Brief regering : Programma Werk aan Uitvoering

Nr. 392
BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 16 december 2025

Het kabinet werkt met de overheidsbrede beweging Werk aan Uitvoering aan het duurzaam verbeteren van de publieke dienstverlening. Het
doel is menselijke, wendbare en toekomstbestendige dienstverlening die aansluit op
de verwachtingen en behoeften van mensen en bedrijven. Het kabinet werkt hieraan als
één overheid, voorbij de eigen verantwoordelijkheden en organisaties. Zo vormen we
een beweging van beleidsmakers, publieke dienstverleners, toezichthouders en medeoverheden
die ervoor zorgt dat we het als overheid iedere dag een stapje beter doen voor de
samenleving. Al deze betrokken partijen nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun eigen
terrein. Het programma Werk aan Uitvoering ziet toe op een aantal overkoepelende thema’s.

Programma Werk aan Uitvoering zet onder andere in op het verbeteren van de uitvoeringstoets, in samenwerking met uw Kamer, en een Actieagenda Vereenvoudiging, in samenwerking met het Netwerk van Publieke Dienstverleners (NPD). In deze brief
wordt hier nader op ingegaan. Daarbij wordt ook inzicht gegeven in aanvullende acties
van het programma. Ook wordt aangegeven hoe het programma opvolging geeft aan de aanbevelingen
en aandachtspunten in de recente rapportages van de Staat van de Uitvoering.1 Tot slot wordt met deze brief ook gehoor gegeven aan de motie van het lid Palmen
(NSC) van 28 februari 2024.2

Samenwerking met de politiek

Om de publieke dienstverlening te verbeteren is een blijvende uitwisseling tussen
politiek, beleid en uitvoering essentieel, rekening houdend met de verschillen in
rol en perspectief. In de Staat van de Uitvoering 2024 en in de recente toekomstspecial
komt terug dat de politiek een essentiële rol heeft om deze beweging en de opgaven
van programma Werk aan Uitvoering tot resultaat te brengen.Het is noodzakelijk dat
politiek, beleid en uitvoering samen de consequenties van plannen, met inbegrip van
de gevolgen van stapeling van regelgeving voor de uitvoering van andere plannen, in
kaart brengen vóórdat er definitieve besluiten vallen. Dit vraagt aandacht voor consistentie
en uitvoerbaarheid van beleid bij alle actoren in het politieke proces (kabinet en
Kamers): van de totstandkoming van regeerakkoorden tot de voorbereiding van nieuw
beleid, wetgeving en wetsbehandeling.

De inspanningen van het programmaonderdeel «samenwerken met de politiek» zijn gericht
op het verbeteren van de werkwijzen en instrumenten die de samenwerking tussen politiek,
uitvoering en beleid bevorderen:

1. Het instrument van de uitvoeringstoets wordt verbeterd, onder meer door het beter
te laten aansluiten bij de behoeften van Eerste en Tweede Kamerleden. Overheidsbreed
is door programma Werk aan Uitvoering gesproken met alle actoren die betrokken zijn
en belang hebben bij de uitvoeringstoets: publieke dienstverleners, beleidsdepartementen
en Eerste en Tweede Kamerleden. Programma Werk aan Uitvoering komt, in samenwerking
met het Netwerk van Publieke Dienstverleners, en op basis van deze verkenning, in
2025 tot aanbevelingen over het verbeteren van de uitvoeringstoets. De ambitie is
dat deze opvolging krijgen in het Beleidskompas. De aanbevelingen gaan enerzijds over
de wijze waarop alle betrokken partijen vanuit hun eigen verantwoordelijkheid en gezamenlijk
tot een toets op de uitvoerbaarheid komen, anderzijds over de vorm en de inhoud van
de uitvoeringstoets. Daarin zal het vergroten van de leesbaarheid een centrale plek
innemen. Ook is er bijzondere aandacht voor het afleggen van verantwoording over de
uitkomsten van de uitvoeringstoets en voor hoe het verwerken van deze uitkomsten beter
kan landen in een uiteindelijk wetsvoorstel. Daarbij spreekt programma Werk aan Uitvoering
ook met de Raad van State over de behoefte van de Raad van State om beter inzicht
te krijgen in afwegingen over uitvoerbaarheid, zodat de Raad van State in zijn adviezen
de uitvoerbaarheid van beleid kan bevorderen.

2. Het Programma Werk aan Uitvoering stimuleert dat politiek, beleid en uitvoering gaan
experimenteren met nieuwe werkwijzen. Een voorbeeld hiervan is de «whole system in
the room»-methode, een werkwijze waarbij met alle belanghebbenden een ingewikkeld
maatschappelijk vraagstuk wordt onderzocht, om vervolgens tot actie te komen. Dit
sluit aan bij onder meer de behoefte van Kamerleden om al in een vroeg stadium in
gesprek te gaan met beleid en uitvoering over mogelijke beleidskeuzes, waarbij inzichtelijk
wordt gemaakt wat de consequenties zijn en welke afwegingen kunnen worden gemaakt.3 Dit draagt bij aan beter uitvoerbaar beleid en wetgeving.

3. De verdere implementatie in 2025 van het door het Netwerk van Publieke Dienstverleners
ontwikkelde instrument van een «sneltoets» bij moties en amendementen geeft het parlement
inzicht in de gevolgen van moties en amendementen voor de uitvoerbaarheid van een
wetsvoorstel. Hierbij is aandacht voor de onafhankelijkheid van de uitgebrachte toets.
De Belastingdienst voert bijvoorbeeld reeds quick scans uit op moties en amendementen.
Dit is een voorbeeld dat bredere navolging kan krijgen.

4. Programma Werk aan Uitvoering zet nadrukkelijk in op het stimuleren van laagdrempelig
contact tussen ambtenaren (werkzaam bij publieke dienstverleners) en Kamerleden, in
navolging van de aanbevelingen van de werkgroep «Voor een Kamer die Werkt». Langs
twee lijnen wordt hier werk van gemaakt. Enerzijds moeten er geen «drempels» zijn
of ervaren worden door publieke dienstverleners om in contact te treden met Kamerleden.
Daar waar deze er wel zijn of ervaren worden, agenderen de publieke dienstverleners
en programma Werk aan Uitvoering deze. Anderzijds zet programma Werk aan Uitvoering
in op het goed in staat stellen van publieke dienstverleners om in contact te treden
met Kamerleden. Samen met het Netwerk van Publieke Dienstverleners wordt een leernetwerk
opgezet voor medewerkers van publieke dienstverleners. Het doel van dit leernetwerk
is leren van elkaars kennis en professionaliteit, samenwerking bevorderen en het verder
professionaliseren van de rol, inclusief het maken van werkafspraken.

5. Samen met het Centraal Planbureau wordt gesproken over de rol van uitvoeringstechnische
beoordelingen bij het doorrekenen van verkiezingsprogramma’s en regeerakkoorden. Verkend
wordt of bij een volgende «Keuze in Kaart» ruimte is voor het breder betrekken van
uitvoeringstechnische beoordelingen en wat daarvoor nodig is.

Vereenvoudiging

Wetgeving die te gedetailleerd is, systemen die niet op elkaar aansluiten, tegenstrijdige
regels, verschillende definities: publieke dienstverleners en toezichthouders hebben
te maken met allerlei factoren die hun werk moeilijk maken. Er is brede consensus
dat de publieke dienstverlening op onderdelen te complex is en dat vereenvoudiging
nodig is. De Staat van de Uitvoering 2024 laat dit nog eens scherp zien. Ook de recente
toekomstspecial wijst op het belang van vereenvoudiging. Niet alleen nu, maar ook
voor de toekomst.

Om de publieke dienstverlening eenvoudiger te maken, zijn politieke keuzes nodig van
kabinet en Kamer. Samen met het Netwerk van Publieke Dienstverleners en de Inspectieraad
werkt programma Werk aan Uitvoering aan een Actieagenda Vereenvoudiging. Dit is een
aanpak waarin publieke dienstverleners en inspecties, in samenwerking met beleid,
vraagstukken uitwerken die door te vereenvoudigen een positief effect hebben voor
mensen en bedrijven. Oplossingen, keuzes en uitruilen brengen we in kaart en agenderen
we periodiek voor politieke besluitvorming. En dit zijn geen makkelijke keuzes. Op
deze manier zorgen we er wel voor dat eenvoudigere publieke dienstverlening doorlopend
in de aandacht staat, en het geen keuze meer is of, maar hoe we de publieke dienstverlening vereenvoudigen.

