Brief regering : Geannoteerde Agenda Raad voor Concurrentievermogen 8 en 9 december 2025

Nr. 681 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 24 november 2025

Op 8 en 9 december 2025 organiseert het Deens voorzitterschap een formele Raad voor
Concurrentievermogen over de onderdelen 1) industrie en interne markt, 2) onderzoek
en innovatie en 3) ruimtevaart. Met deze brief stuur ik u de geannoteerde agenda met
daarin een beschrijving van de discussiepunten en de Nederlandse inzet. De geannoteerde
agenda voor het onderdeel onderzoek en innovatie stuur ik u mede namens de Minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Met deze brief en geannoteerde agenda wil ik uw Kamer, mede namens de Minister van
Klimaat en Groene Groei, informeren over het door Nederland opgestelde non-paper over
vraagcreatie in de staal- en chemiesector. Zoals aangekondigd in de Kamerbrief toekomstperspectief
voor de energie intensieve industrie1 bieden wij dit non-paper aan de Europese Commissie aan ten behoeve van de vormgeving
van de nog te publiceren Industrial Accelerator Act.

De Minister van Economische Zaken, V.P.G. Karremans

Inleiding

De Raad voor Concurrentievermogen (hierna: Raad) op 8 en 9 december a.s. staat in
het teken van drie onderdelen: 1. Interne markt & Industrie en 2. Onderzoek & Innovatie
en 3. Ruimtevaart. Deze indeling wordt ook aangehouden in de geannoteerde agenda.

Interne Markt en Industrie (8 december 2025)

Jaarlijks rapport over simplificatie, implementatie en handhaving

(Gedachtewisseling)

Toelichting agendapunt

In de Raad is een gedachtewisseling voorzien over het jaarlijks rapport over simplificatie,
implementatie en handhaving. Het rapport is een voortgangsoverzicht van de Betere
Regelgevingsagenda die in februari j.l. door de Europese Commissie (hierna: de Commissie)
gepubliceerd is. Met deze agenda beoogt de Commissie de concurrentiepositie van de
Europese Unie (EU) te versterken door de regeldruk te verminderen, één van de topprioriteiten
van haar mandaat (2024–2029). Als onderdeel van deze agenda heeft de Commissie een
doelstelling geformuleerd van 25% minder administratieve lasten voor het bedrijfsleven
tegen eind 2029 en 35% minder voor het mkb. Dit komt neer op een reductie van € 37,5
miljard administratieve lasten voor het bedrijfsleven.

Het rapport gaat in op drie hoofdlijnen: vereenvoudiging, implementatie en handhaving
van regelgeving. De afgelopen zes maanden tijd zijn er in het kader van vereenvoudiging
zeven omnibusvoorstellen gepubliceerd met een gezamenlijke geschatte lastenverlichting
van € 8.6 miljard per jaar voor het bedrijfsleven (en € 2.8 miljard extra voor het
mkb). De Commissie heeft 28 zogenoemde implementatiedialogen gevoerd met meer dan
550 belanghebbenden, waaronder bedrijven, brancheorganisaties, sociale partners, overheden
en het maatschappelijk middenveld. De uitkomsten leverden praktische aanbevelingen
op over de uitvoerbaarheid van regels. Tenslotte heeft de Commissie onder de hoofdlijn
handhaving 168 (informele) pre-infractie-dialogen gehouden met lidstaten over de uitvoering
van EU-wetgeving. 67 procent van de zaken werd op deze manier opgelost.

Nederlandse positie

Het kabinet zet sterk in op vermindering van regeldruk en heeft daartoe het Actieprogramma Minder Druk Met Regels2
en de nieuwe aanpak regeldruk voor ondernemers opgesteld. De inzet op EU-niveau via o.a. de omnibusvoorstellen vormt hiervan een
onderdeel.

In het voorliggende rapport laat de Commissie zien dat zij haar ambitie om de regeldruk
van bestaande EU-regelgeving aan te pakken effectief in daden heeft omgezet. Opvallend
is dat de Commissie zich beperkt uitspreekt in het rapport over het voorkomen van
onnodige regeldruk bij nieuwe wetgevingsvoorstellen (d.m.v. onder andere impact assessments)
en geen informatie geeft over de toepassing van het one-in-one-out principe. Hierdoor
ontbreekt het zicht op de totale toe- of afname van de regeldruk. Dit punt zal ik
dan ook maken in de Raad.

