Brief regering : Beleidsreactie op de brief van de Inspectie Justitie en Veiligheid over haar toezicht in 2025 op de opvanglocatie Ter Apel

Nr. 3548
BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 15 april 2026

Hierbij stuur ik u de beleidsreactie op de brief van de Inspectie JenV over haar toezicht
in 2025 op de opvanglocatie Ter Apel. Ik dank de Inspectie voor haar voortdurende
betrokkenheid bij de opvanglocatie Ter Apel.

De Inspectie JenV concludeert in haar brief onder andere dat de doorgevoerde verbetermaatregelen
op de opvanglocatie Ter Apel hebben geleid tot meer beheersbaarheid van de risico’s
en een verbeterd zicht op de veiligheid van medewerkers en bewoners. Daarnaast geeft
de Inspectie JenV aan dat begeleiding van bewoners op de opvanglocatie Ter Apel is
aangepast aan de feitelijk langere verblijfsduur waarmee bewoners beter in beeld zijn.
Deze positieve ontwikkelingen op de locatie stemmen mij positief en zijn gerealiseerd
dankzij de inzet van de vele partijen die in Ter Apel werkzaam zijn. Tegelijkertijd
worden in de brief ook knelpunten beschreven die door de acute tekorten in de asielopvang
ook nu zeer relevant zijn. Hierop ga ik in deze brief graag in.

Bezetting in Ter Apel en doorstroom uit Ter Apel

De Inspectie JenV signaleert dat knelpunten in de doorstroom vanuit Ter Apel naar
andere locaties ervoor zorgen dat de situatie kwetsbaar blijft. Terecht wordt beschreven
dat het opvangen en doorplaatsen van bewoners als gevolg van het structurele capaciteitstekort
een probleem is. Het capaciteitstekort zorgt ervoor dat de bezetting in Ter Apel te
vaak boven de afgesproken 2.000 personen komt. Dit komt de leefbaarheid en veiligheid
op de locatie niet ten goede. De druk op Ter Apel is al lang hoog. De inzet van zowel
het COA als het departement is erop gericht de bezetting in Ter Apel structureel onder
de 2.000 personen te houden.

Er wordt hard gewerkt om voldoende opvang te realiseren. De realiteit is echter dat
het COA kampt met een groot tekort aan opvangplekken. De oproep van de Inspectie JenV
aan het Rijk en lokale overheden om voldoende opvangplekken beschikbaar te stellen,
zodat doorstroom mogelijk blijft en overbelasting van de opvanglocatie Ter Apel wordt
voorkomen, ondersteun ik dan ook van harte. Voor de korte termijn heb ik hiertoe een
aantal maatregelen genomen om het tekort aan opvangplekken tegen te gaan. Hierover
heb ik uw Kamer op 26 maart jl. geïnformeerd.1 Op de lange termijn zet het kabinet in op een stabiel opvanglandschap. Daarom stuur
ik op de uitvoering van de Spreidingswet en het bijbehorende interbestuurlijk toezicht
en heeft het kabinet stabiele financiering voor het COA gerealiseerd. Ook zet het
kabinet in op een snellere doorstroom van statushouders naar alternatieve huisvesting
in gemeenten. Te veel statushouders verblijven in de asielopvang, de achterstand op
de taakstelling is ongeveer 9.700 personen (d.d. 3 april). Het kabinet zet onder andere
in op opschaling van verschillende vormen van alternatieve huisvesting zoals flexwoningen
en woningdelen met als doel het verkorten van wachtlijsten voor alle woningzoekenden,
waaronder statushouders. Daarnaast zijn er diverse financiële regelingen vanuit het
Rijk beschikbaar om gemeenten te helpen in de huisvesting van statushouders (denk
onder andere aan de HAR+, de SPUK doorstroomlocaties en stimuleringsregeling Flex-
en Transformatiewoningen (SFT+)).

De situatie in de asielopvang is momenteel echter dusdanig dat de resultaten uit 2025,
waarin geen overnachtingen zijn geconstateerd in alternatieve overnachtingsruimten
zoals wachtruimtes of portocabins, in 2026 niet konden worden voortgezet. Afgelopen
weken hebben op sommige dagen mensen die ’s nachts aankwamen in Ter Apel moeten overnachten
op plekken die daartoe niet bestemd waren. De aanbeveling van de Inspectie JenV om
indien er onverhoopt toch meer dan de afgesproken 2.000 bewoners in de opvanglocatie
in Ter Apel verblijven, de door het COA gestelde waarborgen voor veiligheid en kwaliteit
van de voorzieningen in acht te nemen, neem ik ter harte. De veiligheid van bewoners
en COA-medewerkers mag niet in het geding komen.

Het tekort aan opvangplekken in Nederland maakt het doorplaatsen van de groep bewoners
die overlast veroorzaakt nog eens extra uitdagend. Vanwege de veiligheid in Ter Apel
heeft het departement aan de keten de opdracht verstrekt om de doelgroep kansarme
aanvragers, waarvan uit ervaringscijfers bekend is dat door hen relatief vaak overlast
wordt veroorzaakt, zoveel mogelijk door te plaatsen en te verspreiden over het land.
Als gevolg van de relatief hoge instroom van de doelgroep bleef de bezetting, ondanks
toenemende doorplaatsing, lange tijd relatief stabiel. De laatste weken is een daling
zichtbaar in de cijfers.

Veiligheid

In haar brief benadrukt de Inspectie JenV het belang van doorontwikkeling van een
integraal veiligheidsbeleid en het evalueren van incidenten om zo te kunnen werken
aan passende maatregelen. Dit belang onderschrijf ik. Alle middelgrote incidenten
worden geëvalueerd door het COA en leiden tot aanpassing indien dit bijdraagt aan
veiligheid en leefbaarheid. Daarnaast kent het veiligheidsplan deelprojecten die hieraan
ook zeker een bijdrage (gaan) leveren

Met de nationale aanpak overlast wordt langs vier pijlers ingezet op een effectieve
aanpak van overlastgevende asielzoekers. Er is een divers pakket aan maatregelen beschikbaar
voor de inzet op overlast door asielzoekers in een gemeente. In aanvulling daarop
wordt nu toegewerkt naar een doorontwikkeling van een landelijke, persoonsgerichte
aanpak van overlastgevende en criminele vreemdelingen om casusregie te voeren op de
mobiele groep overlastgevers. Hierbij kan vanuit een landelijke tafel een samenhangend
pakket aan interventies worden ingezet zowel vreemdelingrechtelijk, zorg als handhaving.
Met een Decentrale Uitkering komt het Rijk gemeenten tegemoet in de aanpak van overlastgevende
asielzoekers om lokale maatregelen te financieren, zoals extra inzet van BOA’s, cameratoezicht
of straattoezichtteams.

De Inspectie JenV wijst in deze brief en eerdere publicaties op knelpunten waar het
gaat om de zorg voor en aanpak van vreemdelingen met psychische problematiek. Op dit
moment is het ministerie samen met andere betrokken ministeries verschillende oplossingsrichtingen
aan het onderzoeken om deze knelpunten te mitigeren. U wordt hier op een later moment
over geïnformeerd, waarbij breder wordt ingegaan op alle verschillende aanbevelingen
van de inspecties rondom deze complexe groep. Indien sprake is van overlastgevend
en crimineel gedrag door deze groep in gemeenten, kunnen ook interventies worden uitgezet
via de landelijke, persoonsgerichte aanpak.

Procesbeschikbaarheidslocatie (pbl)

Ook gaat de Inspectie JenV in haar brief in op de pbl. De opdrachtbrief, waarin de
keten wordt verzocht de pbl toe te voegen aan de pilot pba, is op 11 juni 2025 verzonden.
De ketenbrede werkinstructie is enkele weken later op 15 juli openbaar gemaakt. Vanzelfsprekend
is aan deze publicatie een uitgebreid afstemmingsproces met de ketenpartners voorafgegaan.
Hierbij is door de keten aangegeven op welke manier en binnen welke kaders de procesbeschikbaarheidslocatie
zou kunnen worden opgestart. Ik ben en blijf in gesprek met de uitvoeringorganisaties
om hun signalen en ervaringen een plek te geven in de verdere doorontwikkeling.

Verder schrijft de Inspectie JenV dat er geen heldere afspraken zijn gemaakt ten aanzien
van de handhaving van het gebiedsgebod indien opgelegd in het kader van de pbl. Bij
brief is de Tweede Kamer op 30 mei 2025 geïnformeerd over de wijze waarop de handhaving
vorm wordt gegeven.2 Daarnaast is dit onderwerp besproken met de lokale driehoek van Westerwolde waarna
operationele afspraken zijn gemaakt.

De conclusie dat de pilot weinig toegevoegde waarde heeft, vind ik voorbarig. De effectiviteit
van de aanpak wordt op dit moment onderzocht middels een evaluatie. Daaropvolgend
zal worden bezien of aanpassingen noodzakelijk zijn. De aanbeveling ten aanzien van
de wijze van opdrachtverstrekking vanuit het departement neem ik mee in de evaluatie
van de pba in brede zin.

De Minister van Asiel en Migratie,
G. van den Brink