Op veel plekken binnen de overheid wordt werk gemaakt van vereenvoudiging. Zowel op
de ministeries als bij de publieke dienstverleners. Op verschillende domeinen: het
sociaal domein, het veiligheidsdomein en het fysieke domein.

Voorbeelden zijn de herziening toeslagen- en belastingstelsel4, opvolging aanpak fiscale regelingen5, de opvolging die wordt gegeven aan de handreiking vereenvoudiging door de Inspectie
belastingen, toeslagen en douane,6 de Hervormingsagenda inkomensondersteuning en Vereenvoudigingsagenda,7 het wetsvoorstel voor versnelde gereedheid Defensie8 en project Uitvoerbaarheid van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.9 Programma Werk aan Uitvoering stimuleert en bevordert samenwerking op het thema vereenvoudiging
door initiatieven bij elkaar te brengen. Vaak zijn er vergelijkbare vraagstukken of
knelpunten waar departementen of publieke dienstverleners inzetten op bijvoorbeeld
het vereenvoudigen van dienstverlening aan bedrijven en ondernemers, of het in de
dienstverlening centraal stellen van de behoefte van mensen. Het programma brengt
dit bij elkaar en start op korte termijn een overheidsbreed leernetwerk op dit thema.

Gegevensdeling, Grip op arbeidsmarktschaarste en Beleid zoekt uitvoerder

Gegevensdeling – Gegevensdeling komt onvoldoende tot stand en mensen en bedrijven komen daardoor aantoonbaar
in de problemen. De Staat van de Uitvoering 2024 wijst erop dat knelpunten op het
gebied van gegevensdeling breed bezien en opgelost moeten worden.

Er hebben veel ontwikkelingen plaatsgevonden die tot doel hebben om knelpunten rondom
gegevensgebruik op te lossen: de Adviesfunctie verantwoord datagebruik, de Centrale
Commissie Gegevensgebruik (CCG), de Nederlandse Digitaliserings-strategie (NDS) en
versnellingsaanpakken die zijn ingericht (fast lanes
10). Om knelpunten effectief en structureel op te lossen is het van belang dat initiatieven
in samenhang worden bekeken, zodat je daar waar nodig aansluit, dubbelingen voorkomt
en effecten kunt versterken. In de praktijk ondervinden beleidsmakers en publieke
dienstverleners dat het «landschap» om knelpunten en vraagstukken over gegevensgebruik
aan te kaarten en op te lossen niet (goed) ingericht is. Er is behoefte aan meer samenwerking,
regie en eigenaarschap en samenhang. Programma Werk aan Uitvoering jaagt aan, signaleert
en organiseert dit, zodat publieke dienstverleners, medeoverheden en ministeries in
staat zijn om knelpunten op te lossen en vraagstukken aan te pakken.

Dit doet het programma door, waar vraagstukken vastlopen, te zorgen voor de juiste
interventies of routes en door in te zetten op meer integrale samenwerking en regie
en het stimuleren van het goed inrichten van de eigen organisaties zodat knelpunten
worden gesignaleerd en opgepakt.

Grip op schaarste – De Staat van de Uitvoering wijst erop dat een structureel krappe arbeidsmarkt, grote
arbeidsvraag en beperkte innovatie maken dat de kwaliteit van de publieke dienstverlening
en bestuurbaarheid van Nederland onder druk staat. Dit heeft mogelijke gevolgen voor
de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van de publieke dienstverlening.
Om dit te voorkomen wordt door overheidsorganisaties vooral ingezet op het verminderen
van de vraag naar arbeid en efficiënter werken door inzet van technologie en procesinnovatie.
Dit is ook hard nodig. Tegelijkertijd is er winst te behalen in het doordacht en op
een andere manier inzetten van mensen en middelen. Programma Werk aan Uitvoering zet
daarom in op het sturen op strategisch gebruiken van schaarse middelen zoals personeel,
systemen en organisatorische ruimte waarbij centrale sturing en een gezamenlijke aanpak
kunnen helpen om efficiënt om te gaan met schaarse middelen. In de zomer van 2025
hebben er strategische tafels plaatsgevonden, op basis waarvan de actieagenda zal
worden vormgegeven.

