Brief regering : Bestuurlijke reactie Adviescollege ICT-toetsing over het project Centralised Clearance Import & Export (CCI/CCE)

26 643
Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 101
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 28 november 2025

Met deze brief informeer ik uw Kamer over het definitieve advies van het Adviescollege
ICT-toetsing (het Adviescollege) over het project Centralised Clearance Import & Export
(CCI/CCE) van de Douane. Bijgevoegd vindt u het definitieve adviesrapport met de bevindingen
van het Adviescollege dat ik op 31 oktober jl. heb ontvangen.

In deze brief zal ik eerst het project CCI/CCE inleiden. Vervolgens ga ik in op de
conclusies en aanbevelingen uit het rapport en geef ik aan welke acties de Douane
al heeft ondernomen of in gang zet om opvolging te geven aan de aanbevelingen van
het Adviescollege.

CCI/CCE

In 2013 zijn nieuwe Europese verordeningen van het Douanewetboek van de Unie (DWU)
van kracht geworden. Eén van de onderdelen van het DWU is Centralised Clearance1 (CC): gecentraliseerde vrijmaking van goederen. CC omvat zowel import (CCI) als export
(CCE). De Europese Commissie wil met CC het aangeven van goederen voor het bedrijfsleven
vereenvoudigen. Een bedrijf kan voortaan al zijn aangiften indienen bij één douanekantoor
in de Europese Unie. CC vereist méér samenwerking en uitwisseling van gegevens tussen
lidstaten, en omvangrijke aanpassingen van aangifteprocessen en -systemen.

In het uitvoeringsbesluit voor het DWU was de streefdatum voor implementatie van CC
Europees-breed vastgesteld op 1 oktober 2020, maar in de uitwerking zijn vertragingen
opgetreden. Ingevolge is begin 20192 de implementatiedatum bijgesteld naar de uiterste implementatiedatum van het DWU
zijnde 31 december 2025. Zoals in de eerste stand van zakenbrief van 2025 gemeld,
heeft de Douane eind juni 2025 de Europese Commissie een nieuw Nationaal Plan3 gestuurd, waarin zij aangeeft de uiterste implementatiedatum niet te kunnen halen.

Volgens de planning in het Nationaal Plan wordt CCI in twee stappen opgeleverd. De
eerste stap betreft de procedure «Inschrijving In de Administratie van de Aangever»,
waarvoor de indicatieve realisatiedatum van 1 juli 2026 is aangegeven. De tweede stap
is de «Normale Procedure». Hiervoor is de indicatieve realisatiedatum van 1 september
2026 aangegeven, met de toelichting dat nadere analyses nodig zijn om meer inzicht
te geven in de haalbaarheid van de realisatiedatums. CCE wordt na CCI opgeleverd.

Voor de implementatie van de CCI/CE heeft de Douane in 2023 het project CCI/CCE opgezet.
De doelstellingen hiervan zijn: actief richting geven aan de vernieuwing van de douane-unie,
het bedrijfsleven beter faciliteren en tijdig wettelijke afspraken nakomen.

Conclusie van het Adviescollege

Het Adviescollege concludeert dat het voor de Douane een stevige uitdaging is om zijn
IT-landschap in goede conditie te houden. De implementatie van nieuwe wetgeving is
een kennisintensief proces, waarbij Europese wetgeving naast nationale wetgeving ingevoerd
moet worden. Het Adviescollege concludeert dat de Douane goede stappen zet, door de
wendbaarheid van de IT-systemen te verhogen en te investeren in de inhoudelijke aansturing
van de IT vanuit de operatie.

Tegelijkertijd concludeert het Adviescollege dat het project CCI/CCE vastloopt, omdat
richtinggevende keuzes uitblijven en noodzakelijke sturing ontbreekt. Met de huidige
aanpak worden de doelen niet behaald en komen de opleverdata van het Nationaal Plan
in gevaar. Waarbij het risico is dat de reputatie van Nederland wordt geschaad, de
ambitie van een leidende rol in de douane-unie onder druk komt te staan, en dat de
Europese Commissie een infractieprocedure start.

Adviezen

Het Adviescollege adviseert om vóór eind 2025 het project CCI/CCE vlot trekken, zodat
CCI in 2026 kan worden geïmplementeerd. Daarbij geeft zij de volgende drie aanbevelingen:

1. Stuur vanaf nu op de realisatie van CCI;

2. Maak per direct de benodigde richtinggevende keuzes;

3. Rond nog in 2025 de voorbereiding af voor de minimaal vereiste implementatie.

Opvolging adviezen

Voor Douane is CCI/CCE het sluitstuk van een langdurig implementatietraject van het
DWU, waarbij sprake is van een complex samenspel van meer dan vijftien grootschalige
IT-projecten. Het Douanewetboek heeft voor Douane dan ook de afgelopen jaren een omvangrijk
deel van de IT-portfolio bepaald en er zijn moeilijke keuzes gemaakt om daarbij het
merendeel van de IT-projecten op tijd te realiseren. CCI/CCE heeft als sluitstuk het
meeste last van de gemaakte keuzes.

De Douane herkent zich in de bevindingen van het onderzoek en neemt de adviezen van
het Adviescollege ten aanzien van het project CCI/CEE over.

De adviezen en de wijze waarop de Douane hier invulling aangeeft worden hieronder
nader toegelicht.

1. Stuur vanaf nu op de realisatie van CCI

Het Adviescollege geeft aan dat een snelle realisatie is gebaat is bij duidelijke
bestuurlijke verhoudingen en transparantie, zodat helder is welke besluiten zijn genomen,
wat de projectstatus is en wie waarvoor verantwoordelijk is. De Douane onderkent het
belang van deze duidelijkheid en heeft, vooruitlopend op het onderzoek en de adviezen
van het Adviescollege, al verschillende verbeteringen doorgevoerd.

Voor het project CCl/CCE is een lid van het MT Douane aangewezen als integraal verantwoordelijke.
Deze persoon monitort wekelijks, samen met de betrokken partijen, de voortgang van
het project en stuurt waar nodig actief bij. Daarnaast wordt gewerkt aan een herziening
van het besturingsmodel van de Directie Operaties. In de nieuwe structuur staan landelijk
integraal management en procesgerichte sturing centraal. Onderdelen krijgen een duidelijke
focus en werkprocessen worden gebundeld. Dit draagt bij aan eenduidige aansturing
en uitvoering, een betere formulering van de behoeften en een sterkere betrokkenheid
van het bedrijfsleven. De nieuwe structuur maakt het bovendien eenvoudiger om procesverbeteringen
of noodzakelijke wijzigingen door te voeren en beter aan te sluiten bij de toekomstige
hervorming van de EU-Douane-unie. Daarnaast richt het Strategisch Douane Portfolioproces
zich op integrale prioritering en processturing vanuit duidelijk eigenaarschap binnen
de Douane en in afstemming met het Ministerie van Financiën.

Het advies om duidelijke en objectieve informatie over de voortgang op te stellen
en deze actief te gebruiken bij de aansturing is inmiddels opgevolgd en wordt binnen
het project toegepast.

Het advies om het bedrijfsleven consistent en continu mee te nemen in de ontwikkeling
van CC is door de Douane overgenomen. Via het Overleg Douane Bedrijfsleven (ODB) wordt
het onderwerp CC besproken met de koepelorganisaties en de softwareleveranciers zodat
zij tijdig op de implementatie kunnen anticiperen.

2. Maak per direct de benodigde richtinggevende keuzes

Het Adviescollege adviseert een duidelijke richting te kiezen en keuzes te maken.
Dit moet helder gecommuniceerd worden, zodat zowel de organisatie zelf als het bedrijfsleven
effectief aan de slag kunnen en CC ook echt gebruikt kan worden.

De Douane onderkent het belang van richtinggevende keuzes. Zowel de eigen organisatie
als het bedrijfsleven hebben deze keuzes nodig om zich adequaat voor te bereiden op
CC. Douane werkt de richtinggevende keuzes uit vanuit zijn rol als uitvoerder en legt
deze ter besluitvorming voor aan de ambtelijke driehoek van opdrachtgever, eigenaar
en uitvoerder. De ambtelijke driehoek beoordeelt de scenario’s op beleidskaders, uitvoerbaarheid
en uitvoeringsconsequenties.

De richtinggevende keuzes worden vervolgens vertaald naar de IT-producten die moeten
worden ontwikkeld. De Douane werkt hiervoor met een vaste planningscyclus. Deze cyclus
omvat zowel de voorbereiding als de daadwerkelijke ontwikkeling van de IT-producten.
In deze cyclus kijkt de Douane inmiddels vier kwartalen vooruit. Daarnaast is er een
strategische planning die vijf jaar beslaat. Door verder vooruit te plannen wordt
beter geborgd dat de lange termijn doelenstellingen voor de (project)organisatie helder
zijn.

De verschillende adviezen in het rapport om het maken van richtinggevende keuzes te
ondersteunen zullen via de nieuwe projectsturing geborgd worden. De eerste richtinggevende
keuzes zijn inmiddels via de nieuwe project-governance aan de Douane-directie voorgelegd.

3. Rond nog in 2025 de voorbereiding af voor de minimaal vereiste implementatie

Om ervoor te zorgen dat CCI met alle onderdelen in 2026 live kan gaan, adviseert het
Adviescollege om alle voorbereidende activiteiten nog voor het einde van 2025 volledig
af te ronden

De Douane hecht eraan om CCI zo spoedig mogelijk te implementeren. De Douane verwacht
de voorbereidende activiteiten in 2025 af te ronden. Dit betekent dat de richtinggevende
keuzes zijn gemaakt en vertaald zijn naar de IT-producten die moeten worden ontwikkeld.

Voor de implementatie van CC zijn er twee implementatiestrategieën. De Douane heeft
gekozen voor de meest vergaande implementatiestrategie, omdat dit het beste aansluit
bij de behoeften van het bedrijfsleven. De Douane heeft de afgelopen periode nadere
analyses uitgevoerd om de realisatiedatums uit het Nationale Plan te concretiseren.
In Europa is daarnaast gebleken dat veel andere lidstaten kiezen voor de andere, minder
complexe, implementatiestrategie. De Douane heeft in de analyses meegenomen of het
wenselijk is om de implementatiestrategie aan te passen naar de minder complexe implementatiestrategie.
De richtinggevende keuzes die uit deze analyses volgen worden nog dit jaar in de ambtelijke
driehoek voor besluitvorming voorgelegd. Uw Kamer wordt in de stand van zakenbrief
Douane over de planning en de implicaties geïnformeerd.

Daarnaast staat de Douane voor een groot aantal beleidsontwikkelingen die ook capaciteit
vragen, terwijl capaciteit beperkt is. Ondanks dat de Douane de capaciteit voor CC
uit gaat uitbreiden, zullen scherpe keuzes gemaakt moeten worden over de inzet van
beschikbare capaciteit, rekening houdend met het belang van het totale IT-portfolio.

Tot slot adviseert het Adviescollege een heldere strategie op te stellen voor het
beheer en onderhoud van het Douaneaangiften Management Systeem (DMS) na afloop van
het contract met de leverancier. Douane voert momenteel hier een verkenning voor uit
en stelt begin 2026 de definitieve strategie vast.

Brede toepassing van de adviezen

De Douane erkent het belang van de adviezen van het Adviescollege en dat deze adviezen
ook breder toepasbaar zijn. De Douane heeft al diverse verbeterinitiatieven in gang
gezet, breder dan CCI/CCE. Zo wordt inmiddels bij alle lopende projecten en programma’s
de aanbeveling toegepast om één verantwoordelijke aan te wijzen die eindverantwoordelijk
is voor de sturing en het eindresultaat. Verder worden de lessen uit de adviezen van
het Adviescollege waar mogelijk betrokken bij toekomstige ICT-trajecten.

Afsluitend

Ik wil het Adviescollege bedanken voor het uitgevoerde onderzoek, dat heeft geleid
tot waardevolle en wenselijke aanscherpingen binnen het project. Over zes maanden
zal een tussentijdse evaluatie van het project plaatsvinden. Uw Kamer wordt over de
verdere voortgang geïnformeerd via de periodieke stand-van-zaken-brief Douane.

De Staatssecretaris van Financiën,
E.H.J. Heijnen