Brief regering : Uitvoering van de motie van de leden Flach en Grinwis over opties voor de problemen met de tolheffing bij de Blankenburgtunnel (Kamerstuk 36850-5)

Nr. 14
BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 19 januari 2026

Op 18 december jl. is de motie Flach/Grinwis1 aangenomen, die de regering verzoekt opties in kaart te brengen die de problemen
met de tolheffing van de Blankenburgtunnel oplossen. In de motie wordt verzocht de
Kamer hierover te informeren voor de behandeling van de begroting Infrastructuur en
Waterstaat. Met deze brief wordt de motie uitgevoerd. Om de situatie in perspectief
te plaatsen wordt hieronder eerst ingegaan op de systematiek van tolheffing, de wijze
waarop in het tolsysteem aandacht is voor gebruiksvriendelijkheid en het (voorlopige)
beeld na één jaar tolheffing.

Systematiek van tolheffing

Op 7 december 2024 is de A24/Blankenburgverbinding geopend. Deze nieuwe snelweg verbindt
de A20 bij Vlaardingen met de A15 bij Rozenburg en verbetert de bereikbaarheid van
de regio Rijnmond. De tolheffing op de A24 is uitsluitend bedoeld om een deel van
de investering terug te betalen (€ 405 mln. van € 2,138 mld.).2 De tolheffing wordt beëindigd als deze opgave, plus de in- en uitvoeringskosten van
tolheffing, is voldaan. Dit is vastgelegd in de Wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding
en ViA15 (Wet TTH), die in 2015 door de Kamer is aanvaard.

De A24 is de eerste weg in Nederland met een elektronisch tolsysteem waarbij voertuigen
worden geregistreerd via automatische nummerplaatherkenning. De situatie ter plaatse
leende zich vanwege de verkeersveiligheid en doorstroming niet voor het inrichten
van een tolplein met slagbomen. In plaats daarvan vinden tolbetalingen online plaats.
Dit kan door aan te melden voor automatisch betalen of door per rit te betalen op
e-tol.nl. Als niet tijdig op e-tol.nl is betaald, wordt een betalingsherinnering verstuurd.
Als een betalingsherinnering niet tijdig is betaald, kan een bestuurlijke boete worden
opgelegd. Deze boete bedraagt € 35, vermeerderd met het toltarief en de vergoeding
voor de betalingsherinnering. In overeenstemming met artikel 8, vierde lid, van de
Wet TTH zijn in het eerste jaar van de tolheffing geen aanvullende kosten bij herinneringen
in rekening gebracht. Sinds 7 december jl. wordt een vergoeding van € 9 gerekend (conform
de Algemene wet bestuursrecht).

Een gebruiksvriendelijk tolsysteem

Bij het realiseren van het tolsysteem is gestreefd naar gebruiksvriendelijkheid. Dit
bestaat uit een aantal aspecten, zoals bijvoorbeeld goed geïnformeerde gebruikers,
eenvoudige betaalmogelijkheden, goede ondersteuning aan gebruikers die dat nodig hebben
en de menselijke maat bij de handhaving. Deze aspecten worden hierna toegelicht.

De communicatie over de tolheffing vindt plaats via onder andere verkeersborden, de
website e-tol.nl en het klantcontactcentrum van e-TOL. Daarnaast heeft voorafgaand
aan de opening van de A24 een uitgebreide campagne plaatsgevonden, met onder meer
advertenties in kranten, radio en televisie, vakbladen en social media. Ook in aanloop
naar 7 december jl. (de start van het in rekening brengen van de vergoeding van € 9
bij een herinnering) heeft veel communicatie plaatsgevonden, met onder andere informatie
op matrixborden in de omgeving van de A24, advertenties in diverse landelijke en regionale
dagbladen en advertenties op digitale panelen bij tankstations in de omgeving van
de A24. In de beantwoording van de vragen van het lid Beckerman (SP) op 19 december jl.3 is hier uitgebreid op ingegaan.

Tol betalen kan op twee manieren: per rit op e-tol.nl of automatisch bij aanbieders Move-IZI, 24Toll en Flitsmeister. Gebruikers hebben
een vrije keuze hoe ze willen betalen, maar wel wordt geadviseerd om automatisch te
betalen. Daarmee worden immers herinneringen en boetes voorkomen. Het aanmelden voor
automatisch betalen is zo makkelijk mogelijk gemaakt en wordt ook in de communicatie
benadrukt. Gebruikers die vragen hebben over de tolheffing of ondersteuning nodig
hebben bij het verrichten van betalingen of het aanmelden voor automatisch betalen,
kunnen terecht bij het klantcontactcentrum.

Het kan gebeuren dat gebruikers vergeten om tijdig tol te betalen. Zoals in de vorige
paragraaf al benoemd, wordt dan een betalingsherinnering verstuurd en kan een boete
worden opgelegd. Bij de handhaving is aandacht voor de menselijke maat en persoonlijke
omstandigheden. Er wordt bijvoorbeeld getracht per brief in contact te komen met gebruikers
met meerdere openstaande herinneringen of boetes. Doel hiervan is ondersteuning bieden
en voorkomen dat mensen in de problemen komen. De handhaving kan daarbij tijdelijk
worden gepauzeerd. Ook wordt in bepaalde gevallen coulant opgetreden.

Voorlopig beeld na één jaar tolheffing

In de ontwerpbegroting van het Mobiliteitsfonds 20264 zijn inschattingen opgenomen van het gebruik van de A24 en de naleving van de tolplicht
(uitgesplitst naar aantal tijdige betalingen, betalingsherinneringen en boetes). Deze
inschattingen zijn gemaakt voorafgaand aan de start van de tolheffing met behulp van
verkeersmodellen en de ervaringen met vergelijkbare elektronische tolsystemen in het
buitenland. De inschattingen hadden als doel de werklast voor de uitvoeringsorganisaties
te bepalen en een indicatie te krijgen van de verwachte kosten en opbrengsten. Nu
de tolheffing een jaar loopt, ontstaat een beeld van de werkelijke cijfers. Die wijken
af van de ramingen, hetgeen hierna wordt toegelicht.

Er is een duidelijke positieve trend waarneembaar in het betaalgedrag van weggebruikers.
In de eerste helft van 2025 werd ca. 80% van de passages op tijd betaald (automatische
betalingen en betalingen op e-tol.nl bij elkaar opgeteld). Begin december was dit
gestegen tot ca. 90%. Dit resulteert in een daling van het aantal verstuurde betalingsherinneringen:
in de eerste helft van 2025 werden wekelijks ca. 45.000 herinneringen verstuurd; begin
december was dit afgenomen tot ca. 30.000 per week. Naar verwachting zet de dalende
trend de komende maanden verder door. Positief is ook dat het automatisch betalen
toeneemt (van ca. 65% van de ritten in de eerste helft van 2025 naar ca. 80% begin
december).

Uit de cijfers blijkt dat het aantal betalingsherinneringen en boetes in de praktijk
substantieel lager ligt dan vooraf geraamd. In de ontwerpbegroting werd uitgegaan
van ca. 3,8 miljoen betalingsherinneringen en ca. 900.000 boetes in 20255. In praktijk zijn dit ca. 2,2 miljoen betalingsherinneringen en ca. 300.000 boetes.
Dit komt enerzijds doordat het gebruik van de A24 nog achterblijft bij de verwachtingen
(er zijn tot dusverre ca. 12 miljoen passages geweest, terwijl de raming vooraf uitging
van ca. 18 miljoen passages), en anderzijds doordat het betaalgedrag van weggebruikers
beter is dan verwacht. Hoewel de werkelijke cijfers nog forse aantallen herinneringen
en boetes bevatten, is het positief dat veel gebruikers het systeem sneller dan vooraf
gedacht eigen hebben gemaakt.

Bovenstaande cijfers geven nog geen volledig beeld van het eerste jaar tolheffing.
Dit beeld is beschikbaar zodra de jaarverantwoordingen van de bij de tolheffing betrokken
uitvoeringsorganisaties RDW, CJIB, Rijkswaterstaat en ILT zijn ontvangen. Deze worden
in de loop van dit kwartaal verwacht. Zoals toegezegd in de beantwoording van de vragen
van het lid Beckerman (SP) op 19 december jl. ontvangt de Kamer later dit kwartaal
een voortgangsbrief tijdelijke tolheffing, waarin nader wordt ingegaan op de ervaringen
in het eerste jaar tolheffing. Met die brief wordt ook de invoeringstoets aangeboden,
die een eerste beeld geeft hoe de tolheffing uitpakt voor gebruikers en uitvoeringsorganisaties.