Beleid zoekt Uitvoerder – Overvolle opdrachtportefeuilles en complexe beleidsopgaven die bij meerdere uitvoerders
belegd moeten worden, vragen om extra afspraken aan de voorkant om de continuïteit
en kwaliteit van de uitvoering van bestaande taken te borgen en tegelijkertijd nieuwe
taken op te kunnen pakken. Programma Werk aan Uitvoering maakt een hulpmiddel waarmee
het uitvoeringslandschap eenvoudig inzichtelijk is, wanneer voor nieuwe beleidsvoorstellen
een passende uitvoerder gezocht wordt. Ook wordt dit najaar de laatste hand gelegd
aan een handreiking die onderdeel kan worden van het beleidskompas. Het is een stappenplan
dat gevolgd kan worden als er voor nieuwe beleidsvoorstellen niet automatisch een
passende uitvoerder is. Het helpt zowel beleidsmakers als dienstverleners.

Intensieve samenwerking tussen beleid en uitvoering

De Staat van de Uitvoering roept op tot intensieve samenwerking tussen beleid en uitvoering.Door
het dagelijkse contact met mensen en bedrijven weten publieke dienstverleners veel
over de problemen en de effecten van het beleid. Betrek de uitvoering daarom vanaf
het allerprilste begin bij de beleidsvorming, is de boodschap. Om dit voor elkaar
te krijgen is een gedragsverandering bij zowel beleid als uitvoering nodig. Het vraagt
om een samenwerking waarbij beleid de uitvoering onder andere de ruimte geeft om signalen
op tafel te kunnen leggen en duidelijk te kunnen maken wat wel en niet mogelijk is.
Voor dit kabinet is een gelijkwaardige samenwerking tussen beleid en uitvoering bijzonder
belangrijk. Programma Werk aan Uitvoering ondersteunt en faciliteert initiatieven
die hieraan werken, door:

1. Het organiseren van de jaarlijkse Dag van de Publieke Dienstverlening. Een dag waarop
beleidsmakers, dienstverleners en politici bij elkaar komen en bespreken hoe zij samen
de publieke dienstverlening kunnen verbeteren;

2. Het organiseren van dialoog en reflectie in de bestuurlijke driehoek om de samenwerking
tussen de eigenaar, beleid en uitvoering steeds verder te versterken. In 2025 heeft
een eerste dialoog- en reflectiesessie plaatsgevonden. In najaar 2025 en in 2026 wordt
dit uitgebouwd;

3. Een centrale kennisbank op te zetten en beschikbaar te maken voor onder andere gemeenten,
beleidsmakers, publieke dienstverleners en kennisinstituten. In deze kennisbank wordt
informatie gedeeld over bijvoorbeeld het verbeteren van beleidskwaliteit, het centraal
stellen van het perspectief van burgers en ondernemers en vereenvoudiging.11

Motie lid Palmen (NSC)12

Vanuit het Rijksbrede programma Grenzeloos Samenwerken wordt, zoals opgenomen in het
regeerprogramma, gewerkt aan een algemene opleiding Ambtelijk Vakmanschap. Hiermee
wordt invulling gegeven aan de motie van het lid Palmen (NSC) van 28 februari 2024.
Ook bij publieke dienstverleners zijn er mooie voorbeelden van trainingen voor medewerkers
waarbij aandacht is voor de algemene beginselen van behoorlijk bestuur en de rechtsbeginselen.
Zo zijn er binnen DUO meerdere maatwerk-trajecten gestart waar met medewerkers wordt
gekeken hoe er goed gebruik gemaakt kan worden van de ruimte die er is om besluiten
te nemen daar waar maatwerk nodig is. Het kabinet vindt dit een interessante ontwikkeling
en wil deze opleidingen graag onder de aandacht brengen bij alle publieke dienstverleners.

Tot slot

In deze brief is vooruitgekeken en is stilgestaan bij de acties die programma Werk
aan Uitvoering in gang zet. Jaarlijks brengt het programma een rapportage uit van
de voortgang van Werk aan Uitvoering.13

Ook komend jaar. Daarin zal teruggekomen worden op de resultaten die met deze werkagenda
zijn behaald. Op deze manier wordt uw Kamer goed meegenomen in de acties die in gang
worden gezet en de resultaten die dat oplevert.

De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
M.L.J. Paul