Brief regering : Voortgang Coalitie Leefstijl in de Zorg

Nr. 889
BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 26 mei 2026

Iedereen moet kunnen rekenen op zorg die hij of zij nodig heeft, nu en in de toekomst.
Dit bereiken we door passende zorg altijd en overal de norm te maken. Passende zorg
betekent onder andere dat zorg samen met de patiënt tot stand komt en is gericht op
gezondheid in plaats van ziekte. De groeiende aandacht in en vanuit de zorg voor leefstijl,
is hierin een belangrijke pijler die bijdraagt aan de brede beweging. Gezondheid begint
natuurlijk niet in de zorg, maar de zorg is bij uitstek wel de plek waar gezondheid
centraal moet staan.

Inzet op leefstijl in en vanuit de zorg

De inzet op leefstijl en gezondheid leidt tot meerwaarde voor patiënten in de vorm
van meer kwaliteit van leven en betere uitkomsten van behandelingen. In het Integraal
zorg akkoord (IZA) maakte het Ministerie van VWS daarom samen met partijen afspraken
over de inzet op gezond leven en preventie in en vanuit de zorg. De ambitie van Zvw-partijen
is om leefstijl integraal onderdeel te maken van de reguliere zorg voor mensen met
een gezondheidsklacht, aandoening of ziekte, naast medicijnen, technologie en andere
behandelingen. Om uitvoering te geven aan deze afspraken, en als aanjager van verandering,
is in 2023 een tijdelijke samenwerking van partijen opgericht; de Coalitie Leefstijl
in de Zorg1.

Tegelijkertijd met het opzetten van de Coalitie Leefstijl in de Zorg is een subsidieprogramma
Leefstijl in de Zorg ontwikkeld onder leiding van ZonMw. Het ZonMw programma draagt
via kennisontwikkeling bij aan de gemaakte afspraken in het IZA.

De initiële opdracht van de coalitie loopt tot medio 2026. Dit is dan ook een geschikt
moment voor het kabinet om de Kamer middels deze brief te informeren over de voortgang
en belangrijkste resultaten van de Coalitie Leefstijl in de Zorg in de afgelopen jaren.
Daarnaast wordt vooruit geblikt op de plannen van het kabinet over de wijze waarop
de coalitie vanaf medio 2026 wordt voortgezet.

Wat is de Coalitie Leefstijl in de Zorg?

De Coalitie Leefstijl in de Zorg bestaat uit ruim 25 partijen die actief zijn in en
om de zorg, in beleid, op het terrein van wetenschap en innovatie of op een andere
manier betrokken zijn bij leefstijl in de zorg. De Coalitie wordt gecoördineerd door
TNO, in nauwe samenwerking met onder andere de Patiëntenfederatie Nederland, Universitaire
Medische Centra in Nederland (UMCNL) en Vereniging Arts en Leefstijl.

De deelnemende partijen delen het uitgangspunt dat ook vanuit de zorg ingezet wordt
op leefstijl, en zien het belang in van het gezamenlijk verder brengen en implementeren
van leefstijl in en vanuit de zorg. Partijen werken daarom in de Coalitie intensief
samen om leefstijl, zoals beweging, roken, alcohol, voeding en ontspanning, een vaste
plek te geven in de zorg. Dit doen zij onder andere door het delen van kennis, het
ontwikkelen van tools, en het vergroten van bewustwording bij zowel zorgprofessionals
als patiënten en hun koepelorganisaties.

Patiënten willen aan de slag met hun leefstijl

«Dokter, wat kan ik zelf doen om mijn gezondheid te verbeteren?» is een vraag waar
veel patiënten een antwoord op willen. Uit onderzoek van de Patiëntenfederatie Nederland
blijkt dat bijna 80% van de patiënten positief is over de invloed die een gezonde
leefstijl heeft op hun aandoening. Patiënten willen met leefstijl aan de slag, maar
verwachten wel dat hun zorgverlener de invloed van leefstijl op hun gezondheid bespreekbaar
maakt2. Wanneer dit niet wordt gedaan, is de aanname van de patiënt dat leefstijl niet belangrijk
is.

Het is ook van groot belang dat patiënten toegang hebben tot betrouwbare informatie
over leefstijl en hun gezondheid. Bijna 90% van de patiënten zoekt zelf naar informatie
over hoe leefstijl kan helpen bij hun ziekte, aandoening of klacht. Echter bijna de
helft van de mensen komt vaak terecht op andere websites dan de bekende betrouwbare
bronnen, zoals Thuisarts.nl, Apotheek.nl, kenniscentra, zorginstellingen en patiëntenplatforms3. De Coalitie werkte daarom aan de uitbreiding van betrouwbare informatie over leefstijl
op onder andere Thuisarts.nl en Apotheek.nl en websites van patiëntenorganisaties.
Dit laatste deed de Coalitie via vouchers die patiëntenorganisaties konden aanvragen.
In totaal zijn 39 vouchers ingezet door patiëntenorganisaties. Zij hebben hiermee
betrouwbare informatie ontwikkeld met en ingezet bij hun achterban. Onder meer E-Learnings,
video's, trainingen en webteksten.

