Brief regering : Verslag van de Europese Raad van 18 en 19 juni 2026
21 501-20 Europese Raad
Nr. 2432
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 juni 2026
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister-President en de Minister van Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking, het verslag aan van de Europese Raad van 18 en
19 juni 2026.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
T.B.W. Berendsen
Verslag Europese Raad van 18 en 19 juni 2026
Op 18 en 19 juni jl. vond de Europese Raad (ER) plaats in Brussel. Op de agenda stonden
Russische agressie tegen Oekraïne, gedeeltelijk in aanwezigheid van president Zelensky,
het Midden-Oosten, het Meerjarig Financieel Kader (MFK), mondiale economische uitdagingen,
Europese veiligheid en defensie, migratie en illegale drugs en georganiseerde drugscriminaliteit.
Daarnaast stond de ER stil bij EU-uitbreiding en hervormingen, het Europees semester
en de ontwikkelingen omtrent de recente Ebola uitbraak in de Democratische Republiek
Congo en Oeganda. Voorafgaand aan de ER heeft de Minister-President deelgenomen aan
een ontbijtsessie over migratie.
Oekraïne
De ER stond stil bij de voortdurende Russische agressieoorlog tegen Oekraïne, gedeeltelijk
in aanwezigheid van president Zelensky. In het bijzonder werd hierbij aandacht besteed
aan het openen van Cluster 1 (rechtsstaat en goed bestuur) in het EU-toetredingsproces
van Oekraïne. De tweeledige koers van steun aan Oekraïne en verhoogde druk op Rusland
blijft van groot belang en werd door de ER onderstreept. De ER veroordeelde de Russische
agressie ten zeerste en onderstreepte dat Rusland met de voortdurende aanvallen laat
zien niet bereid te zijn om tot serieuze gesprekken over vrede over te gaan. De Raad
stelde wederom dat grenzen niet met geweld gewijzigd kunnen worden en dat alleen een
oplossing die de Oekraïense onafhankelijkheid, soevereiniteit en territoriale integriteit
respecteert kan leiden tot een rechtvaardige en duurzame vrede. Hierbij besluit Oekraïne
over zijn eigen toekomst en de EU over zaken die haar competentie of veiligheid aangaan.
De ER onderstreepte dat de EU bereid is bij te dragen aan robuuste veiligheidsgaranties
ingeval er sprake is van een staakt-het vuren, waaronder via de missies EUMAM en EUAM.
De ER stelde uit te kijken naar de eerste uitbetaling vanuit de steunlening van EUR
90 mld., maar onderstreepte daarbij ook het belang van voortzetting van bilaterale
steun, dialoog met derde partnerlanden van Oekraïne over het resterende financieringstekort
en voortgang in de hervormingsstappen vanuit Oekraïne. De ER stelde ook klaar te staan
om de druk op Rusland verder te verhogen met nieuwe sanctiemaatregelen, met name gericht
op de Russische energie-inkomsten, het tegengaan van de schaduwvloot en het beperken
van het bankensysteem. Daarbij veroordeelde de ER ook derde landen die in enige vorm
steun bieden aan Rusland en riep hen op hier onmiddellijk mee te stoppen. De ER riep
daarnaast Rusland en Belarus op om zorg te dragen voor de onmiddellijke veilige en
onvoorwaardelijke terugkeer van gedeporteerde Oekraïense kinderen en andere burgers
en stelde dat humanitaire hulpinspanningen en vertrouwenwekkende maatregelen moeten
continueren als onderdeel van de route naar toekomstige vrede. Ook verwelkomde de
ER de voortgang ten aanzien van de internationale claimscommissie en het agressietribunaal.
De ER riep daarnaast op tot verdere uitwerking van maatregelen om de potentiële dreiging
van Russische oud-strijders voor de interne veiligheid van de EU tegen te gaan.
Midden-Oosten
De ER stond stil bij de situatie in het Midden-Oosten en sprak over Iran en de situatie
in de Straat van Hormuz, Libanon, Israël en de Palestijnse Gebieden. Met betrekking
tot het conflict tussen Iran en de VS verwelkomde de Raad het bereiken van een Memorandum of Understanding tussen de VS en Iran en de voortdurende diplomatieke inspanningen ten behoeve van
een duurzaam eind aan de oorlog. De Raad benadrukte tevens het belang van de uiteindelijke
inhoud van de afspraken en succesvolle implementatie, waar vrijheid van navigatie
een belangrijk onderdeel van is, net als duidelijke afspraken over het Iraanse nucleaire
programma om te voorkomen dat Iran ooit een kernwapen kan ontwikkelen.
