. Enerzijds omdat het injecteren van mest op bouwland tot een zeer lage emissie
leidt. Anderzijds omdat het gebruik van aangezuurde mest bij een gemiddelde zuurdosering
leidt tot een overbemesting bij de meeste gewassen. Hiermee beschouw ik de motie van
het lid Van der Plas afgedaan.8
Aanwijzing van enkele gewassen als rustgewas
Bij de totstandkoming van de huidige lijst van aangewezen rustgewassen in de Omgevingsregeling
ter uitvoering van het 7e actieprogramma, werd er door de telers van uitgegaan dat meerjarige boomkwekerijgewassen
en vaste planten onder de uitzondering voor langjarige teelten vielen. Hierdoor zijn
deze gewassen destijds niet beoordeeld door de CDM op hun geschiktheid als rustgewas.
Als gevolg daarvan zijn deze gewassen niet opgenomen in de rustgewassenlijst in de
Omgevingsregeling. Voor telers die deze boomkwekerijgewassen in 2023, 2024 of 2025
hebben aangeplant, leidt dit in de huidige situatie tot ongewenste gevolgen. Zij zouden
hun meerjarige teelt voortijdig moeten rooien om te kunnen voldoen aan de verplichting
een rustgewas te telen.
Naar aanleiding van aanvullend onderzoek door de CDM is gebleken dat de betreffende
gewassen in hun eerste jaar voldoen aan de criteria die gelden voor rustgewassen.
Ik beoog daarom met een wijziging van de Omgevingsregeling deze gewassen die uiterlijk
in 2025 zijn aangeplant aan te wijzen als rustgewas. Hiermee wordt voorkomen dat telers
hun meerjarige teelten voortijdig moeten beëindigen en wordt met betreffende gewassen
invulling gegeven aan de rustgewasverplichting. Het ontwerp van deze wijzigingsregeling
heeft tot en met 25 juni jl. ter internetconsultatie voorgelegen. Ik ben voornemens
om de wijziging na verwerking van de reacties vast te stellen. Met de opname van deze
meerjarige boomkwekerijgewassen op de rustgewassenlijst wordt uitvoering gegeven aan
de motie van het lid Flach van 17 maart jl., waarin de regering wordt verzocht te
bezien of deze gewassen als rustgewas kunnen worden aangemerkt onder het zevende actieprogramma9.
Aanscherpingen boetebeleid
Naar aanleiding van een analyse door RVO is gebleken dat het huidige boetebeleid op
onderdelen niet effectief genoeg wordt bevonden. Om deze reden worden enkele wijzigingen
van het Uitvoeringsbesluit meststoffenwet (Ubm) en de Urm voorgesteld om het boetebeleid
aan te scherpen. Voorgesteld wordt om de leverancier en de afnemer van dierlijke mest
naast de vervoerder medeverantwoordelijk te maken voor het melden van het vervoer
van dierlijke mest in het realtime Vervoersbewijs dierlijke meststoffen (hierna: rVDM).
Dit maakt het mogelijk om bij het niet of onjuist melden van het vervoer van dierlijke
mest in rVDM naast de vervoerder ook aan de leverancier en afnemer een boete op te
leggen. Daarnaast wordt voorgesteld om beboeting op perceelsniveau mogelijk te maken
bij het onjuist opgeven van perceelsgegevens door agrariërs over de oppervlakte, de
gewasteelt en ligging. En tot slot wordt voorgesteld om de boete op het niet, niet
tijdig of niet op de juiste wijze aanleveren van de gegevens uit mestverwerkingsovereenkomsten
te verhogen.
Het ontwerp heeft tot en met 15 juni jl. ter internetconsultatie voorgelegen. Ik zal
bezien of de reacties uit de internetconsultatie aanleiding geven tot wijzigingen
en het ontwerpbesluit daarna het ontwerp voor advies voorleggen aan de Raad van State.
Naar aanleiding van zorgen die zijn geuit over extra administratieve lasten in verband
met de voorgestelde wijziging om te kunnen beboeten per onjuist opgegeven perceel,
wil ik alvast benadrukken dat deze wijziging geen extra administratieve lasten voor
de agrariër oplevert. In de praktijk worden de gegevens waar het hier om gaat immers
al door landbouwers op perceelsniveau aangeleverd via de Gecombineerde Opgave. Dat
verandert niet. De enige wijziging is dat de RVO door de voorgestelde wijziging de
boete voor onjuist opgegeven percelen per perceel zal kunnen opleggen.
De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, J. van Essen
Ondertekenaars
J. van Essen, minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur