Brief regering : Resultaten van het vervolgonderzoek naar luchtvaartemissies

30 175
Luchtkwaliteit

Nr. 1290
BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 12 mei 2026

Op 25 april 2025 is de Kamer geïnformeerd over de bevindingen van de «Expertgroep
effecten luchtvaartemissies op lokale luchtkwaliteit».1 In die brief is toegezegd dat er naar aanleiding van de conclusies van de expertgroep
vervolgonderzoek uitgezet zou worden. Vervolgens is de Kamer op 4 november 20252 geïnformeerd over de voortgang van onderzoeken naar de emissies van luchtvaart op
en rond luchthavens en de reactie op het Manifest «Gezondheid en Luchtvaart» en de
brief van de Maatschappelijke Raad Schiphol (MRS). In het manifest en de brief van
de MRS werd opgeroepen tot een geactualiseerd advies door de Gezondheidsraad over
de impact van luchtvaart op de gezondheid van omwonenden. Het ministerie heeft destijds
aangegeven de resultaten van het eerdergenoemde vervolgonderzoek naar luchtvaartemissies
af te wachten voordat een advies van de Gezondheidsraad wordt overwogen. Dit vervolgonderzoek
is nu afgerond en wordt via deze brief aan de Kamer aangeboden.

In deze brief worden de conclusies uit het vervolgonderzoek op hoofdlijnen beschreven
en wordt uiteengezet hoe het vervolgtraject rondom luchtvaartemissies eruit komt te
zien. Als belangrijk onderdeel van dat vervolgtraject wordt ook een advies gevraagd
bij de Gezondheidsraad. Deze adviesaanvraag wordt de komende periode voorbereid. Ik
merk daarbij op dat het advies niet bedoeld is om eventuele gezondheidsrisico’s uit
te sluiten, maar wel om eventuele risico’s beter in kaart te brengen om in de toekomst
gedegen afwegingen te kunnen maken ten aanzien van deze eventuele risico’s. Gezien
de doorlooptijd van een degelijk advies (naar verwachting zeker 1,5 jaar) zullen eventuele
uitkomsten worden meegenomen in toekomstige beleidsvorming, en niet in de lopende
wijzigingen van de luchthaven(verkeer)besluiten.

Uitkomsten vervolgonderzoek naar Luchtvaartemissies

Op advies van de expertgroep is vervolgonderzoek uitgezet naar de hiaten in de onderzoekscope
naar emissies door luchtvaart. Vanwege de betrokkenheid van veel (Nederlandse) adviesbureaus
bij eerder onderzoek is ervoor gekozen om twee aan de Universiteit van Antwerpen verbonden
onderzoekers te vragen een academisch onderbouwde verkenning naar de Nederlandse situatie
van luchtvaartemissies rondom luchthavens uit te voeren.3 De onderzoekers hebben dezelfde rapporten bestudeerd als die de expertgroep heeft
bekeken, samen met het RIVM ultrafijnstof-onderzoek rond Schiphol, het RIVM-sterfteonderzoek
en het advies van de Belgische Gezondheidsraad uit 2024. Ook hebben zij de overkoepelende
Kamerbrieven geanalyseerd.

De conclusie op hoofdlijnen is dat de gedane onderzoeken zorgvuldig zijn uitgevoerd
en op deelgebieden waardevolle conclusies opleveren. Het totaalbeeld uit de geanalyseerde
onderzoeken lijkt wat betreft de onderzoekers te wijzen op een beperkte impact van
luchtvaartemissies op de lokale luchtkwaliteit, zeker in gebieden verder gelegen van
de luchthaven, zoals ik ook tijdens het commissiedebat Luchtvaart d.d. 21 april jl.
heb aangegeven. De onderzoeken leveren samen echter slechts een gedeeltelijk antwoord
op de vraag in welke mate luchtvaartemissies bijdragen aan de lokale luchtkwaliteit
en negatieve effecten hebben op de (totale) gezondheid van omwonenden.

Dit heeft drie oorzaken:

1. De beperkte stof- en bronset in de modellering en daarnaast onvoldoende validatie
van modellen met meetgegevens.

2. Het ontbreken van informatie over achtergrondconcentraties waardoor de cumulatieve
blootstelling niet kan worden getoetst.

3. Het ontbreken van kortetijdsmetriek en piekconcentraties. De uitgevoerde onderzoeken
hebben een focus op jaargemiddelden, terwijl uur- en daggemiddelden, evenals piekconcentraties
juist relevant zijn voor het in kaart brengen van acute en subacute gezondheidseffecten.

In het rapport wordt daarom aanbevolen dat er aandacht moet blijven gaan naar verdere
vermindering van emissies uit grondactiviteiten (vanwege het voorzorgsbeginsel), dat
de rekenmodellen via metingen gevalideerd moeten worden en dat er verdere gegevens
verzameld worden via gezondheidsonderzoek.

Appreciatie IenW

Het ministerie kan de conclusies uit het rapport volgen. Internationaal is er weinig
aandacht voor onderzoek naar de gezondheidseffecten van luchtvaartemissies. Nederland
is al een voorloper met onderzoek, en de onderzoeken die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd
vormen de enige kennisbasis hierover. Tegelijkertijd is er nog altijd geen volledig
beeld over de bijdrage van luchtvaartemissies aan de lokale luchtkwaliteit en effecten
op de gezondheid van omwonenden. Op basis van het uitgevoerde onderzoek lijkt de gezondheidsimpact
beperkt, maar is het vooralsnog ook nog niet mogelijk om generieke conclusies te trekken
over de mogelijke gezondheidsimpact van luchtvaartemissies. In het rapport van de
onderzoekers van de Universiteit van Antwerpen wordt daarom een vorm van een onderzoeksprogramma
aanbevolen en worden verschillende beleidsopties meegegeven voor de korte en middellange
termijn. Eerder had de expertgroep ook al geadviseerd om onderzoeksmogelijkheden te
benutten om te komen tot een gedegen onderbouwing van de relatie tussen luchtvaartemissies
en gezondheid. Kortom: op basis van dit en eerdere onderzoeken is er geen directe
aanleiding tot grote zorgen, maar een beter beeld van de eventuele risico’s zodat
die goed kunnen worden meegewogen is wenselijk.

Vervolgaanpak

Er wordt een drietal sporen uitgewerkt om het beleid rondom luchtvaartemissies voort
te zetten:

1. Advies Gezondheidsraad als kader

In het eerdergenoemde Manifest «Gezondheid en Luchtvaart» en de brief van de MRS wordt
aangegeven dat er in de samenleving de nodige zorgen leven over de eventuele negatieve
effecten van luchtvaart op de gezondheid van omwonenden. Sinds het laatste rapport
van de Gezondheidsraad over dit onderwerp (1999) zijn er de nodige nieuwe wetenschappelijke
inzichten verschenen die relevant zijn voor een beoordeling van de gezondheidseffecten
van luchtvaart. Wat volgens de ondertekenaars van het manifest en de MRS ontbreekt
is een actueel, integraal en onafhankelijk overzicht van de gezondheidseffecten van
luchtvaart in Nederland. Zij achten de Gezondheidsraad bij uitstek geschikt om hierover
te adviseren.

Ook het kabinet vindt een actualisatie van het beeld na ruim 25 jaar wenselijk. Daarom
wordt de Gezondheidsraad gevraagd om een advies uit te brengen om beter inzicht te
verkrijgen in de gezondheidseffecten van luchtvaart voor omwonenden. Dit advies wordt
vervolgens op twee manieren meegewogen. Enerzijds kan het advies helpen bij het vormgeven
van het kader voor vervolgonderzoek. Daarbij biedt het rapport van de onderzoekers
van de Universiteit van Antwerpen al nuttige aanknopingspunten. Daarnaast kan het
advies van de Gezondheidsraad handelingsperspectief bieden bij toekomstige te maken
keuzes in het luchtvaartbeleid.

De komende periode zal benut worden om de adviesaanvraag aan de Gezondheidsraad op
te stellen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de bevindingen van de expertgroep en
het vervolgonderzoek van de Universiteit van Antwerpen. Ook worden belanghebbenden
geconsulteerd. De inzet is om de adviesaanvraag na de zomer af te ronden. Naar verwachting
zal de Gezondheidsraad ca 1,5 jaar nodig hebben voor het uitbrengen van een advies.
Hierover is al contact geweest met de Gezondheidsraad. Dit betekent dat de resultaten
van deze adviesaanvraag betrokken kunnen worden bij toekomstige beleidsvorming, zoals
het nieuwe stelsel vliegtuiggeluid waarvoor nieuwe regelgeving opgesteld zal worden.
Het kabinet kiest er niet voor om lopende trajecten, zoals de LVB wijziging die nu
ter voorhang voorligt in de Kamer, te laten wachten op de uitkomsten van dit advies,
omdat het van belang is om de rechtsbescherming van omwonenden zo snel mogelijk te
herstellen, zoals ook opgedragen door de rechter in de RBV zaak. De impact op de gezondheid
van medewerkers op de luchthavens zelf valt buiten de scope van de adviesaanvraag.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is beleidsmatig verantwoordelijk
voor gezond en veilig werken op de luchthavens en heeft hiertoe recentelijk adviezen
uitgevraagd bij de Gezondheidsraad.4

2. Maatregelen in Luchthaven(verkeer)besluiten

In het rapport wordt ook aanbevolen om no-regret maatregelen te treffen om de luchtvaartemissies zoveel mogelijk te beperken. Het ministerie
heeft hiertoe al enkele aanpassingen in regelgeving voorgesteld of in voorbereiding.
In het ontwerp-Luchthavenverkeerbesluit Schiphol en de luchthavenbesluiten voor de
regionale luchthavens zijn en worden regels opgenomen om het gebruik van de hulpmotor
(APU) te verminderen en het eenmotorig taxiën of het taxiën op minder motoren te stimuleren.
Verder werkt de luchtvaartsector aan de elektrificatie van de grondgebonden operatie
waarbij het doel is dat al het grondgebonden verkeer emissievrij is in 2030.

Evaluatie van de maatregelen en eventuele aanvullende maatregelen of normen in de
besluiten kunnen worden overwogen na afronding van het advies van de Gezondheidsraad.
Ook worden de effecten en eventuele maatregelen van ontzwaveling van kerosine nader
in beeld gebracht.

3. Tussentijdse kennisverbreding

In het rapport wordt tot slot aanbevolen tot verbreding van het onderzoeksveld om
een beter beeld te krijgen van de bijdrage van luchtvaart aan de lokale luchtkwaliteit.
Zo wordt verdergegaan met het versterken van de kennisbasis. Hierbij wordt afgestemd
met het RIVM. Op basis van het advies van de Gezondheidsraad wordt de richting van
eventueel vervolgonderzoek bepaald.

Tot slot

Zoals ik in de beleidsbrief Infrastructuur en Waterstaat5 heb aangegeven, is infrastructuur het fundament onder onze samenleving en economie,
en we maken er dagelijks gebruik van, bijna vanzelfsprekend. Tegelijkertijd is het
onontkoombaar dat in ons drukbezette land infrastructuur ook risico’s geeft op hinder
en gezondheidsschade, of we nu langs een drukke snelweg of spoorlijn wonen, of bij
een luchthaven.

Deze onontkoombaarheid maakt het des te belangrijker om mogelijke gezondheidseffecten
in beeld te krijgen, af te wegen en waar mogelijk te mitigeren. Op het gebied van
luchtvaart neemt dit kabinet hierin internationaal gezien een voortrekkersrol. Schiphol
is de enige luchthaven ter wereld waar krimp van het aantal vliegtuigbewegingen plaatsvindt
om een betere balans tussen geluidhinder voor de omgeving en economische belangen
van de sector te bereiken. Ook loopt Nederland internationaal voorop als het gaat
om het beperken van de gezondheidsschade door luchtvaartemissies en het doen van onderzoek
daarnaar. Met het vragen van een advies aan de Gezondheidsraad gaan we daarin nog
verder.

De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
V.P.G. Karremans