Krachtenveld

EU-Lidstaten roepen op tot versnelling van regeldrukvermindering, evenals tot meer
aandacht voor betere regelgeving. Hiervan getuigt de uitgebreide aandacht voor vereenvoudiging
en betere regelgeving in de Europese Raad (ER) conclusies van 23 en 24 oktober jl.
Nederland tekende bovendien in het kader van deze ER ook een Duits initiatief voor
een brief van regeringsleiders aan Europese Raadsvoorzitter Costa mee, waarin ook
tot «zelfbeheersing bij het introduceren van nieuwe regels» werd opgeroepen.

Wegnemen van belemmeringen op de interne markt

(Beleidsdebat)

Toelichting agendapunt

In de Raad is een beleidsdebat voorzien over het wegnemen van interne-marktbelemmeringen.
In mei 2025 presenteerde de Commissie haar horizontale interne-marktstrategie. Daarover
bent u geïnformeerd via een BNC-fiche.3 Belangrijk onderdeel van genoemde strategie vormen de «Tergende Tien» (Terrible Ten), een tiental belemmeringen en onderwerpen die de Commissie met voorrang wil aanpakken.
Naar verwachting zal de gedachtewisseling gaan over de vraag welke concrete stappen
de Commissie en lidstaten samen kunnen zetten om de belemmeringen uit de Tergende
Tien weg te nemen. Lidstaten wordt mogelijk gevraagd expliciet politieke steun uit
te spreken voor deze exercitie. In de Europese Taskforce Interne-Markthandhaving (SMET)
wordt momenteel gesproken over een nadere uitwerking van de Tergende Tien en hoe de
voortgang die lidstaten boeken wordt gemeten.

Nederlandse positie

Het kabinet heeft de horizontale interne-marktstrategie verwelkomd en vindt net als
de Commissie dat de Tergende Tien met voorrang moeten worden aangepakt. Voor een deel
van de acties is de Commissie verantwoordelijk en voor een ander deel zijn de lidstaten
verantwoordelijk voor de uitvoering. Het kabinet is voorstander van transparantie
over de voortgang die Commissie en lidstaten boeken met het wegnemen van belemmeringen
uit de Tergende Tien. Transparantie kan bijdragen aan positieve groepsdruk onder lidstaten.
Daarvoor is het wel zaak dat er een zorgvuldige methodiek met transparante bronnen
wordt gebruikt om genoemde voortgang te beoordelen. Tegelijk moet het uitwerken van
deze methodiek geen academische exercitie worden en moet de focus liggen op het daadwerkelijk
wegnemen van belemmeringen in de praktijk.

Krachtenveld

Alle lidstaten hebben de horizontale interne-marktstrategie verwelkomd. Ook is er
breed steun om met de Tergende Tien aan de slag te gaan. De meningen onder lidstaten
lopen uiteen als het gaat over transparantie rond de resultaten van lidstaten bij
de uitvoering van de Tergende Tien. Diverse lidstaten hebben zorgen over mogelijke
«naming and shaming». Daarnaast leven er zorgen over de methodiek en transparantie
van bronnen. Tegelijk is er bij diverse lidstaten een gevoel van urgentie en willen
zij een al te lange en gedetailleerde discussie over methodiek en bruikbare bronnen
voor data voorkomen. De aandacht zou vooral moeten uitgaan naar het daadwerkelijk
wegnemen van de interne-marktbelemmeringen.

Stimuleren van investeringen in nieuwe innovatieve groene technologieën

(Lunchdebat)

Toelichting agendapunt

Op het moment van schrijven zijn de discussievragen nog niet bekend, maar de verwachting
is dat het debat zich zal focussen op hoe privaat kapitaal in nieuwe innovatie schone
technologieën gemobiliseerd kan worden.

Nederlandse positie

Het mobiliseren van private investeringen is cruciaal voor zowel de groene als digitale
transitie. Daarvoor zijn een coherent EU-investeringskader, een stabiel en aantrekkelijk
ondernemingsklimaat en gerichte financieringsinstrumenten die zekerheid bieden aan
potentiële investeerders op de lange termijn cruciaal. In het bijzonder hecht het
kabinet belang aan het versterken van de kapitaalmarktunie en de faciliterende rol
die de Europese Investeringsbank kan spelen. Dit zal ik dan ook benoemen tijdens de
Raad.

Het kabinet is positief over de aandacht voor innovatieve toepassingen, omdat deze
essentieel zijn voor het versnellen van duurzame groei. Vraagcreatie is om meerdere
redenen een belangrijk instrument. Ten eerste stimuleert het de afzetmarkt van schone
producten. Ten tweede draagt het bij aan de verduurzaming van de Europese economie.
Ten derde zal de stimulans van schone, circulaire productie ook de weerbaarheid vergroten
door afhankelijkheden van import te verkleinen.

Om deze voordelen te benutten, zijn private investeringen hard nodig. De EU en lidstaten
spelen een belangrijke rol bij de mobilisatie van private investeringen. Zij kunnen
perspectief en zekerheid bieden voor de lange termijn, om zo het broodnodige vertrouwen
aan private investeerders te geven dat investeren in de EU nog steeds loont. Dit zal
ik dan ook benadrukken tijdens de Raad. Ook zal ik oproepen tot concrete en snel te
implementeren maatregelen voor financiering en vraagcreatie in de nog te publiceren
Industrial Accelerator Act (IAA). Hierbij zal ik ook nogmaals het eerder aangeboden non-paper over vraagcreatie in
de staal- en chemiesector onder de aandacht brengen.

Daarbij zal ik pleiten voor gerichte instrumenten voor risicobeperking, zoals garanties
en gemengde financieringsstructuren, om risicovolle projecten haalbaar te maken.

Krachtenveld

Financiering is één van de grote vraagstukken voor EU-concurrentievermogen en transities,
daarover is een breed gedeeld beeld tussen de lidstaten. Ten aanzien van waar en op
welke manier financiering gevonden dient te worden lopen de opvattingen meer uiteen.
Zo legt een groep lidstaten primair de nadruk op publieke (Europese) investeringen,
terwijl een andere groep lidstaten, waaronder Nederland, het belang hiervan erkent
maar erop wijst dat hierbij scherpe keuzes moeten worden gemaakt. Deze groep lidstaten
betoogt ook dat investeringen op EU-niveau dienen bij te dragen aan het aanjagen van
private en nationale publieke investeringen.

Diversenpunten

Er staan diversenpunten op de agenda over het Europees Concurrentievermogen Fonds
(ECF) en het actieplan digitale interne markt. Verder heeft Litouwen een punt geagendeerd
over het toegenomen aantal verstoringen van de civiele luchtvaart door onbemande luchtvaartuigen
(drones) en smokkelballonnen.

Onderzoek en Innovatie (9 december 2025)

Dit deel van de Geannoteerde Agenda is mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap en gaat enkel over het onderzoeks- en innovatiedeel van de Raad.

Horizon Europe (2028–2034), het tiende kaderprogramma voor Onderzoek en Innovatie:
voortgangsrapportage en beleidsdebat over strategische prioriteiten en partnerschappen

Toelichting agendapunt (Voortgangsrapportage)

Het voorzitterschap presenteert tijdens de Raad een voortgangsrapportage met de stand
van zaken van de onderhandelingen over het wetgevende pakket voor het tiende kaderprogramma
voor onderzoek en innovatie, Horizon Europe (2028–2034).4 Op 16 juli jl. presenteerde de Europese Commissie het voorstel voor Horizon Europe
(2028–2034) met een voorgesteld totaalbudget van € 175 miljard. Het totale pakket
van het kaderprogramma is zo complex, dat het Deense voorzitterschap het te vroeg
in de onderhandelingen vindt om een voorlopig standpunt (een «Algemene Oriëntatie»)
op de Raad te agenderen en daarom is er gekozen voor een voortgangsrapportage. Naar
verwachting beschrijft de voortgangsrapportage de onderdelen waar een zekere mate
van overeenstemming tussen lidstaten over bestaat en welke zaken verdere bespreking
nodig hebben. Enkele voorbeelden van thema’s die vragen om nadere bespreking zijn
de relatie tussen Horizon Europe (2028–2034) en het Europese Concurrentievermogenfonds
(ECF) en de daarbij behorende governance, implementatie van dual-use onderzoek en innovatie (O&I) en de nadere invulling van het partnerschappenportfolio.