De Raad sprak ernstige bezorgdheid uit over de voortdurende schendingen van het staakt-het-vuren
in Libanon en riep alle actoren op om het staakt-het-vuren volledig uit te voeren,
constructief deel te nemen aan de lopende besprekingen en verdere burgerslachtoffers
en ontheemding te voorkomen en tot een duurzame politieke oplossing te komen die vrede
en veiligheid brengt voor zowel Libanon als Israël. Alle partijen dienen het internationaal
recht te respecteren. De Raad onderstreepte hierbij het nadrukkelijke belang dat Israël
afziet van verdere escalatie, de soevereiniteit en territoriale integriteit van Libanon
eerbiedigt en zijn troepen uit Libanon terugtrekt, in overeenstemming met VNVR-resolutie
1701. De ER veroordeelde ook met klem de aanvallen van Hezbollah op Israël en de burgerbevolking
in het noorden van Israël en riep op tot volledige ontwapening van Hezbollah. De Raad
benadrukte de volledige steun van de EU voor de inspanningen van de Libanese regering
om de instituties van het land, inclusief het Libanese leger, te versterken.
De ER onderstreepte het belang van blijvende aandacht voor de situatie in de Gazastrook
en benadrukte het belang van de implementatie van VNVR-resolutie 2803. De Raad riep
Israël op tot onder meer ongehinderde en veilige humanitaire toegang, inclusief het
heropenen van de mogelijkheid van medische hulpverlening aan patiënten uit Gaza en
op de Westelijke Jordaanoever.1 Daarnaast sprak de Raad zorgen uit over de slechte situatie op de Westelijke Jordaanoever
door onder meer toenemend kolonistengeweld en de uitbreiding van illegale nederzettingen
en Israëlische controle, in het bijzonder in het E1-gebied. Nederland heeft deze ontwikkelingen,
net als andere lidstaten, veroordeeld. Nederland heeft het belang van aanvullende
sancties tegen gewelddadige kolonisten en organisaties onderstreept. De Raad benadrukte
het belang van het permanent ontwapenen van Hamas en verwelkomde de aanname van aanvullende
sancties tegen Hamas. De Raad riep op tot volledige terugtrekking van Israëlische
troepen uit Gaza, en verwerpt met klem de aankondiging van Israël dat het voornemens
is 70% van Gaza onder controle te brengen. Nederland heeft onderstreept dat meer Europese
druk op Israël nodig is om een verandering van beleid te bewerkstelligen. Ook heeft
Nederland nationale maatregelen tegen producten uit illegale nederzettingen in de
door Israël bezette gebieden onder de aandacht gebracht. Hierbij onderstreepte Nederland
wederom dat EU-handelsmaatregelen effectiever zijn en daarom de voorkeur hebben. De
Raad benadrukte de conclusie van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) van 15 juni en de
intentie van de Commissie om een lijst van mogelijke opties te presenteren voorafgaand
aan de RBZ van 13 juli.
MFK
De ER besprak de voortgang van de onderhandelingen over het volgende MFK en het eigenmiddelenbesluit
(EMB). In aanloop naar deze bespreking publiceerde het Cypriotische voorzitterschap
een nieuwe versie van het onderhandelingskader (de zogenoemde negotiating box). Dit is het eerste onderhandelingskader waarin concrete financiële parameters zijn
opgenomen voor onderdelen van het toekomstige MFK. De Kamer heeft op 16 juni jl. een
appreciatie hiervan ontvangen.2 Nederland heeft conform de geformuleerde inzet en samen met een aantal gelijkgezinde
lidstaten, aangegeven dat het voorliggende onderhandelingsdocument geen basis vormt
voor een akkoord. De voorgestelde omvang van het MFK is te hoog en de verdeling van
middelen is onvoldoende toekomstgericht. Ook herhaalde Nederland het standpunt tegen
nieuwe instrumenten voor gemeenschappelijke schuld (Catalyst Europe en het Crisismechanisme)
te zijn en benadrukte zij het belang van voortzetting van de correctie op de bni-afdracht
en behoud van de perceptiekostenvergoeding op 25 procent. Een andere groep lidstaten
gaf aan tevreden te zijn met de ophoging van de cohesie enveloppe en pleitte tegen
verdere verlaging van de omvang van het MFK in deze versie van het onderhandelingskader
ten opzichte van het Commissievoorstel. De ER heeft ingestemd met de conclusies waarin
het Ierse voorzitterschap wordt opgeroepen het werk aan het onderhandelingskader verder
te brengen.
