Brief regering : Voortgang HSL-Zuid

Nr. 527 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 11 december 2025

Op verzoek van de Kamer informeert het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
(hierna: IenW) de Kamer jaarlijks over de ontwikkelingen op de HSL-Zuid.1 In deze vierde brief sinds de beëindiging van de grootprojectstatus wordt ingegaan
op de algemene ontwikkelingen van het vervoer en de prestaties en de infrastructuur
sinds de Kamerbrief van vorig jaar juli.2 Ook wordt er ingegaan op de inbeheername van de HSL-Zuid en op de toezegging aan
het lid Kröger (GL/PvdA) in het notaoverleg «Alle seinen op Groen» van 22 september
jl. over Indirecte Kostencompensatie ETS (hierna: IKC-ETS) (Kamerstuk 36 563, nr. 16).3

De afgelopen periode is de Kamer meermaals geïnformeerd over de HSL-Zuid. Zo was er
op 13 mei een technische briefing over de tijdelijke snelheidsbeperking op de HSL-Zuid
en is de Kamer in mei 2025 over de prestaties van 2024 geïnformeerd.4

Vervoer en prestaties

Uit de recent gepresenteerde halfjaarrapportages van NS en ProRail5 bleek dat, hoewel de reisrelaties over de HSL-Zuid minder goed presteren dan andere
reisrelaties, de prestaties op de HSL-Zuid in het afgelopen jaar fors zijn verbeterd.
Dat de reisrelaties over de HSL-Zuid in vergelijking tot andere reisrelaties minder
goed presteren, heeft ermee te maken dat de HSL een stuk spoor is met unieke eigenschappen
waar, zoals in deze brief beschreven wordt, veel omheen speelt.

Om de prestaties op de HSL inzichtelijk te maken voor 2025, wordt een aangepaste score
gebruikt. Met ingang van de HRN-concessie 2025–2033 bestaat de KPI reizigerspunctualiteit
HSL-Zuid 5 minuten namelijk niet meer. Echter is in de Kamerbrief over de jaarverantwoording
van NS en ProRail over 2024, waarin de Kamer onder andere geïnformeerd werd over de
evaluatie van het verbeterprogramma HSL-Zuid6, aangegeven dat de prestaties op de HSL-Zuid in 2025 nog gemonitord worden. Een aangepaste
score was nodig, omdat ook de lijnvoering over de HSL-Zuid gewijzigd is: Amsterdam
Centraal als begin- en eindpunt voor de binnenlandse HSL-treinen is ingewisseld voor
doorgaande treinen via Amsterdam Zuid naar Amersfoort en Lelystad. Bovendien rijden
er meer treinen naar Brussel. Door de wijziging van de lijnvoering is een één-op-één
vergelijking tussen 2024 en 2025 niet goed mogelijk.

Uit de trendanalyse van NS en ProRail naar aanleiding van de aangepaste score werd
vanaf het eerste kwartaal van 2025 een verbetering van de prestaties zichtbaar. De
aangepaste score kwam uit op ruim 82%; in het tweede kwartaal op ruim 83% en in het
derde kwartaal op ruim 84%.

De forse verbetering van de prestaties dit jaar komt vooral door aanpassingen in de
software van het materieel, door het verwerken van de tijdelijke snelheidsbeperkingen
in de dienstregeling en doordat het makkelijker is om vertragingen in te lopen door
het robuuster maken van de dienstregeling. Hierover wordt verderop in deze brief uitgebreider
ingegaan.

De prestaties werden in het tweede kwartaal gedrukt door stakingen van vakbonden bij
NS en door de verstoring bij Schiphol tijdens de NAVO-top. Verder blijven de vertragingen
van inkomende treinen over de Belgische grens en de uitval van treinen door defecten
een negatieve invloed hebben op de prestaties. Om het aantal vertragingen dat over
de grens ontstaat te verminderen, is er overleg tussen ProRail en de aangrenzende
infrastructuurbeheerders en tussen NS (Internationaal) en NMBS.

Intercity Nieuwe Generatie

NS werkt met Alstom verder aan de instroom van de Intercity Nieuwe Generatie (hierna:
ICNG) en de verbetering van de betrouwbaarheid. Deze instroom vordert gestaag. Inmiddels
is meer dan de helft van het aantal bestelde ICNG’s geleverd. Vanaf dienstregeling
2025 rijdt de Eurocity Direct 16 keer per dag tussen Amsterdam en Brussel, waarbij
deze sinds april 2025 volledig met de ICNG-België rijdt. Vanaf oktober 2025 is al
het oude materieel voor de binnenlandse dienst over de HSL-Zuid (inclusief Den Haag-Eindhoven)
ook volledig door ICNG’s vervangen. Verschillende aanpassingen in de software hebben
geleid tot betere prestaties. Zo is er in de zomer van 2024 een grote software-update
geweest, waarin onder andere de problemen met onterechte diagnosemeldingen zijn opgelost.
In het voorjaar van 2025 zijn twee kleine software-updates doorgevoerd met diverse
verbeteringen, waardoor het aantal vertragingsminuten verder is afgenomen. Alstom
werkt daarnaast bijvoorbeeld aan een aanpassing van de software zodat de binnendeuren
langer openblijven en minder snel in storing gaan.