Toelichting agendapunt(beleidsdebat)

Ook spreekt de Raad, in relatie tot Horizon Europe (2028–2034), tijdens een beleidsdebat
over de strategische prioriteiten en partnerschappen. Op het moment van schrijven
is er nog geen discussiestuk of nadere toelichting op het onderwerp bekend. De Nederlandse
inbreng wordt gebaseerd op het BNC-fiche over het volgende kaderprogramma wat op 12 september
jl. met uw Kamer is gedeeld.5

Nederlandse positie

Het Europese kaderprogramma ondersteunt op een samenhangende en integrale wijze het
hele spectrum van O&I: van fundamenteel onderzoek tot innovatie, commercialisatie
en maatschappelijke impact en van nieuwsgierigheid-gedreven tot thematisch gestuurd
O&I. Om voldoende Europese meerwaarde en kritische massa te bereiken, is het belangrijk
om binnen de thematische sturing strategische keuzes te maken om te bepalen welke
langetermijninvesteringen nodig zijn. Inzet van het kabinet is dat vernieuwende en
risicovolle ontwikkelingen ondersteund worden. Hiervoor zijn excellentie en impact
als uitgangspunten van belang. De inzet op met name de collaboratieve O&I hangt samen
met en volgt de programmering van het ECF, zodat het gehele ontwikkeltraject zo goed
mogelijk wordt ondersteund en resultaten niet onbenut blijven.

Door gerichte inzet kunnen O&I-ecosystemen op strategische thema’s binnen Europa groeien.
Het kabinet zal inbrengen dat het belangrijk is om keuzes te maken aan de hand van
een strategisch en op O&I toegesneden proces, zoals onze Nationale Technologiestrategie
(NTS). Hierbij worden overheden en experts betrokken, ook om nationaal en Europees
beleid op elkaar af te stemmen.

Een belangrijk instrument om langjarige, grensoverschrijdende samenwerking op thematische
inzet vorm te geven, zijn de Europese partnerschappen. Het kabinet zet zich in voor
een strategisch, coherent en thematisch portfolio met grensoverschrijdende partnerschappen
zonder onderlinge duplicatie. Hierbij dienen meerdere vormen van samenwerking mogelijk
te zijn: publiek-publiek (EU en nationaal), publiek-privaat en publiek-publiek-privaat.
Het faciliteren van grensoverschrijdende samenwerking versterkt de nationale inzet
op O&I. Het is van belang dat hierbij de mogelijkheid voor partners om in-kind bijdragen te leveren, blijft bestaan. De NTS en de Kamerbrief Industriebeleid met
focus6 kunnen als voorbeeld dienen voor de Nederlandse inbreng.

Krachtenveld

Tijdens voorgaande Raden werd het nieuwe voorstel voor Horizon Europe (2028–2034)
breed verwelkomd. In algemene zin krijgt het voorzitterschap waardering voor de voortvarende
aanpak van de onderhandelingen. Ook hebben veel lidstaten – net als Nederland – aangegeven
dat de samenhang tussen het ECF en Horizon Europe nog niet duidelijk is en nadere
uitwerking verdient, onder andere ten aanzien van het maken van strategische thematische
keuzes voor de O&I-inzet. Ten aanzien van de partnerschappen is er brede consensus
tussen lidstaten dat er een strategisch, coherent portfolio tot stand moet komen in
het nieuwe programma.

Regelgeving met betrekking tot het EuroHPC-initiatief

Aanname algemene oriëntatie

Toelichting agendapunt

Voor behoud van het Europees concurrentievermogen is het cruciaal dat Europa blijft
investeren in computerkracht, kunstmatige intelligentie (AI) en kwantumtechnologie.
In deze context zal de Raad naar verwachting een amendering op de EuroHPC (High Performance
Computing) -verordening goedkeuren, waarmee het mogelijk wordt om zogenaamde «AI-gigafactories»
(oftewel AI-gigafabrieken) op te zetten en te exploiteren. De AI-gigafabrieken zijn
in omvang grotere en krachtigere versies van de AI-fabrieken. Onder de bestaande verordening
is het al mogelijk om de AI-fabrieken op te zetten, waarvan er ook één in Nederland
zal komen.7 De AI-gigafabrieken zullen een uitgesproken publiek-privaat karakter krijgen zodat
een commercieel en marktconform aanbod van rekeninfrastructuur kan worden gerealiseerd
voor de ontwikkeling en toepassing van AI. Het grootste deel van de kapitaalinvestering
en alle operationele kosten dienen voor rekening van de private sector te komen.

Publieke middelen van zowel de Commissie als de lidstaten kunnen worden ingezet om
risico’s van de kapitaalinvesteringen af te dekken of om een gegarandeerde afname
van rekeninfrastructuur te waarborgen.

Naast het mogelijk maken van AI-gigafabrieken verankert de amendering op de EuroHPC-verordening
de inbedding van onderzoeks- en innovatie-activiteiten op het gebied van quantumtechnologie
in het EuroHPC-initiatief. Hiermee worden de bestaande activiteiten op dit terrein
onder het huidige kaderprogramma voor onderzoek en innovatie ondergebracht op één
centrale plek zodat er meer samenhang tussen bestaande activiteiten binnen het EuroHPC-initiatief
wordt gecreëerd Dit zorgt voor meer focus en betere coördinatie.