Naast het aanbieden van betrouwbare informatie is het cruciaal om aan te sluiten bij
de momenten waarop mensen openstaan voor leefstijlverandering, een zogenaamd «teachable
moment».

Voorbeeld: Handreiking teachable moments wachtlijst voor ggz

Zorgverleners kunnen op het moment dat een patiënt op de wachtlijst staat het gesprek
al aangaan over het verband tussen leefstijl, de klachten en hoe leefstijl kan bijdragen
aan herstel. Voor patiënten met psychische klachten kan het extra uitdagend zijn om
zelfstandig aan de slag te gaan. Daarom is begeleiding en ondersteuning van belang.
De handreiking teachable moment wachtlijst voor ggz is een praktisch instrument voor
zorgverleners om hiermee aan de slag te gaan.

De Coalitie heeft praktische handreikingen gemaakt voor drie «teachable momenten»:
het moeten ondergaan van een operatie, een medicatieverandering en plaatsing op ggz-wachtlijst.
Deze handreikingen bieden concrete tips en voorbeelden voor patiëntenorganisaties,
zorgprofessionals en -instellingen en kennisinstellingen. Om de handreikingen te implementeren
zijn o.a. workshops ontwikkeld en webinars georganiseerd.

Zorgprofessionals gaan blijvend aan de slag met leefstijl

Tijdgebrek, gebrek aan kennis en vaardigheden, onvoldoende ondersteuning vanuit beleid,
richtlijnen en protocollen; dit zijn de belangrijkste belemmeringen voor zorgprofessionals
om leefstijl bespreekbaar te maken4, blijkt uit recent onderzoek van de KAMG. De Coalitie zet zich hard in om deze belemmeringen
weg te nemen. Dit doet de Coalitie onder andere door het ontwikkelen en beschikbaar
stellen van een database met 182 praktijkvoorbeelden5, handreikingen voor domeinoverstijgende samenwerking vanuit de zorg en voor implementatie
van leefstijl(zorg)loketten. Ook heeft de Coalitie bijgedragen aan de Praktijkhandleiding
Leefstijl van het NHG die huisartsen en anderen professionals in de huisartsenpraktijk
handvatten biedt om leefstijl een plek te geven in het spreekuur en de praktijk. Deze
praktijkhandleiding is in 2025 ongeveer 50.000 keer bekeken. Verder heeft de Coalitie
voor zorgorganisaties vouchers en coaching beschikbaar gesteld om met implementatie
van leefstijl in de zorg aan de slag te gaan, met specifieke focus op domeinoverstijgend
samenwerken. In totaal zijn er 115 implementatievouchers toegekend aan zorgorganisaties
in de eerste- en tweedelijnszorg en de GGZ. In lijn met de ambitie van dit kabinet
om de voorlopers en volgers in de beweging naar passende zorg te bevestigen in hun
doen en laten, stimuleert de Coalitie organisaties om geslaagde praktijkvoorbeelden
van elkaar over te nemen, om zo niet overal opnieuw het wiel uit te vinden.

Voorbeeld: Samenwerken aan gezondheid in de wijk

Met behulp van de implementatievoucher van de Coalitie is in de Eindhovense wijk de Strijp een groepsconsult ingericht.
Dit is een bijeenkomst waarin wijkbewoners met een verhoogd gezondheidsrisico samenkomen
met professionals uit zorg, welzijn en sport. Deelnemers krijgen een persoonlijk gesprek
en worden direct doorverwezen naar passende ondersteuning in de wijk, zoals een buurtsportcoach.

Groepsconsulten dragen bij aan het vergroten van de zelfregie van wijkbewoners, hun
kennis over gezondheid en sociale steun. Professionals uit het medisch en sociaal
domein werken samen, wat leidt tot effectievere ondersteuning op maat en meer werkplezier.
Bovendien is de gebruikte methodiek geschikt voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden.

Het groepsconsult wordt nu structureel ingebed in de regio. De ervaringen en materialen
worden gedeeld met andere Stroomz-praktijken, zodat de aanpak kan worden opgeschaald.

Ook zet de Coalitie zich nadrukkelijk in voor zowel het integreren van leefstijladviezen
in richtlijnen, als het versterken van onderwijs en opleidingen voor zorgprofessionals.
Zo heeft de Coalitie een scholingsplatform6 ontwikkeld dat overzicht biedt van alle bij- en nascholingen gericht op gezondheid
en leefstijl voor zorgprofessionals. Tevens heeft de Coalitie onderzocht hoe vaak
en op welke wijze leefstijl voorkomt in de richtlijnen van diverse beroepsgroepen.
Hieruit blijkt dat leefstijl weliswaar in een groot deel van de richtlijnen voorkomt,
maar dat de aanbevelingen over leefstijl in richtlijnen vaak te algemeen en weinig
praktisch zijn. Ze bieden onvoldoende handelingsperspectief voor zorgprofessionals.
Op basis van dit onderzoek ontwikkelde de Coalitie eind 2025, met input van richtlijnpartijen
en patiëntenorganisaties, een adviesdocument met hierin praktische aanbevelingen over
het opnemen van leefstijl in het richtlijnontwikkelproces. Dit adviesdocument is bedoeld
om richtlijnontwikkelaars te inspireren en tevens oplossingen aan te dragen voor vraagstukken
die spelen rondom leefstijl in richtlijnen.