Mondiale economische uitdagingen
De ER heeft tijdens het diner van gedachten gewisseld over mondiale economische uitdagingen,
zonder daarbij conclusies aan te nemen. De Raad benadrukte het belang van de versterking
van EU economische weerbaarheid en het Europese concurrentievermogen in de veranderende
geopolitieke context. Daarbij richtte de discussie zich zowel op de externe als de
interne aspecten van mondiale economische uitdagingen, waaronder de handelsrelatie
met China en het Europese concurrentievermogen. Op extern gebied besprak de Raad de
ontwikkeling van het EU economisch buitenland beleid, waaronder de modernisering en
snellere toepassing van het bestaande EU-handelsdefensieve instrumentarium om het
risico van industriële overcapaciteit, overconcentratie en oneerlijke handelspraktijken
aan te pakken, en het aangaan van nieuwe-, of verdieping van bestaande partnerschappen.
Op intern gebied benadrukte de Raad het belang van voltooiing van de interne markt,
verdieping van de kapitaalmarktunie en investeringen in strategische waardeketens.
De Raad nam hierbij tevens kennis van de aanstaande ETS-herziening.
EU veiligheid en defensie
De ER riep op om de Europese defensiegereedheid uiterlijk in 2030 fors op te schalen,
strategische afhankelijkheden te verminderen en kritieke capaciteitstekortkomingen
aan te pakken. De Raad sprak volledige solidariteit uit met landen aan de Oostflank,
meest recentelijk Roemenië naar aanleiding van de drone-incursies ten gevolge van
de Russische agressie-oorlog in Oekraïne. De Raad herbevestigde het belang van een
sterkere Europese Unie die positief bij kan dragen aan veiligheid in de wereld, complementair
aan de NAVO, die voor de lidstaten die NAVO-bondgenoot zijn de basis blijft van de
collectieve verdediging. De Raad verwelkomde de voortgang op prioritaire capaciteitsgebieden
en vroeg lidstaten om het werk in alle capability coalitions te versnellen. De Raad benadrukte het belang van een goed functionerende, verder
geïntegreerde Europese defensiemarkt met betere grensoverschrijdende toegang tot toeleveringsketens,
vooral voor het mkb. De Raad verwelkomde stappen van het Europees Defensieagentschap
(EDA) om innovatie, capaciteitsontwikkeling en gezamenlijke aanbesteding beter te
ondersteunen en vroeg het EDA dit werk voort te zetten en te versnellen. De Raad komt
in oktober 2026 terug op dit onderwerp, mede op basis van het eerste jaarlijkse defensiegereedheidsrapport
van het EDA. De Raad verwelkomde eveneens de Raadspositie op het pakket Militaire
Mobiliteit en het triloog-akkoord op de Defensie-omnibus.
Migratie
De ER nam kennis van de reguliere migratievoortgangsbrief van Commissievoorzitter
Von der Leyen. De ER riep op om het werk op alle vlakken met prioriteit voort te zetten,
inclusief op de externe dimensie en partnerschappen. Nederland heeft in het bijzonder
aandacht gevraagd voor het in werking treden van het Asiel en Migratiepact per 12 juni
jl. Samen met Denemarken, Italië, Griekenland, Oostenrijk, Zweden, Slowakije, België,
Litouwen, Malta, Cyprus, Tsjechië, Estland, Letland, Polen, Bulgarije, Malta, Roemenië,
Slovenië en Hongarije, vroeg NL middels een brief aan de voorzitter van de ER, de
voorzitter van de Europese Commissie, en de regeringsleiders van EU lidstaten aandacht
voor de ontwikkeling van innovatieve partnerschappen.
