Brief regering : Eerste resultaten en uitwerking maatregelen van de Landelijk Aanpak Beter Benutten
32 847 Integrale visie op de woningmarkt
Nr. 1494
BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juli 2026
Met het beter benutten van bestaande gebouwen en bijbehorende omgeving (hierna: Beter
Benutten) kunnen snel veel woningen en woonplekken worden gerealiseerd. Denk aan optoppen,
splitsen, woningdelen, transformatie en hospitaverhuur. Daarmee levert Beter Benutten
een belangrijke bijdrage aan het oplossen van de woningnood.1 Deze extra toegevoegde woonruimte kan bovendien bijdragen aan de leefbaarheid van
bestaande wijken en buurten, terwijl ruimte en materiaal wordt bespaard. Onderdeel
van het Coalitieakkoord en de opdracht aan de Taskforce Versnelling Woningbouw is
het eenvoudiger maken van Beter Benutten.
Overal in het land zie ik dat er bij medeoverheden, verhuurders en andere initiatiefnemers
veel energie zit om werk te maken van Beter Benutten. Enkele voorbeelden die ik van
harte toejuich: de gemeente Hilversum die woningsplitsen stimuleert, de woningcorporaties
Talis en Woonin die zogeheten deelwoningen aanbieden, de gemeente Amsterdam die hospitaverhuur
stimuleert2 en de gemeente Rotterdam die de regels voor optoppen versoepelt3. Ook op provinciaal niveau, zoals bij de provincies Gelderland, Noord-Brabant en
Zuid-Holland, zie ik goede initiatieven.4
Tegelijkertijd zie ik dat initiatiefnemers nog te vaak tegen onduidelijkheden, belemmerende
regels of complexe vergunningstrajecten aanlopen. Dat wil ik voorkomen. Daarom ga
ik juridisch borgen dat gemeenten optoppen, splitsen en woningdelen planologisch faciliteren,
en daarmee belemmeringen wegnemen. Daarmee wordt Beter Benutten in heel Nederland
makkelijker.5 Tegelijkertijd biedt dat nog geen garantie voor meer woonruimte. Het blijft nodig
om ook verder te werken aan uitvoeringskracht, slimme inzet van bestaande middelen,
werkwijzen, en het helpen realiseren van kansrijke initiatieven. Dat doe ik met de
Landelijke Aanpak Beter Benutten, die ik op 20 april jl. aan uw Kamer heb gestuurd,6 in samenwerking met onder andere de koplopergemeenten en betrokken provincies, woningcorporaties
en marktpartijen. In deze brief informeer ik u over de eerste resultaten en de uitwerking
van een aantal maatregelen van mijn aanpak.
Naast deze brief stuur ik binnen enkele dagen het wetsvoorstel Hospitaverhuur naar
uw Kamer, waarmee drempels voor hospitaverhuur worden verlaagd. In het debat over
ouderenzorg op 4 juni jl. heb ik toegezegd in deze brief terug te komen op het creëren
van meergeneratiewoningen. Ik zal dat echter doen in mijn brief over de voortgang
ouderenhuisvesting, die ik mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport voor de zomer naar uw Kamer stuur.
Duidelijkheid en juridische ruimte
Om Beter Benutten verder op te schalen, werk ik aan meer duidelijkheid en (juridische)
ruimte voor optoppen, splitsen, woningdelen en hospitaverhuur.
De route naar eenvoudiger optoppen, splitsen en woningdelen
Ik ga juridisch borgen dat gemeenten optoppen, splitsen en woningdelen planologisch
faciliteren, om daarmee belemmeringen voor deze vormen van Beter Benutten weg te nemen.