Eurostar

Op 10 februari jl. zijn op Amsterdam Centraal de tijdelijke faciliteiten voor het
beveiligd vertrek van de treinen naar Londen (de UK-terminal) in gebruik genomen.
Eurostar is vanaf dat moment gestart met drie directe treinen naar Londen per dag.
Sinds september jl. rijdt weer een vierde directe trein per dag naar Londen. IenW,
het Ministerie van Asiel en Migratie, de Koninklijke Marechaussee en Eurostar zijn
momenteel bezig met het opstellen van een nieuw convenant dat vanaf 1 januari 2026
gaat gelden. In dit convenant worden onder meer de afspraken vastgelegd over de inzet
van de Koninklijke Marechaussee op de grenscontroles voor de directe trein naar Londen.

Ontwikkelingen infrastructuur

Tijdelijke snelheidsbeperking HSL-Zuid

Begin 2024 is in een onderzoek, uitgevoerd in opdracht van ProRail, aangetoond dat
bij tien viaducten tussen Tunnel Groene Hart en Hoofddorp sprake is van zowel constructiefouten
als betonschade. Deze constructiefouten zijn tijdens het ontwerp en de bouw van de
viaducten gemaakt en komen boven op de al bestaande zettingsproblematiek7 bij het viaduct Zuidweg, ter hoogte van Rijpwetering. De combinatie van deze problemen
heeft in 2024 geleid tot een verdere verlaging van de snelheid op de HSL-Zuid. De
snelheid was al teruggebracht van 300 km/u naar 160 km/u en werd verder verlaagd tot
120 of 80 km/u. Bij het viaduct Zuidweg gold reeds een snelheidsbeperking van 80 km/u.
De Kamer is gedurende deze periode meerdere keren geïnformeerd8, waaronder middels de eerdergenoemde technische briefing van ProRail.

In 2024 is er intensief gewerkt om de snelheid per 9 december 2024 op de betreffende
locaties weer te verhogen naar 120 km/u. De herstelwerkzaamheden aan het beton zijn
in april 2025 afgerond.

Om de verhoogde snelheid van 120 km/u op een veilige wijze te handhaven, wordt het
viaduct Zuidweg intensief gemonitord met behulp van een meetsysteem. Externe factoren,
zoals bijvoorbeeld weersomstandigheden, kunnen echter leiden tot onjuiste meetwaarden.
Hierdoor is het in 2025 enkele malen noodzakelijk geweest om automatisch in te grijpen
en de snelheid tijdelijk te verlagen. Tegelijkertijd worden visuele inspecties uitgevoerd
om de situatie ter plaatse te beoordelen. Na bevestiging van de veiligheid is de tijdelijke
snelheidsbeperking steeds weer opgeheven. Diverse verbeteringen aan het meetsysteem
hebben het aantal meetfouten inmiddels sterk teruggebracht.

Herstel viaducten

Om de snelheid weer naar 300 km/u te brengen, moeten de tien viaducten worden gereconstrueerd.
Dit zal naar verwachting tot 2031 duren, zoals tijdens de technische briefing van
ProRail aan de Tweede Kamer op 13 mei jl. is toegelicht.

Bij viaduct Zuidweg zijn verschillende maatregelen nodig voor veilig gebruik bij 300
km/u. Dit zijn: 1) het reconstrueren van het viaduct, waaronder de vervanging van
het zuidelijk gelegen landhoofd van het viaduct, 2) het opnieuw ontwerpen en realiseren
van de zogeheten dwarsfixatie constructies die op alle tien viaducten met de huidige
inzichten te licht zijn ontworpen en 3) het bouwen van een grondkerende constructie
in de vorm van een palenwand langs ongeveer 400 meter van de spoorbaan, ter stabilisatie
van het baanlichaam en ter voorkoming van grondverplaatsingen.

Voor het herstel van de overige negen viaducten voeren ingenieursbureaus in opdracht
van ProRail een probleemanalyse uit, waarna per viaduct een oplossingsrichting wordt
verkend. Hierbij wordt gekeken hoe vanuit het perspectief van de reiziger en vervoerder
zo snel als mogelijk op een zo groot mogelijk deel van de HSL weer 300 km/u gereden
kan worden. De verwachting is dat de resultaten van de eerste analyses en ontwerpen
van de viaducten in het eerste deel van 2026 kunnen worden afgerond.

Zettingen

Op verschillende delen van de HSL-Zuid zijn vervormingen van de baan opgemerkt, omdat
de grond daar bepaalde eigenschappen heeft, waardoor die steeds verplaatst. Deze zogenaamde
zettingsproblematiek speelt bij Rijpwetering (zie hierboven), Schuilingervliet, Westrik
en Oude Terp. De Kamer is in 2021 geïnformeerd9 over het totaalbedrag van € 122 miljoen dat beschikbaar is gesteld voor het oplossen
van de zettingsproblematiek op deze locaties. Op dit moment worden daar maatregelen
voor getroffen.

