Brief regering : Bestuurlijke reactie advies AcICT project Abacus

26 643
Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 103
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 13 januari 2026

Met deze brief informeer ik uw Kamer over het advies van het Adviescollege ICT-toetsing
(hierna: AcICT) over het project Abacus. Het project Abacus wordt door de Kiesraad
uitgevoerd en heeft als doel nieuwe programmatuur op te leveren voor de vaststelling
van verkiezingsuitslagen en de huidige programmatuur (OSV2020) te vervangen. Het bijgevoegde
adviesrapport heb ik op 8 december jl. van het AcICT ontvangen.

In deze brief zal ik eerst kort een toelichting geven op het project Abacus. Vervolgens
ga ik op hoofdlijnen in op de bevindingen en adviezen van het AcICT. Daarbij zal ik
ingaan op hoe de Kiesraad hier opvolging aan geeft. De Kiesraad heeft, als uitvoerder
van het project Abacus, een separate reactie geschreven op het advies van het AcICT.
Deze reactie is als bijlage bijgevoegd bij deze brief.

Project Abacus

De Kiesraad ontwikkelt een nieuw softwareprogramma voor de berekening van de uitslag
van de verkiezingen: Abacus. Eerder is uw Kamer geïnformeerd over de voorloper van
het Abacus-project en de voortijdige beëindiging van dat project.1 Het nieuwe project Abacus zal op termijn de module Uitslagvaststelling van het huidige
programma Ondersteunende Software Verkiezingen (OSV2020) vervangen. OSV2020 wordt
vervangen om verschillende redenen, waaronder het optimaal aansluiten op het proces
van uitslagvaststelling en het beter invulling geven aan het wettelijke open source
vereiste in het Kiesbesluit.2 Abacus wordt door de Kiesraad zelf ontwikkeld.

Bevindingen en adviezen AcICT

Het AcICT concludeert dat de Kiesraad snel lering heeft getrokken en effectief heeft
gehandeld nadat de voorloper van Abacus voortijdig is beëindigd. De belangrijkste
conclusie uit het onderzoek van AcICT is dat na een goede start het project nu meer
sturing vereist om de digitale ondersteuning van de uitslagvaststelling en zetelverdeling
voor alle verkiezingstypen zeker te stellen. Het AcICT baseert deze conclusie op drie
bevindingen:

1. De aanpak van Abacus sluit goed aan bij de vervangingsredenen van de Kiesraad.

2. Het is niet inzichtelijk wanneer het project Abacus goed genoeg is.

Het inzicht in de planning en voortgang van het project is onvoldoende.

Het AcICT heeft op basis van deze bevindingen drie adviezen geformuleerd. In zijn
reactie op het advies van het AcICT geeft de Kiesraad aan hoe de Kiesraad opvolging
zal geven aan deze adviezen. De adviezen en opvolging zijn hieronder op hoofdlijnen
beschreven. Voor een uitgebreidere beschrijving verwijs ik u naar de bijlagen van
deze brief.

Advies 1: Specificeer wanneer Abacus goed genoeg is.

Het AcICT adviseert om te bepalen wanneer Abacus als gereed kan worden beschouwd.
De Kiesraad onderschrijft de meerwaarde van het traceerbaar maken van wettelijke eisen
in ontwerpen en implementatie, en werkt dit verder uit. De Kiesraad zal een openbaar
overzichtsdocument opstellen en niet-functionele eisen verder uitwerken en vastleggen.

Advies 2: Maak de opgeleverde kwaliteit inzichtelijk met een meer gestructureerde
testaanpak.

Het AcICT adviseert om een meer planmatige en gestructureerde testaanpak te introduceren
waarbij inzichtelijk wordt gemaakt of aan alle eisen daadwerkelijk wordt voldaan.
De Kiesraad kan zich in beginsel vinden in het advies om het acceptatie- en vrijgaveproces
verder te professionaliseren. De Kiesraad zal een overzichtsdocument opstellen met
de belangrijkste functionele en niet-functionele eisen. Voor iedere inzet van Abacus
zal tevens worden vastgelegd op welke wijze is getoetst dat Abacus aan de gestelde
eisen voldoet, en wat de uitkomst was van deze toets. Ook het advies deze documenten
publiekelijk beschikbaar te maken onderschrijft de Kiesraad.

Advies 3: Kwantificeer en prioriteer het resterende werk.

Om grip te krijgen op de voortgang en tijdige oplevering te waarborgen, adviseert
het AcICT om het resterende werk systematisch te kwantificeren en te prioriteren.
De Kiesraad stelt in zijn reactie dat hij begrijpt wat het AcICT met dit advies beoogt.
Het goed onderbouwd kwantificeren van de nog te realiseren functionaliteit is en blijft
echter lastig, stelt de Kiesraad. De Kiesraad onderschrijft de behoefte hier aandacht
aan te geven. Het team dat aan Abacus werkt wordt gevraagd hier passend invulling
aan te geven zodat gestuurd kan worden op de juiste prioritering. Ook zal het ontwikkeltraject
van Abacus in 2026 worden voorzien van mijlpalen en tussenopleveringen, waardoor de
Kiesraad beter overzicht heeft op de voortgang en hier waar nodig op kan sturen.

Conclusie

Ik dank het Adviescollege ICT-toetsing voor het advies, dat een waardevolle bijdrage
zal leveren aan de totstandkoming en ingebruikname van het project Abacus. Ik dank
ook de Kiesraad voor het werk dat tot nu toe aan het project Abacus is verzet en vertrouw
erop dat opvolging van de adviezen van het AcICT door de Kiesraad mede zal bijdragen
aan een succesvolle oplevering van het project. Hier is, zoals vastgesteld door het
AcICT, reeds een goede start mee gemaakt.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
F. Rijkaart