Diverse gemeenten zijn al actief bezig om de juridische ruimte voor Beter Benutten
te vergroten. De gemeente Utrecht heeft bijvoorbeeld woningdelen tot en met drie personen
vergunningvrij gemaakt7 en de gemeente Zoetermeer wil optoppen faciliteren door altijd een extra bouwlaag
toe te staan in het omgevingsplan8. En ik zie dat diverse gemeenten hun regels rondom splitsen hebben versoepeld, zoals
Den Haag en Rotterdam. Deze voorbeelden laten zien dat gemeenten nu al meer ruimte
maken voor Beter Benutten. Die beweging wil ik verder versterken en verbreden.
Tegelijkertijd constateer ik namelijk dat initiatiefnemers nog vaak tegen onnodige
belemmeringen aanlopen. Gemeenten willen deze vormen van Beter Benutten veelal wel
mogelijk maken, maar bestaande regels en beoordelingskaders sluiten daar niet altijd
op aan. Zo is het bij optoppen vaak vooraf onduidelijk onder welke voorwaarden een
extra bouwlaag ruimtelijk aanvaardbaar wordt gevonden, bijvoorbeeld als het gaat om
bouwhoogte, stedenbouwkundige inpassing of welstand. Daardoor is voor afzonderlijke
projecten veelal een complex vergunningstraject nodig, met onzekerheid voor initiatiefnemers
en langere doorlooptijden als gevolg. Ook zie ik dat gemeenten regelmatig standaard
in hun omgevingsplan hebben opgenomen dat er maar één huishouden in één woning mag
wonen. Dit heeft als gevolg dat er een vergunning moet worden aangevraagd als bijvoorbeeld
twee of drie volwassenen met elkaar willen samenwonen (en geen stel zijn). Dat belemmert
woningdelen, terwijl dat niet altijd zo is beoogd.
Daarom werk ik de komende periode in overleg met de VNG uit hoe juridisch kan worden
geborgd dat gemeenten optoppen, splitsen en woningdelen planologisch faciliteren en
belemmeringen worden weggenomen. Een instructieregel ligt daarvoor als instrument
voor de hand. Ik weeg daarbij hoe belemmeringen het beste kunnen worden weggenomen,
inclusief de voor- en nadelen, de uitvoerbaarheid en de verwachte effectiviteit van
mogelijke uitwerkingen. Ook maak ik gebruik van de ervaringen die koplopergemeenten
in de praktijk opdoen.
Naast het omgevingsplan kunnen gemeenten op basis van de Huisvestingswet 2014 ook
vergunningsstelsels optuigen voor woningdelen en splitsen in de huisvestingsverordening.
Ook vanuit dat stelsel wil ik toewerken naar het uitgangspunt dat woningdelen en splitsen
in beginsel door gemeenten worden gefaciliteerd.
Ter uitvoering van de motie-Van Leijen9 heb ik ook het landelijk introduceren van het Utrechtse model verkend, waarbij overal
woningdelen tot en met drie personen vergunningvrij wordt toegestaan. Hoewel ik de
Utrechtse aanpak omarm, vind ik het niet passend om dit model verplichtend op te leggen
aan alle gemeenten. Gemeenten moeten namelijk ruimte behouden om lokale afwegingen
te maken en beperkingen te stellen, bijvoorbeeld vanwege de leefbaarheid, als de lokale
omstandigheden daartoe aanleiding geven.
Wetsvoorstel Hospitaverhuur
Hospitaverhuur is een vorm van woningdelen waarmee nieuwe, betaalbare woonruimte wordt
gecreëerd zonder woningen bij te bouwen. In het coalitieakkoord is afgesproken belemmeringen
voor hospitaverhuur weg te nemen. Hier zet ik op in middels het wetsvoorstel Hospitaverhuur.
Het wordt onder andere mogelijk om een tijdelijk huurcontract van maximaal vijf jaar
af te sluiten met een proeftijd van negen maanden. Ook wordt het mogelijk om het contract
te beëindigen bij (executie)verkoop, verhuizing en overlijden. Ik stuur dit wetsvoorstel
binnen enkele dagen naar uw Kamer ter parlementaire behandeling.
