Brief regering : Inrichting van een nieuwe civiel-militaire waarschuwingsketen

29 668
Beleidsplan Crisisbeheersing

Nr. 276
BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 9 juni 2026

Op 18 mei jl. heb ik in de brief Ontwikkelingen in de brandweerzorg, crisisbeheersing
en het meldkamerdomein1 geïnformeerd over uitfasering van het waarschuwings- en alarmeringssysteem (WAS)
per 1 januari 2028, met ruimte voor maatwerk bij hoog risico-locaties.

Met deze brief informeer ik uw Kamer, mede namens de Minister van Defensie, dat wij
een nieuwe civiel-militaire waarschuwingsketen gaan realiseren als belangrijk operationeel
onderdeel van zowel de civiele crisisbeheersing als de nationale lucht- en raketverdediging.
Onderdeel hiervan is een nieuw innovatief sirenenetwerk dat aansluit bij de eisen
van deze tijd, waaronder de mogelijkheid tot landelijke bediening. Het plan hiertoe
wordt de komende periode nader uitgewerkt.

Uitfaseren waarschuwings- en alarmeringssysteem

Het primaire alerteringsmiddel bij rampen en crises in Nederland is al enige jaren
NL-Alert. NL-Alert kent via de verschillende distributiekanalen – waaronder reclameborden
in het openbaar vervoer en de NL-alert app – al jaren een stabiel bereik van circa
92%. Naast alarmering biedt NL-Alert ook informatie over een crisis, handelingsperspectief
en doorverwijzingen naar aanvullende informatiebronnen.

Uw Kamer is in 2024 geïnformeerd dat het huidige WAS wordt uitgefaseerd, met ruimte
voor maatwerk bij hoog risico-locaties.2 Zoals in eerdere Kamerbrieven is aangegeven is het WAS end-of life. Het WAS is sterk
verouderd en kan niet verder worden ontwikkeld. Het kent één geluid en handelingsperspectief
en is slechts inzetbaar bij een beperkt aantal type rampen en crises. Hierdoor wordt
het op dit moment zelden als waarschuwingsmiddel ingezet. Daar komt bij dat het onderhoud
en beheer van dit oude systeem zeer kostbaar is en steeds duurder wordt naarmate onderdelen
verder verouderen en de kans op storingen toeneemt. Daarnaast beschikt het WAS niet
over de functie en functionaliteit van het gewenste luchtalarm bij een militaire dreiging.
Zo is het in tegenstelling tot NL-Alert niet landelijk te bedienen, het WAS wordt
namelijk uitsluitend decentraal aangestuurd. Bij een lucht- of raketdreiging is snelheid
van waarschuwen essentieel; decentrale aansturing introduceert extra schakels die
tot onwenselijke vertraging leiden. Behoud van het WAS is ook om die reden geen optie.
Tot slot is het huidige WAS niet landelijk dekkend en bedraagt het bereik slechts
circa 75%.

Modern aanvullend systeem

Uit onderzoek blijkt dat NL-Alert volstaat als alerteringsmiddel in vredestijd. Bij
een scenario van ernstige hybride en militaire dreigingen, waarbij een statelijke
actor zeer zware en geavanceerde middelen kan inzetten om infrastructuur te ontwrichten,
is het echter kwetsbaar om enkel over NL-Alert te beschikken.3 Vanwege het ontbreken van een civiel-militaire waarschuwingsketen (van detectie tot
en met alertering van de bevolking) bij luchtdreigingen, is in 2025 een verkenning
gestart naar wat er nodig is voor de inrichting van een robuuste en redundante civiel-militaire
waarschuwingsketen.4 Hierbij is in beeld gebracht welke aanvullende mogelijkheden en middelen, naast NL-Alert,
geschikt zijn om burgers te kunnen alerteren in dit specifieke scenario. Hieruit is
een advies naar voren gekomen om deze civiel-militaire waarschuwingsketen robuust
en redundant in te richten. Voor het inrichten van een robuust en redundante waarschuwingsketen
is het nodig een tweede alerteringsmiddel naast NL-Alert te hebben. Dit tweede middel
dient complementair te zijn aan NL-Alert, en op een andere infrastructuur te draaien.
Een nieuw innovatief sirenenetwerk geeft het beste antwoord op de vraag. Dit maakt
dat naast alertering via NL-Alert via de telefoon en reclameborden in het openbaar
vervoer er ook een aanvullend middel kan worden ingezet om te alerteren.

Vervolg

Met het besluit om een civiel-militaire waarschuwingsketen robuust en redundant in
te richten kan het eerdere besluit tot uitfasering van het WAS nader uitgewerkt worden.
Met de komst van een nieuw sirenenetwerk is ook een oplossing voorhanden hoe maatwerk
bij hoog risico-locaties ingevuld kan worden.

Met een nieuw innovatief sirenenetwerk komt een tweede alerteringsmiddel naast NL-Alert
beschikbaar en wordt tegemoetgekomen aan de wensen van uw Kamer. Met deze beslissing
zet het kabinet een belangrijke stap richting een weerbaarder Nederland in een onzekere
geopolitieke context.

De Minister van Justitie en Veiligheid,
D.M. van Weel