Nederlandse positie

Nederland kan naar verwachting instemmen met de voorgestelde aanpassing op de regelgeving
van EuroHPC.

Krachtenveld

Een aantal lidstaten heeft zorgen geuit over de aantrekkelijkheid voor deelname van
private consortia onder de voorgestelde financiële constructie voor AI-gigafabrieken.
Deze zorgen lijken nu te zijn geadresseerd in de laatste door het voorzitterschap
verstrekte tekst van de verordening. Hoewel er fundamentele verschillen van inzicht
bestonden tussen sommige lidstaten en de Commissie ten aanzien van de inbedding van
kwantumtechnologie, lijken deze nu ook te worden geadresseerd. Daarmee is de verwachting
dat de algemene oriëntatie kan worden aangenomen.

Diversenpunt

Er staan twee diversenpunten op de agenda.

Het eerste gaat over het aankomend Cypriotisch EU-voorzitterschap. Cyprus zal een
toelichting geven op de prioriteiten van haar EU-voorzitterschap. De Commissie heeft
ook een diversenpunt geagendeerd over het Scale-up Europe Fund. Met dit fonds wil
de Commissie particuliere investeerders uit Europa bijeenbrengen om te investeren
in de Europese bedrijven op strategische deeptech-gebieden. Dit vindt het kabinet
een goede ontwikkeling.

Ruimtevaart (9 december 2025)

Sterke punten en uitdagingen van het voorstel voor een EU-ruimtevaartwet – richtsnoeren
voor verdere onderhandelingen

(Beleidsdebat)

Toelichting agendapunt

De Raad bespreekt het voortgangsrapport over het voorstel voor een verordening gericht
op: een geharmoniseerd kader voor het functioneren van de interne markt voor ruimtegebaseerde
diensten, met gemeenschappelijke regels op het gebied van veiligheid, cyber- en fysieke
weerbaarheid en milieuduurzaamheid.

Belangrijke punten in het voortgangsrapport zijn de focus op vereenvoudiging, proportionaliteit,
een duidelijkere relatie met bestaande EU-kaders voor cyber- en fysieke weerbaarheid,
en verduidelijking van de status van internationale organisaties, waaronder ESA. Tijdens
het beleidsdebat wordt de Raad gevraagd kennis te nemen van de voortgang en richting
te geven voor verdere tekstherziening.

Nederlandse positie

Het kabinet steunt de doelstelling om meer rechtszekerheid, veiligheid, weerbaarheid
en duurzaamheid te brengen in de snelgroeiende ruimtevaartsector, zoals eerder toegelicht
in het BNC-fiche en de kabinetsreactie op de Lange Termijn Ruimtevaartagenda.8 Het kabinet heeft echter zorgen over reikwijdte, proportionaliteit en uitvoerbaarheid;
waaronder zorgen over een adequate defensie uitzondering die zeggenschap en nationale
veiligheid waarborgt. Het voorstel grijpt in op nationale bevoegdheden op het gebied
van vergunningverlening, toezicht en handhaving. Daarnaast is Nederland kritisch over
de wijze waarop de voorgestelde maatregelen voor weerbaarheid zich verhouden tot bestaande
horizontale EU-kaders voor cyber- en fysieke weerbaarheid. Het kabinet pleit in de
onderhandelingen over het voorstel voor een risicogebaseerde en proportionele benadering,
waarin verplichtingen in verhouding staan tot het risicoprofiel, de aard en de omvang
van activiteiten, en technische eisen uitvoerbaar en betaalbaar blijven. Ook acht
het kabinet het essentieel om regeldruk voor mkb en start-ups te beperken, en om duidelijke
waarborgen te behouden voor nationale competenties op het terrein van veiligheid en
defensie

Krachtenveld

Een groot aantal lidstaten is kritisch op het voorstel en heeft zorgen over de reikwijdte
complexifteit, administratieve lasten en uitvoerbaarheid. Het Europees Parlement heeft
nog geen positie ingenomen.

Diversenpunten

De Directeur-Generaal van het Europees Ruimtevaart Agentschap (ESA) zal via een diversenpunt
de ministeriële bijeenkomst van ESA toelichten. Verder zal het inkomend Cypriotische
voorzitterschap het werkprogramma bespreken.