Om het potentieel van hospitaverhuur ten volle benutten wil ik rondom de inwerkingtreding
een informatiecampagne starten, die aansluit bij de eerdere campagne uit 2024.10 Deze campagne zal zich richten op het verder vergroten van de bekendheid van hospitaverhuur,
omdat veel potentiële hospitahuurders en -verhuurders nog onvoldoende bekend met de
mogelijkheden en voordelen.
Beter Benutten als standaard werkproces
Naast deze juridische maatregelen ondersteun ik met de Landelijke Aanpak Beter Benutten
gemeenten en initiatiefnemers met kennis, uitvoeringskracht en praktische hulpmiddelen
om van Beter Benutten een standaard werkproces te maken. Voor veel partijen is Beter
Benutten namelijk geen reguliere uitvoeringspraktijk, waardoor het veel tijd en capaciteit
vraagt. Hieronder informeer ik uw Kamer over een aantal maatregelen uit deze aanpak.
In het Koploperprogramma Gebiedsgericht Beter Benutten werk ik samen met tien koplopergemeenten
aan praktische instrumenten en werkwijzen voor alle gemeenten in Nederland. Zo wordt
een potentiescan ontwikkeld waarmee gemeenten inzicht kunnen krijgen in de potentie
voor Beter Benutten op hun grondgebied. Ook wordt gewerkt aan werkwijzen waarmee gemeenten
de vergunningverlening kunnen versnellen, bijvoorbeeld met een programma onder de
Omgevingswet. Dit zorgt ervoor dat gemeenten niet hoeven te wachten op de hierboven
aangekondigde juridische maatregelen, maar direct aan de slag kunnen. Daarnaast wordt
onder meer gewerkt aan werkwijzen voor samenwerking met VvE’s, marktpartijen en corporaties,
en voor het aanpakken van veelvoorkomende obstakels in de praktijk, zoals knellende
parkeernormen. Uiterlijk eind 2027 zijn alle werkwijzen en instrumenten beschikbaar.
Kennis, werkwijzen en instrumenten die de uitvoeringspraktijk voor Beter Benutten
ondersteunen en versnellen wil ik via het Nationaal Expertisecentrum Woningbouw (NEW)
van het programma Uitvoeringskracht verspreiden. Met dit programma wordt ook de ambtelijke
capaciteit en deskundigheid bij medeoverheden versterkt. Na de zomer informeer ik
uw Kamer over het programma Uitvoeringskracht.
Woningdelen
Ik wil woningcorporaties ondersteunen om woningdelen verder te stimuleren. Uit een
haalbaarheidsonderzoek dat ik op 23 april jl. aan uw Kamer heb gestuurd, blijkt dat
zij hiermee aan de slag willen.11 De respondenten geven aan plannen te hebben voor minimaal 13.000 extra kamers via
woningdelen, maar tegen diverse belemmeringen aan te lopen, zoals het ontbreken van
een efficiënt ICT-systeem voor registratie, matching en toewijzing van deelwoningen.
Ik ben voornemens de sector verder te ondersteunen bij de oplossingen die zij voor
ogen hebben en onderzoek momenteel hoe dit het beste kan.