Uitvoering motie Flach/Grinwis

De motie Flach/Grinwis verzoekt de regering opties in kaart te brengen die de problemen
met de tolheffing van de Blankenburgtunnel oplossen en die zorgen voor substantiële
verlaging van de boeteopbrengsten. In de overwegingen van de motie wordt genoemd om
bijvoorbeeld de eerste betalingsherinnering gratis te maken, zoals ook in het bedrijfsleven
het geval is, of de boetes te verlagen.

Uit de vorige paragraaf blijkt dat het aantal betalingsherinneringen en boetes al
substantieel lager is dan vooraf geraamd en dat er daarnaast een dalende trend zichtbaar
is. De problematiek waar de motie aandacht voor vraagt wordt daarmee al kleiner. Hier
is dan ook een forse inspanning op verricht, met onder meer de uitgebreide communicatiemaatregelen
die eerder in deze brief zijn genoemd. In de komende maanden wordt nauwlettend gevolgd
of deze maatregelen het gewenste effect hebben in het verder vergroten van het aantal
tijdige betalingen. Waar nodig worden bepaalde communicatiemaatregelen herhaald.

Veel communicatiemaatregelen (zoals een advertentiecampagne) zijn echter tijdelijk
van aard en hebben ook een tijdelijk effect in het genereren van bekendheid bij weggebruikers.
Er wordt daarom ook ingezet op structurelere maatregelen. Een goed voorbeeld betreft
een onderzoek dat momenteel wordt opgestart over mogelijke optimalisaties aan de verkeersborden
over tol die langs en in de omgeving van de A24 zijn geplaatst. Een ander voorbeeld
betreft de uitgebreide ondersteuning van het klantcontactcentrum bij het verrichten
van betalingen en het aanmelden voor automatisch betalen.

De in de motie genoemde optie om, net als in het bedrijfsleven, de betalingsherinnering
gratis te maken sluit niet aan bij het feit dat er door de tolheffer substantiële
kosten gemaakt worden bij het versturen en afhandelen van betalingsherinneringen.
Ook is deze maatregel niet nodig, omdat uit de cijfers blijkt dat het betaalgedrag
van gebruikers al sterk verbetert. Daarnaast is een gratis betalingsherinnering niet
rechtvaardig ten opzichte van gebruikers die wel op tijd tol betalen, omdat zij indirect
meebetalen aan de kosten hiervan.

Vanuit kostenoogpunt is een minder ingrijpend alternatief om alleen nieuwe gebruikers
eenmalig een gratis herinnering te sturen. Dit is echter niet uitvoerbaar binnen de
geldende wet- en regelgeving en ongewenst vanuit het oogpunt van privacy. Om dit mogelijk
te maken moet worden geregeld dat de benodigde gegevens (kenteken- en passagegegevens)
langdurig kunnen worden bewaard in de systemen van de tolheffer, zodat kan worden
vastgesteld of er sprake is van een nieuwe gebruiker. Vanuit het oogpunt van privacy
is dit onwenselijk.

De in de motie genoemde optie om boetebedragen te verlagen wordt onwenselijk geacht.
De boete bedraagt € 35, vermeerderd met het toltarief en de vergoeding van € 9 voor
de betalingsherinnering. Dit is wettelijk vastgelegd. De hoogte van het boetebedrag
is een afweging geweest tussen proportionaliteit en afschrikwekkende werking: de boetehoogte
moet evenredig zijn aan de ernst van de overtreding én weggebruikers aanzetten tot
het nakomen van de verplichting om tol te betalen. In de memorie van toelichting van
de Wet TTH6 staat daarnaast benoemd dat de regering het niet betalen van tol vergelijkbaar acht
met het niet kopen van een vervoerbewijs in het openbaar vervoer. Destijds (de memorie
van toelichting is in 2015 opgesteld) bedroeg deze boete ook € 35, vermeerderd met
de oorspronkelijke ritprijs.7

Tot slot

De tolheffing op de A24 heeft de aandacht van de Kamer, getuige de motie Flach/Grinwis
en de recente schriftelijke vragen van de leden Beckerman8, Heutink9 en Kathmann en De Hoop10. Het onderwerp heeft ook mijn nadrukkelijke aandacht. De ontwikkelingen worden nauwlettend
in de gaten gehouden en er wordt veel inzet gepleegd om gebruikers zo goed mogelijk
te informeren en waar nodig te ondersteunen. Zoals eerder in deze brief aangegeven
ontvangt de Kamer later dit kwartaal een voortgangsbrief, waarin nader wordt ingegaan
op de ervaringen in het eerste jaar tolheffing.

De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
R. Tieman