Brief regering : Voortgang Nederlandse AI-fabriek

33 009
Innovatiebeleid

Nr. 1538
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 1 juli 2026

Met deze brief informeer ik uw Kamer over de voortgang van de Nederlandse AI-fabriek
(NLAIF), zoals toegezegd op 2 maart jl. bij het Wetgevingsoverleg commissie Digitale
Zaken ter behandeling van de digitaliseringsonderdelen in de ontwerpbegrotingen BZK,
EZ en J&V. Sinds de toekenning van Europese financiering door EuroHPC in oktober 2025
zijn belangrijke stappen gezet in de verdere inrichting en operationalisering van
de Nederlandse AI-fabriek in Groningen.

De Nederlandse AI-fabriek vormt een strategische investering in het AI-ecosysteem
en de digitale en technologische weerbaarheid van Nederland en Europa. De AI-fabriek
zal bestaan uit een expertisecentrum en een AI-geoptimaliseerde supercomputer. Hiermee
ontstaat een publiek toegankelijke infrastructuur die bedrijven, kennisinstellingen
en overheden ondersteunt bij de ontwikkeling van betrouwbare en verantwoorde AI-toepassingen.

De Nederlandse AI-fabriek wordt ontwikkeld door een consortium bestaande uit Stichting
Nederlandse AI-fabriek, SURF, AIC4NL, TNO en Samenwerking Noord. De totale investering
bedraagt rond € 200 miljoen, afkomstig uit Europese, nationale en regionale middelen.

Het consortium werkt aan de voorbereidingen voor de ingebruikname van het expertisecentrum.
Het expertisecentrum zal worden gevestigd in de voormalige Niemeyer-fabriek in Groningen
en zal medio 2026 een start maken. Op 21 september zal ik een bezoek brengen aan Niemeyer.
Totdat de supercomputer operationeel is, richt het expertisecentrum zich voornamelijk
op het ondersteunen van bedrijven, kennisinstellingen en overheden bij aanvragen voor
toegang tot andere Europese AI-fabrieken binnen het kader van de EuroHPC Joint Undertaking
(EuroHPC JU). Inmiddels is een Raad van Toezicht van de Stichting Nederlandse AI-fabriek
ingesteld en is de werving gestart voor een tweekoppig directieteam dat leiding zal
geven aan de verdere ontwikkeling van de organisatie.1

Daarnaast zijn de voorbereidingen voor de AI-geoptimaliseerde supercomputer in volle
gang. De aanbesteding voor de AI-supercomputer is van start gegaan en wordt uitgevoerd
door de EuroHPC JU, in samenwerking met het consortium. Daarnaast loopt ook de aanbesteding
voor de huisvesting van de AI-supercomputer. De verwachting blijft dat deze begin
2028 volledig beschikbaar zal zijn voor gebruikers. De AI-supercomputer moet onderzoekers,
startups, mkb-bedrijven en publieke organisaties toegang bieden tot hoogwaardige rekenkracht
die noodzakelijk is voor de ontwikkeling van geavanceerde AI-modellen en toepassingen.

In de afgelopen periode is tevens gewerkt aan de verdere concretisering van toepassingsgebieden
en de ontwikkeling van het ecosysteem. Zo wordt onder andere in de regio Groningen
en Noord-Drenthe met veel inzet gewerkt aan de ontwikkeling van concrete AI use cases
voor sectoren als landbouw, energie, en zorg. In de precisielandbouw kunnen bijvoorbeeld
drones en robots, ondersteund door AI, het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen,
water en kunstmest verminderen. Hierdoor wordt de landbouwproductie efficiënter en
duurzamer.2 In de zorg biedt de AI-fabriek mogelijkheden om ziekenhuisdata te analyseren en om
beter te voorspellen welke behandeling voor welke patiënt optimaal is.3

De Nederlandse AI-fabriek sluit aan bij bredere Europese ambities op het terrein van
technologische soevereiniteit en strategische autonomie. In een geopolitieke context
waarin de vraag naar AI-rekenkracht sterk toeneemt, acht het kabinet het van belang
dat Nederland beschikt over eigen publieke basis AI-infrastructuur. Dit draagt niet
alleen bij aan innovatie en economische groei, maar ook aan het behoud van publieke
waarden en veilige toepassing van AI.

Het kabinet blijft de voortgang van de Nederlandse AI-fabriek nauwgezet volgen en
zal uw Kamer bij belangrijke nieuwe ontwikkelingen informeren over onder andere de
operationalisering van het expertisecentrum, de realisatie van de AI-supercomputer
en de verdere uitwerking van publiek-private samenwerkingen.

De Staatssecretaris
Economische Zaken en Klimaat,
W.J.M. Aerdts