Hospitaverhuur
Om hospitaverhuur te verankeren als reguliere woonvorm subsidieer ik Geef Tijdelijk
Thuis. Dit is een samenwerkingsverband van drie landelijke bemiddelingsorganisaties
dat gemeenten en corporaties helpt om hospitaverhuur in de praktijk beter uitvoerbaar
te maken, onder meer door kennis te delen over juridische en uitvoeringsvraagstukken
en mee te denken bij het opstellen en uitvoeren van beleid. De huidige subsidie loopt
tot en met 31 juli 2026. Momenteel wordt bezien of en hoe deze ondersteuning kan worden
voortgezet. Ook de nieuwe handreiking van de VNG over hospitaverhuur draagt hieraan
bij, door gemeenten praktische handvatten te bieden om hospitaverhuur lokaal mogelijk
te maken en in beleid en uitvoering te verankeren.12
Wonen op erven
Beter Benutten is niet alleen een stedelijke opgave maar ook een kans in het landelijke
gebied, door middel van wonen op erven. Dit komt echter lastig van de grond. Daarom
is in 2025 een actieleerprogramma gestart om de juiste voorwaarden te scheppen voor
erftransformaties, en beleidsuitgangspunten te formuleren voor het toestaan daarvan
waar wenselijk. Op 20 mei is als resultaat hiervan de inspiratiegids «Wonen op erven,
voor een vitaal buitengebied» gepubliceerd.13 De gids inspireert, informeert en activeert gemeenten en provincies beleid te maken
op dit onderwerp. Ik werk aan een vervolg om de gids verder onder de aandacht te brengen
en toepassing ervan in de praktijk te stimuleren.
Toegankelijke financiële ondersteuning
Voor de opschaling van Beter Benutten is het ook van belang dat projecten financieel
haalbaar zijn. Daarvoor is een samenhangend pakket aan bestaande financiële regelingen
beschikbaar. Zo kunnen gemeenten voor de realisatie van betaalbare optop-, transformatie-
en splitswoningen gebruikmaken van de Stimuleringsregeling Flex- en Transformatiewoningen
(SFT), en voor betaalbare woningen een beroep doen op de Realisatiestimulans. De Woningbouwimpuls
kan worden ingezet voor projecten vanaf 200 woningen die – al dan niet gedeeltelijk
– uit Beter Benutten-woningen bestaan.
Om woningdelen meer te stimuleren, maak ik de realisatie van onzelfstandige woonruimte
binnen de financiële kaders van het Coalitieakkoord onderdeel van verschillende bestaande
subsidieregelingen. Zo zijn er specifiek voor aanvullende woonvormen waarin statushouders
en/of Oekraïense ontheemden worden gehuisvest middelen beschikbaar via de Doelgroepflexibele
Regeling (DFR). Ook voor de verhuur van onzelfstandige woonruimten kan straks onder
voorwaarden de DFR worden benut. De regeling treedt op 1 juli 2026 in werking.14 Daarnaast gaat de Regeling Huisvesting Aandachtsgroepen (RHA) gelden voor verbouwingskosten
om woningen geschikt te maken voor woningdelen. Deze nieuwe tranche van de regeling
is open tussen 1 juli en 18 september 2026.
In de motie van het Eerste Kamerlid Kemperman15 wordt verzocht om aan te dringen bij de Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst
dat de fiscale beperkingen op woningsplitsing en -deling (de voordeurdelersregeling,
d.w.z. de kostendelersnorm) worden weggenomen. Uit onderzoek blijkt dat het niet-toepassen
van de kostendelersnorm bij uitkeringsgerechtigden slechts zeer beperkt bijdraagt
aan het delen van woonruimte en aan het verminderen van het woningtekort.16 Bovendien heeft het niet-toepassen van de kostendelersnorm een negatief effect op
de arbeidsparticipatie van uitkeringsgerechtigden. Daarom zal het kabinet hier nu
niet verder op inzetten. Dit laat onverlet dat als de omstandigheden in de toekomst
wijzigen, opnieuw een belangenafweging gemaakt kan worden of aanpassing van de reikwijdte
van de kostendelersnorm in samenhang met andere maatregelen een passende maatregel
is om het woningtekort terug te dringen.
Tot slot
De komende periode werk ik samen met alle betrokken partijen verder aan de uitwerking
van deze en andere acties uit de Landelijke Aanpak Beter Benutten. Ik zal uw Kamer
jaarlijks informeren over de voortgang.
De Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening,
E. Boekholt-O'Sullivan
Ondertekenaars
E. Boekholt-O’Sullivan, minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening