Brief regering : Reactie op verzoek commissie over het rapport van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) naar de Wet Werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) (Kamerstuk 32716-55)

26 448
Structuur van de uitvoering werk en inkomen (SUWI)

Nr. 56
BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 2 februari 2026

Op 12 december 2025 is het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) naar de Wet
Werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) aan u toegezonden1. In de procedurevergadering van 16 december 2025 heeft de vaste commissie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid verzocht om de kabinetsreactie op het IBO WIA voor het geplande
commissiedebat Arbeidsongeschiktheid, gepland op 4 februari 2026, aan uw Kamer toe
te sturen.

In het IBO staan belangrijke analyses en aanbevelingen over het arbeidsongeschiktheidsstelsel
en de uitvoerbaarheid ervan voor de nabije toekomst. Daarom wil ik in deze brief alvast
op enkele aanbevelingen uit het IBO WIA reflecteren. Een volledige inhoudelijke reactie
op dit rapport is aan een volgend kabinet, gezien de demissionaire status van het
huidige kabinet.

Aanbevelingen IBO WIA

Het IBO WIA beschrijft, evenals enkele voorgaande rapporten2 in de afgelopen periode, dat het huidige arbeidsongeschiktheidsstelsel is vastgelopen.
Zonder maatregelen neemt naar verwachting de wachttijd voor een beoordeling door het
UWV fors toe, evenals het aantal mensen dat wacht op een beoordeling. Het IBO WIA
adviseert aan het aankomende kabinet dat dringend ingrijpende aanpassingen nodig zijn
in de uitvoering én in wet- en regelgeving.

In het IBO-rapport wordt onder meer geadviseerd om sociaal-medische beoordelingen
niet meer uitsluitend door verzekeringsartsen te laten uitvoeren (taakherschikking)
en om striktere voorwaarden te stellen aan aanvragen voor herbeoordelingen. Daarnaast
wordt er geadviseerd de IVA als aparte uitkeringsregeling binnen de WIA af te schaffen
voor nieuwe gevallen, omdat de beoordelingen van de duurzaamheid van arbeidsongeschiktheid
die daarvoor nodig zijn, te complex zijn.

Zowel de Tweede Kamer als het kabinet3 hebben de wens om de WIA te vereenvoudigen en verbeteren. Uit de diverse rapporten
over het arbeidsongeschiktheidsstelsel is gebleken dat er maatregelen nodig zijn om
het stelsel te verbeteren, te vereenvoudigen en weer uitvoerbaar te maken. De verwachting
voor de oploop van de achterstanden bij de WIA-beoordelingen de komende jaren is namelijk
zorgwekkend. De combinatie van achterstanden en zorgen over de kwaliteit van beoordelingen,
maakt dat uitkeringsgerechtigden veel onzekerheid ervaren en de werkdruk voor de medewerkers
van UWV blijft toenemen. UWV en SZW werken hard om dit te verbeteren.

Lopende verkenningen en maatregelen

Zoals aangekondigd in de voortgangsbrief van 19 december 20254 worden op de onderdelen taakherschikking en herbeoordelingen reeds stappen gezet.

In lijn met de door uw Kamer aangenomen motie Ceder c.s.5 verkent SZW samen met UWV welke mogelijkheden er op korte en lange termijn zijn voor
verdergaande taakdelegatie en taakherschikking. Aan UWV is verzocht om op korte termijn
te doen wat mogelijk is binnen de huidige wet- en regelgeving om te zorgen dat hbo-professionals
een zelfstandig takenpakket krijgen, zodat de verzekeringsarts ontlast kan worden.
Ook wordt taakdelegatie geüniformeerd en wordt bekeken wat er nodig is om verpleegkundige
hbo-professionals een post-hbo-opleiding te laten volgen en optioneel een master tot
verpleegkundig specialist. Er wordt onderzocht of er in 2026 een pilot kan worden
gestart om de eerste hbo-professionals een post-hbo-opleiding te laten volgen.

Daarnaast wordt bekeken hoe het proces voor het aanvragen en het behandelen van herbeoordelingen
kan worden verbeterd. Een aanzienlijk deel van aangevraagde herbeoordelingen leidt
op dit moment niet tot een wijziging van de uitkering. Dat impliceert dat er winst
te behalen valt als vraaggestuurde herbeoordelingen doelmatiger worden ingezet. Daarom
is het van belang om te onderzoeken op welke manier dat kan. Dat doet SZW samen met
UWV langs twee lijnen. Allereerst door te bezien hoe het proces rondom het aanvragen
van herbeoordelingen kan worden verstevigd, en daarnaast hoe een aanvraag tot herbeoordeling
inhoudelijk zo efficiënt mogelijk kan worden afgehandeld door de juiste professional
bij UWV. De eerste stap in dit traject is het invoeren van een standaard aanvraagformulier
voor herbeoordelingen.

Lange termijn

Het advies ten aanzien van het afschaffen van de IVA-uitkering is eerder ook door
de Onafhankelijke Commissie Toekomst Arbeidsongeschiktheidsstelsel (OCTAS) beschreven
in haar eindrapport van 29 februari 20246, samen met andere maatregelen. In de Kamerbrief van 28 januari 20257 is aangegeven dat stappen tot vereenvoudiging van het arbeidsongeschiktheidsstelsel
noodzakelijk zijn voor een toekomstbestendig arbeidsongeschiktheidsstelsel, maar dat
deze niet zonder consequenties zijn voor mensen. Vereenvoudiging heeft een effect
op de gerichtheid van regelingen en ook op de rechten en plichten van werknemers die
aanspraak maken op een uitkering en de werkgevers die de kosten hiervoor dragen.

Maatregelen moeten daarbij in samenhang bezien worden, zodat er een inhoudelijk logisch,
(juridisch) uitvoerbaar en uitlegbaar stelsel ontstaat waarvoor voldoende draagvlak
is.

De ideeën en maatregelen zoals gepresenteerd door het IBO WIA en OCTAS vragen om beleidsmatige
en budgettaire besluitvorming. Gezien de demissionaire status van het huidige kabinet,
is het maken van deze keuzes niet aan het huidige, maar aan het nieuwe kabinet. De
analyses en adviezen van het IBO WIA, OCTAS en andere rapporten kunnen daarbij als
inspiratie dienen.

De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
M.L.J. Paul