Schuilingervliet

Zo zijn er bij Schuilingervliet al verschillende werkzaamheden uitgevoerd om zettingen
tegen te gaan. De werkzaamheden hebben echter niet altijd en overal het gewenste effect.
Om dit probleem structureel aan te pakken, is een project opgestart dat gericht is
op een grondige analyse van de situatie, met als doel om tot een structurele oplossing
te komen en daarmee de ondergrond op de lange termijn te stabiliseren.

Westrik en Oude Terp

Voor Westrik wordt de spoorligging gemonitord en hersteld wanneer dat nodig is.

Bij Oude Terp is er bij de aanleg van de HSL-Zuid materiaal onder de baan gebruikt
dat door opname van vocht uitzet. Daardoor is het spoor plaatselijk verhoogd. Er wordt
momenteel een studie uitgevoerd naar de opties om de zwellingen tegen te gaan.

Verbetermaatregelen € 60 miljoenpakket

Er is bij de begroting 2018 € 60 miljoen beschikbaar gesteld om de complexiteit van
de HSL-Zuid te verminderen en de prestaties te verbeteren10. Sinds de vorige Kamerbrief over de voortgang van de HSL-Zuid uit 202411 is in juni 2025 het windwaarschuwingssysteem op de HSL-Zuid uitgezet. Vanuit het
€ 60 miljoenpakket zijn de afgelopen jaren op verschillende plekken windschermen geplaatst,
waarmee het systeem overbodig werd. In de praktijk betekent dit dat treinen enkel
nog bij zeer zware windstoten langzamer hoeven te rijden. Gemiddeld scheelt dit 94 uur
aan vertraging per jaar.

Inmiddels is ook het project waarbij een serie aanpassingen aan het European Rail
Traffic Management System (ERTMS-systeem, de standaard voor treinbeveiliging in Europa)
werd gedaan, afgerond. Dit heeft geleid tot verbetering van de transitie bij de aansluiting
bij Zevenbergschenhoek. Op dit moment wordt gewerkt aan de voorbereiding van een eventuele
tweede tranche aanpassingen. Hierover moet nog besluitvorming plaatsvinden. Omdat
dit project sowieso niet meer voor 2027 gerealiseerd zal worden, wordt het budget
voor het € 60 miljoenpakket verlengd tot en met 2028. Inmiddels is ruim € 45 miljoen
van het budget besteed.

Inbeheername

Op 31 maart 2031 loopt het contract12 tussen de Staat en Infraspeed voor het beheer en onderhoud van de onder- en bovenbouw
van de HSL af. IenW heeft ProRail gevraagd om vanaf dat moment de HSL en het beheer
en onderhoud hiervan over te nemen. ProRail is al gestart met de voorbereidingen van
deze Inbeheername. Dit betreft een omvangrijke opgave: niet alleen onderhoudscontracten
gaan over, maar ProRail moet ook de assets opnemen in haar eigen systemen, zoals het
veiligheidsbeheerssysteem en systeemintegratie. Daarnaast ligt er na de inbeheername
ook op delen een vervangingsopgave tussen 2031–2040, omdat bepaalde systemen na 25
tot 30 jaar einde levensduur zijn. IenW heeft ProRail verzocht om een plan van aanpak
voor de Inbeheername en de vervangingsopgave en zal de Kamer informeren over de ontwikkelingen
van deze opgave.

Toezegging Indirecte Kostencompensatie ETS

In het notaoverleg «Alle seinen op Groen» van 22 september jl. is aan het lid Kröger
(GL/PvdA) toegezegd dat IenW terug zou komen op de vraag of NS aanspraak maakt op
IKC-ETS.13 De IKC-ETS-regeling is gericht op energie-intensieve industriële bedrijven om CO2-weglek te voorkomen. NS valt niet in die doelgroep, maar onder de sector van openbaar
vervoer en infrastructuur. NS maakt geen aanspraak op de IKC-ETS.

Tot slot

Sinds de vorige Kamerbrief over de voortgang op de HSL-Zuid uit juli 2024 zijn onder
andere de prestaties verbeterd, vordert de instroom van de ICNG gestaag en is de snelheid
op de tien viaducten verhoogd naar 120 km/u. Reden dus om tevreden te zijn over de
succesvolle inspanningen hiervoor door ProRail en NS. De verwachting is wel dat zij
zich hiervoor in blijven zetten. Daarbij zijn onder andere het herstel van de tien
viaducten en de inbeheername aandachtspunten om de HSL-Zuid ook in de toekomst optimaal
te kunnen blijven benutten. Om dit te kunnen blijven doen en om de infrastructuur
en het materieel beter op elkaar aan te sluiten, onderzoekt IenW daarnaast in samenwerking
met ProRail hoe de unieke eigenschappen van de HSL verwerkt kunnen worden in een kader.

De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, A.A. Aartsen