De juiste randvoorwaarden zijn essentieel

Kennisontwikkeling en inzicht in de bekostigingsmogelijkheden van leefstijlinterventies
zijn relevant om leefstijl op een succesvolle wijze integraal onderdeel te maken van
zorg. De Coalitie speelt een belangrijke rol bij het creëren en faciliteren van deze
randvoorwaarden.

Kennisontwikkeling

De Coalitie werkte samen met het Platform Lifestyle4Health aan de herziening van de
Kennisbundel «Wetenschappelijk bewijs Leefstijlgeneeskunde»7. Deze kennisbundel geeft een actueel beeld van de wetenschappelijke bewijsvoering
van de inzet op leefstijl in en vanuit de zorg. De herziening was nodig, gezien leefstijl
een dynamisch thema is waarin de afgelopen jaren belangrijke ontwikkelingen hebben
plaatsgevonden. Ook maakte de Coalitie samen met experts een handreiking over het
doen van onderzoek8. Wetenschappers, zorgprofessionals en beleidsmakers worstelen namelijk vaak met de
vraag wat de beste methode en/of uitkomstmaten zijn om de effectiviteit van leefstijlinterventies
te onderzoeken. Deze handreiking is bedoeld om hen te helpen een goede afweging te
maken in de verschillende methoden en mogelijkheden en is ook relevant voor subsidieverstrekkers
of beoordelaars van onderzoeksvoorstellen.

Uitgelicht: De strategische kennisagenda als richtinggevend kompas

De strategische kennisagenda voor leefstijl in en vanuit de zorg geeft inzicht in
welke kennis ontbreekt en welke essentieel is voor het vergroten en verbreden van
het potentieel van leefstijl in de zorg. Samen met 80 experts van 28 kennisinstellingen
ontwikkelde de Coalitie deze kennisagenda. De kennisagenda is onder meer richtinggevend
voor het ZonMw programma Leefstijl in de Zorg. In dit ZonMw programma wordt onderzoek
gefinancierd naar de achterliggende mechanismes en de (kosten)effectiviteit van leefstijlinterventies.

Bekostiging leefstijlinterventies

Uit onderzoek blijkt dat ontwikkelaars en eigenaren van leefstijlinterventies diverse
knelpunten ervaren als het gaat om financiering en bekostiging. De Coalitie ontwikkelde
daarom een gids-website over bekostiging van leefstijlinterventies in en vanuit de
zorg, dit om inzicht te bieden in de mogelijkheden van financiering van leefstijlinterventies
binnen en buiten de zorgverzekeringswet (Zvw).

Voorzetting Coalitie

De Coalitie heeft in de afgelopen drie jaar aantoonbaar bijgedragen aan de beweging
van zorg naar gezondheid, door het creëren en/of verbeteren van randvoorwaarden, om
leefstijl structureel onderdeel te maken van passende zorg. Dit draagt bij het aan
de ambities in zowel het IZA als het AZWA. Het kabinet is verheugd met deze beweging,
maar ziet ook dat leefstijl nog niet volledig onderdeel is van de curatieve zorg.
Blijvende inzet op leefstijl in en vanuit de zorg, en borging hiervan, is hard nodig.
De Coalitie liep oorspronkelijk tot en met medio 2026, echter ziet het kabinet in
dat nu stoppen verlies van eerdere investeringen zou zijn. Het kabinet heeft dan ook
besloten om de Coalitie, met financiële steun vanuit het Ministerie van VWS, tot en
met eind 2028 voort te zetten.

De focus van de Coalitie is echter verschoven van het aanjagen en creëren, naar implementatie
en borging. Deelnemende partijen worden door de Coalitie de komende jaren verder ondersteund
om de kennis, producten, resultaten en werkwijze van de Coalitie te implementeren,
op te schalen en te borgen in hun eigen organisaties en achterban.

Na 2028 stopt de Coalitie en is aan het aan de deelnemende partijen zelf om de handschoen
verder op te pakken. Dit is een belangrijke voorwaarde voor voorzetting van de financiële
steun vanuit het Ministerie van VWS voor de Coalitie Leefstijl in de Zorg. Partijen
hebben hier hun bestuurlijk commitment op gegeven.

Het kabinet vindt het belangrijk dat leefstijl integraal onderdeel wordt van de zorg.
Daarom vindt het kabinet het goed en van wezenlijk belang dat patiënten, zorgprofessionals,
zorgorganisaties/zorgaanbieders, en zorgverzekeraars hier samen de schouders onder
te zetten. Iedereen heeft hierin zijn eigen verantwoordelijkheid. Alleen met ieders
blijvende inzet wordt leefstijl structureel onderdeel van passende zorg.

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
S.T.M. Hermans