Brief regering : Stand van zaken Lumpy Skin Disease en overige zaken diergezondheid

Nr. 314
MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 2 oktober 2025

Op 14 juli jl heb ik de Kamer geïnformeerd over uitbraken van Lumpy Skin Disease-virus
(LSD) in Italië en Frankrijk (Kamerstuk 29 683, nr. 312). Met deze brief informeer ik de Kamer over de stand van zaken en de acties die ik
naar aanleiding van deze uitbraken heb ondernomen.

Tevens informeer ik de Kamer over enkele andere diergezondheidsonderwerpen: de stand
van zaken rondom blauwtong, enkele zaken met betrekking tot Afrikaanse varkenspest
(AVP), de evaluatie van de inzet van mijn ministerie tijdens de MKZ-uitbraak in Duitsland
in januari van dit jaar en de invulling van mijn toezegging om in Europees verband
te kijken hoe vervolgschade door vaccinatie tegen MKZ kan worden beperkt. Ten slotte
geef ik aan hoe uitvoering wordt gegeven aan de motie van lid Graus (PVV) inzake een
pilot met het Piglets treatment system.

Lumpy Skin Disease (LSD)

Situatie Europa

Op 14 juli heb ik de Kamer geïnformeerd over uitbraken van LSD in Italië en Frankrijk
(Kamerstuk 29 683, nr. 312). LSD is een bestrijdingsplichtige virusziekte (voornamelijk bij runderen) die wordt
overgedragen door vectoren, zoals vliegen, muggen en knutten. In zowel Italië als
Frankrijk zijn inmiddels fors meer besmettingen vastgesteld, maar tegelijk is geen
spreiding naar andere lidstaten opgetreden. De situatie is nog niet stabiel, op 19 september
hebben de Franse autoriteiten een besmetting aangetroffen in departement Rhône, ten
westen van het bestaande beperkingsgebied. Dit is een tegenvaller. Frankrijk heeft
daarom een nieuw beperkingsgebied ingesteld.

In Italië blijven de besmettingen beperkt tot Sardinië (67 besmettingen) en slechts
1 besmetting in Lombardije. In Frankrijk zijn tot nu toe 79 gevallen vastgesteld.
Alle besmette bedrijven zijn geruimd. Zowel op Sardinië als in Frankrijk is noodvaccinatie
gestart om de verspreiding van het virus verder te voorkomen, Frankrijk gaat dit ook
doen in het nieuwe getroffen gebied. Zwitserland en Italië passen eveneens noodvaccinatie
toe in de gebieden die vallen in de beperkingsgebieden van de uitbraken in Frankrijk.
Ik hoop dat de situatie in Frankrijk en Italië zo onder controle komt. De ontwikkelingen
in Europa houd ik nauwlettend in de gaten.

Maatregelen Nederland

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) traceert risicovolle transporten
vanuit Italië en Frankrijk naar Nederland, en doet dit steeds wanneer nieuwe besmettingen
worden gemeld en het beperkingsgebied wordt uitgebreid. Afgelopen weken zijn daarbij
ruim 100 runderen onderzocht. Daarbij zijn aanvoerende bedrijven tijdelijk geblokkeerd.
Bij geen van die dieren is een besmetting met LSD-virus vastgesteld.

Met de sector en deskundigen is veel overleg geweest om in de toekomst nog beter voorbereid
te zijn op een eventuele introductie van LSD. Houders en dierenartsen in Nederland
zijn geïnformeerd over de verschijnselen van LSD via een webinar, welke is verzorgd
door Royal GD en Wageningen Bioveterinary Research (WBVR). Ook heb ik de Deskundigengroep
Dierziekten1 gevraagd naar de risico’s en mogelijke interventies rondom LSD in Nederland. Ik heb
het draaiboek voor LSD op basis van de ontwikkelingen en adviezen van deskundigen
geactualiseerd. Het draaiboek is afgestemd met de belanghebbende sectoren en gepubliceerd
op de website van het Ministerie van LVVN2.

Daarnaast schreef ik de Kamer in mijn brief van 14 juli dat ik de mogelijkheid en
noodzaak van levering van vaccins voor Nederland zou onderzoeken. Internationale ervaringen
leren dat in de meeste scenario’s bij een uitbraak van LSD de inzet van vaccin nodig
is om effectief te kunnen bestrijden. Ik heb, in afstemming met betrokken sectoren,
daarom besloten om een LSD-vaccinbank voor Nederland aan te leggen. Ik doe dit uit
voorzorg, om snel te kunnen reageren mocht LSD in Nederland worden aangetoond. Het
besluit om te starten met vaccineren hangt af van de specifieke situatie na de eerste
besmetting en kan niet op voorhand worden genomen. De inschatting van de deskundigengroep
dierziekten van de risico’s en het verwachtte verloop van de epidemie zal daarbij
mee worden gewogen. De vaccinbank wordt gefinancierd vanuit het diergezondheidsfonds
(DGF).

Blauwtong

Zoals u weet werd in september 2023 in Nederland voor het eerst sinds jaren weer blauwtong
vastgesteld, serotype 3 (BTV-3). In dat najaar en in 2024 is het virus razendsnel
over Nederland en vervolgens over andere landen van Europa verspreid, waarbij veel
dieren (met name schapen) zijn gestorven en een grote ziektelast is ervaren door houders
van schapen en andere herkauwers. Gelukkig is in de loop van 2024 vaccin beschikbaar
gekomen en is in 2024 en 2025 grootschalig gevaccineerd. Voor 2025 was de verwachting
dat BTV-3 opnieuw zou gaan circuleren, en mogelijk ook het eind 2024 tevens vastgestelde
serotype 12. Om dat in beeld te houden en ook aan Europese verplichtingen te blijven
voldoen is een monitoringsprogramma opgezet en is de meldsystematiek voor houders
en dierenartsen aangepast.

In tegenstelling tot de verwachting is tot heden geen enkele nieuwe besmetting met
BTV-3 of BVT-12 aangetoond in Nederland. In andere landen (o.a. Duitsland, Verenigd
Koninkrijk) zijn wel besmettingen aangetoond met BTV-3, maar in Nederland lijkt in
2025 geen sprake meer te zijn van besmettingen en verspreiding van blauwtongvirus.

Ik ben blij voor dierhouders die ook dit jaar onzeker waren over wat er zou gebeuren.
Het is echter niet duidelijk waarom dit jaar nog geen besmettingen worden gezien.
Meerdere factoren kunnen daar een rol in spelen, zoals immuniteit in de Nederlandse
herkauwerpopulatie en een hoge vaccinatiegraad. De kans bestaat echter nog altijd
dat besmettingen zullen voorkomen.

Recent hebben België en het Verenigd Koninkrijk besmettingen met BTV-8 aangetoond,
een serotype dat in de periode 2006–2009 ook in Nederland voorkwam. Het gaat vooralsnog
om beperkte aantallen, maar de kans bestaat dat BTV-8 ook in Nederland opduikt. Er
zijn vaccins beschikbaar tegen dit serotype. Verdenkingen moeten gemeld worden bij
de NVWA.

Er is maandelijks overleg met NVWA, deskundigen en sector waarbij de situatie rondom
blauwtong op basis van de monitoringsresultaten wordt besproken. Daarbij wordt zowel
de Nederlandse als de Europese situatie beoordeeld.

Het belang van melden bij de NVWA van verdenkingen van blauwtong wil ik blijven benadrukken.
Blijvende alertheid is nodig om ook eventuele andere blauwtong serotypen of andere
dierziekten (bijvoorbeeld EHD, epizoötische hemorragische ziekte) snel op te kunnen
sporen. Meldingen kunnen eenvoudig via een online formulier3 worden gedaan.

Mond en klauwzeer (MKZ)

Evaluatie aanpak bij MKZ-besmetting in Duitsland

Zoals aangekondigd tijdens het Commissiedebat Zoönosen en Dierziekten van 6 februari
2025, heb ik mijn inzet tijdens de MKZ-besmetting in Duitsland in januari intern en
met de betrokken sectoren geëvalueerd. Naast een aantal verbeter- en leerpunten is
daarbij één van de belangrijkste conclusies dat er effectief en nauw is samengewerkt
door alle betrokkenen.

Bij de evaluatie is gebleken dat het algemene beleidsdraaiboek bestrijdingsplichtige
dierziekten een toevoeging behoefde, namelijk het beschrijven van eventuele maatregelen
in een situatie waarbij geen besmetting in Nederland is vastgesteld, maar er wel een
reële dreiging voor Nederland bestaat. Daarom is een hoofdstuk toegevoegd aan het
algemene beleidsdraaiboek. Het aangepaste draaiboek is afgestemd met sectoren en gepubliceerd
op de website van het Ministerie van LVVN4.

Daarnaast zijn interne werkprocessen geactualiseerd en blijf ik met de sectoren in
gesprek over de gevolgen die een uitbraak in Nederland kan hebben. Dit speelt niet
alleen bij MKZ, maar ook bij andere (dreigingen van) dierziekten.

In Europees verband worden zaken eveneens geagendeerd. Ik kijk bijvoorbeeld naar de
mogelijkheden om de tracering van dieren tussen lidstaten te verbeteren. Ook de inzet
en gevolgen van vaccinatie worden op internationaal niveau verder besproken.