Voorafgaand aan de ER kwam een groep Europese leiders, op uitnodiging van Nederland,
Italië en Denemarken, bijeen voor het inmiddels reguliere migratieontbijt. Hierbij
werd aandacht besteed aan het ontwikkelen van innovatieve oplossingen, zoals terugkeerhubs,
de situatie in het Midden-Oosten, en de Chișinău-verklaring. Conform de toezegging
gedaan aan het lid Becker (VVD) tijdens het debat over de Staat van de Unie op 11 juni
jl. heeft Nederland hier de uitbreiding van het veilig derde land concept benoemd
en ook de bevindingen van het Clingendael rapport aan de orde gebracht.
Het kabinet brengt de bevindingen van het Clingendael rapport «Grenzen Verleggen:
Externalisering van asiel en een breed gedragen hervormingsinitiatief» regelmatig
op in besprekingen met gelijkgezinde lidstaten in kopgroepen voor migratie. Zo deed
het kabinet dit tijdens het migratieontbijt voorafgaand aan de ER, en ook in besprekingen
van de kopgroep terugkeerhubs waar de Minister van Asiel en Migratie en marge van
de JBZ-Raad aan deelneemt.3 Het rapport creëert een gedegen basis voor de verdere ontwikkeling van innovatieve
oplossing, de bevinding zijn bekend in de kopgroep en worden al actief meegenomen
bij de operationalisering hiervan. Het kabinet zet onverminderd in op de operationalisering
van innovatieve oplossingen en zal daar al het nodige voor doen. Op dit moment is
een additioneel non-paper niet voorzien.
Illegale drugs en drugscriminaliteit
Nederland heeft zich in de aanloop naar de Raad actief ingezet voor agendering van
dit agendapunt. De ER besprak de toenemende gezondheids-, sociale en veiligheidsuitdagingen
als gevolg handel in illegale drugs en onderstreepte de noodzaak van een brede, holistische
aanpak. De Raad benadrukte het belang van preventie, toegang tot behandeling en sociale
re-integratie, en riep op tot effectieve uitvoering van de EU-drugsstrategie. Ook
benadrukte de Raad het belang van een sterk, wereldwijd geharmoniseerd kader voor
maritieme en havenbeveiliging en, in lijn met de Nederlandse inzet, het coherent optreden
richting derde landen die drugshandelaren herbergen en hun internationale verplichtingen
niet nakomen. Voorts benadrukte de Raad het belang van gerichte maatregelen, waaronder
een horizontaal sanctieregime, tegen transnationale criminele netwerken. Met deze
inzet heeft het kabinet invulling gegeven aan motie Van Dijk, Krul en Becker en aan
motie Dijk en Krul (Kamerstuk 21 501-20, nr. 2421 en Kamerstuk 21 501-20, nr. 2423).
Europees Semester
De ER heeft de commissievoorstellen voor de landenspecifieke aanbevelingen van de
Raad besproken op basis van een horizontale notitie die in de Raad Algemene Zaken
is aangenomen. De landenspecifieke aanbevelingen van de Raad zullen naar verwachting
tijdens de Ecofinraad van juli worden aangenomen, waarmee de Europese Semestercyclus
2026 kon worden afgerond.
EU-uitbreiding en hervormingen
De ER blikte terug op het succesvol verloop van de EU-Westelijke Balkantop in Montenegro.
Vooruitblikkend werd geconcludeerd dat er tijdens de ER van oktober a.s. een strategische
discussie over uitbreiding en hervormingen zal plaatsvinden.
Ebola
De raad sprak over de recente ebola uitbraak in Oeganda en DRC. EU Commissaris voor
gelijkheid, paraatheid en crisisbeheersing Lahbib gaf een terugkoppeling van haar
recente bezoek aan DRC en OEG en benadrukte het belang van EU solidariteit met getroffen
gebieden en bevolking. De EU heeft een bijdrage gedaan van EUR 15 miljoen aan partners
voor de bestrijding van ebola, waaronder aan de Wereldgezondheidsorganisatie.
Indieners
T.B.W. Berendsen, minister van Buitenlandse Zaken