Brief regering : Beleidsreactie zbo-evaluatie Stimuleringsfonds voor de Journalistiek 2017-2023

Nr. 377
BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 12 januari 2026

Met deze brief ontvangt uw Kamer mijn reactie op het eindrapport zbo-evaluatie Stimuleringsfonds
voor de Journalistiek (hierna: SVDJ) 2017–2023 van het onderzoeksbureau KWINK Groep.

Evaluatie conform kaderwet zbo’s

Conform artikel 39 lid 1 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen dient elke vijf
jaar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van een zelfstandig bestuursorgaan (zbo)
te worden beoordeeld. Bijgevoegde evaluatie is uitgevoerd door de KWINK-groep. Naast
onderzoek naar de doeltreffendheid en doelmatigheid is gekeken naar de interne organisatie
en de externe governance. Tot slot heeft de KWINK-groep onderzocht in hoeverre het
SVDJ gevolg heeft gegeven aan de aanbevelingen uit de eerdere zbo-evaluatie periode
2011–2016.

Het SVDJ is op grond van de Mediawet 2008 belast met het handhaven en bevorderen van
de pluriformiteit van de pers. Het SVDJ richt zich op de versterking van de journalistieke
infrastructuur, onder meer via het begeleiden en subsidiëren van uiteenlopende journalistieke
projecten, het verrichten van eigen onderzoek en het organiseren van sector brede
evenementen om kennis te delen of te inspireren. Het SVDJ ontvangt als zbo een jaarlijkse
bijdrage van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Door de verscheidenheid aan activiteiten en regelingen draagt het SVDJ bij aan de
journalistieke diversiteit en daarmee de pluriformiteit van het medialandschap. In
een tijd waarin de journalistiek onder druk staat, door bijvoorbeeld technologische
veranderingen en veranderend consumentengedag vervult het SVDJ een belangrijke rol
in de innovatie van de journalistiek evenals in het stimuleren van nieuwe initiatieven
en samenwerkingsverbanden. Met specifieke subsidieregelingen en -programma’s voor
zowel private als publieke journalistieke organisaties draagt het SVDJ bij aan een
veerkrachtige sector. De evaluatie bevestigt dit.

Gedurende de Covid-19-pandemie vervulde het SVDJ een belangrijke rol als Tijdelijk
Steunfonds voor Lokale Informatievoorziening. Doel van dit steunfonds was om de continuïteit
van de lokale nieuwsvoorziening in stand te houden. Het SVDJ heeft namens OCW circa
€ 23 mln. aan steun kunnen uitkeren aan lokale media. Ook dit onderstreept het belang
van het SVDJ voor de journalistieke sector en OCW.

Uitkomsten

Het evaluatierapport van de KWINK groep is positief. Het wettelijk doel van het SVDJ,
«het handhaven en bevorderen van de pluriformiteit van de pers», sluit aan bij de
actuele behoefte in de journalistieke sector. De activiteiten hebben bijgedragen aan
de kwaliteit, onafhankelijkheid, diversiteit en toekomstbestendigheid van de journalistiek
in Nederland. Er zijn in de afgelopen jaren stappen gezet om de doelmatigheid van
het functioneren te vergroten. Ik onderschrijf dit positieve beeld.

In het rapport worden ook enkele aanbevelingen gedaan om de governance en de doeltreffendheid
en doelmatigheid te verbeteren. Ik noem de aanbevelingen gegroepeerd en reageer in
hoofdlijnen op de aanbevelingen.

Governance

De KWINK Groep concludeert dat de groei van de organisatie en ambities voor de toekomst
aanleiding geven om de interne governance op onderdelen te herzien. Zo wordt geadviseerd
om van een raad van bestuursmodel over te gaan op raad van toezichtmodel, zodat de
verdeling van rollen, taken en verantwoordelijkheden helder zijn en de directie meer
handelingsmogelijkheden krijgt, passend naar diens verantwoordelijkheden. Het bestuur
van het fonds herkent dit en heeft de afgelopen periode stappen hierin gezet. Het
SVDJ en OCW geven opvolging aan de aanbeveling en werken momenteel aan een wijziging
van het bestuursmodel naar een raad van toezicht.

Gelet op de externe governance van het SVDJ beveelt de KWINK Groep aan om de samenwerking
in de driehoek (eigenaar, opdrachtgever en opdrachtnemer) te versterken. Denk bijvoorbeeld
aan meer inhoudelijke uitwisseling. Zo is het goed als OCW betrokken is bij onderwerpen
die van strategisch of politiek belang zijn of kunnen worden. Omgekeerd kan betrokkenheid
van het SVDJ bijdragen aan de kwaliteit van beleid. Voor de genoemde aanbeveling zal
worden bekeken hoe het contact op dit punt het beste kan worden geïntensiveerd.

Doeltreffendheid

SVDJ heeft overkoepelend in de evaluatieperiode doeltreffend gefunctioneerd. KWINK
Groep geeft aan dat het SVDJ heeft laten zien een lerende organisatie te zijn, die
constant bezig is met het (verder) ontwikkelen en professionaliseren van de organisatie
en activiteiten. Daarnaast doet KWINK Groep een aantal aanbevelingen om de doeltreffendheid
te versterken. Dit richt zich onder andere op de toekomstbestendigheid van de kennis
en expertise van medewerkers, impactmeting van activiteiten, het benutten van netwerken
en het vergroten van het bereik van onderzoeksrapporten en evenementen. Voor aanbevelingen
wordt bekeken welke initiatieven haalbaar zijn. Het gesprek daarover tussen het SVDJ
met OCW wordt gecontinueerd.

Doelmatigheid

Het onderzoek toont aan dat het SVDJ doelmatig functioneert. Zo wordt er gestuurd
op efficiëntie, wordt expertise flexibel ingezet en zijn de personeelskosten in lijn
met de Rijkscultuurfondsen. Tevens merkt de KWINK Groep op dat er betere prestatie-indicatoren
nodig zijn om te sturen op de doelmatigheid. Ook geven ze aan dat er beter zou kunnen
worden aangestuurd op de begroting van fonds; de totale bijdrage en subsidies van
OCW vallen vaak hoger uit dan vooraf begroot, met uitzondering van het jaar 2017.
Dit valt echter te verklaren doordat het SVDJ tussentijds extra subsidies ontving.
Deze aanvullende middelen leidden tot extra activiteiten en programma’s, onder meer
voor onderzoeksjournalistiek, lokale journalistiek en de functie als Tijdelijk Steunfonds
voor Lokale Informatievoorziening tijdens de Covid-19pandemie. Over de genoemde aanbevelingen
zijn het SVDJ en OCW met elkaar in gesprek.

Afsluitend

De aanbevelingen bieden goede handvatten voor een verdere ontwikkeling van het SVDJ.
De aanbevelingen sluiten veelal goed aan bij de inspanningen die het SVDJ, en ook
OCW reeds heeft ingezet. OCW en het SVDJ hebben een constructieve werkrelatie waarin
voldoende ruimte is om de aanbevelingen gefaseerd op te pakken. De opvolging van de
aanbevelingen en het verdere gesprek over de versterking van het SVDJ zal worden geagendeerd
bij het jaarlijkse gesprek in de driehoek en is onderwerp ter bespreking in het reguliere
contact tussen OCW en het SVDJ.

Gezamenlijk werken we aan een weerbare journalistieke sector in een tijd waarin het
democratische belang en aanwezigheid van breed toegankelijke en betrouwbare informatie
steeds urgenter wordt.

De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
G. Moes