Beperken gevolgschade door noodvaccinatie tegen MKZ

Tijdens het Commissiedebat Zoönosen en Dierziekten van 6 februari (Kamerstuk 29 683, nr. 304) dit jaar heb ik toegezegd de Kamer in het derde kwartaal van 2025 te informeren
over de mogelijkheden om in Europees verband tot afspraken en/of maatregelen te komen
om vervolgschade van vaccinatie tegen MKZ zoveel mogelijk te beperken (TZ202502–151).

Bij een uitbraak van MKZ zal noodvaccinatie hoogstwaarschijnlijk noodzakelijk zijn
als extra maatregel om verdere verspreiding van het virus tegen te gaan. De verwachting
is dat in een veedicht gebied als Nederland een besmetting anders zeer waarschijnlijk
tot een grote epidemie leidt. Daarbij zal ook de ruimingscapaciteit snel onvoldoende
zijn. Bovendien voorkomt dit beleid het doden van grote aantallen gezonde, niet besmette
dieren, wat een belangrijk uitgangspunt is in het beleid rond het bestrijden van dierziekten.
Dit is een wens uit de samenleving, en ook van de sectoren. Dit beleid is in gang
gezet na de MKZ-uitbraken in 2001, en is geregeld besproken met sectoren. Natuurlijk
zal ik na een eerste uitbraak (of uitbraken) in Nederland besluiten of en waar vaccinatie
wordt ingezet. Snelheid is daarbij van het grootste belang. Hoe kleiner de epidemie,
hoe geringer de gevolgen voor de dieren en de sectoren.

De vaccinatiestrategie is, zoals het beleidsdraaiboek ook beschrijft, gericht op «vaccinatie
voor het leven». Gevaccineerde dieren kunnen, net als niet-gevaccineerde dieren, hun
productieleven voltooien. Daarbij wordt een intensieve surveillance ingericht om vast
te stellen of het virus succesvol is uitgeroeid. Als is gebleken dat de gevaccineerde
dieren niet zijn besmet, en het virus is uitgeroeid, is er geen veterinaire reden
om gevaccineerde dieren te doden en te vernietigen.

Bij deze «vaccinatie voor het leven» strategie zullen gedurende vele jaren gevaccineerde
dieren in Nederland aanwezig zijn. De producten van deze gevaccineerde dieren moeten
volgens de huidige EU-regels gekanaliseerd worden afgezet en worden behandeld. Gevaccineerde
dieren mogen alleen onder strikte voorwaarden worden vervoerd. Dit heeft grote gevolgen
voor de betreffende dierhouders en sectoren. Bovendien heeft de aanwezigheid van gevaccineerde
dieren in Nederland ook negatieve gevolgen voor de handel voor houders zonder gevaccineerde
dieren. MKZ ligt handelspolitiek gevoelig. Derde landen zullen naar verwachting hun
grenzen langdurig sluiten. Dat kan leiden tot forse handelsbelemmeringen en grote
negatieve economische gevolgen.

In de Europese Unie zijn de regels helder, en is afzet van producten mogelijk, zij
het onder strikte voorwaarden. Wel is op punten de regelgeving strikter dan veterinair
noodzakelijk, bijvoorbeeld ten aanzien van de langjarige kanalisatie van producten
van gevaccineerde dieren. Daarom pleit ik in de EU voor aanpassing van deze regelgeving,
waarbij ik vanzelfsprekend de veiligheid in acht neem.

De (gevolgen van) schade als gevolg van kanalisatie van producten van gevaccineerde
dieren, zal ik met sectoren bespreken. Mogelijkheden voor bijvoorbeeld verzekeringen
zijn in het verleden uitgebreid verkend. Het is aan de sectoren en individuele houders
om te bepalen wat ze met gevaccineerde dieren willen doen en te bekijken hoe zij de
gevolgschade zoveel mogelijk kunnen beperken, of de schade gezamenlijk kunnen verminderen.
In overleg met de sectoren zal ik de economische gevolgen van de «vaccinatie voor
het leven» strategie in kaart laten brengen. Die informatie is nodig om het vaccinatiebeleid
verder te bespreken met sectoren en met de Europese Commissie en andere EU-lidstaten.

Ik zet mij al jaren in om meer draagvlak voor noodvaccinatie te krijgen, niet alleen
voor MKZ maar bijvoorbeeld ook voor vogelgriep, en ik zal dat blijven doen in Europa
en de rest van de wereld.

Afrikaanse varkenspest (AVP)

Evaluatie Roadmap preventie Afrikaanse varkenspest (AVP)

In mijn brief van december 2024 (Kamerstuk 29 683, nr. 1376) heb ik u geïnformeerd over de evaluatie van de taskforce AVP die uitvoering heeft
gegeven aan de acties uit de Roadmap preventie AVP. In die brief geef ik aan dat een
externe partij, in opdracht van deze taskforce, de uitvoering van de Roadmap heeft
geëvalueerd. De resultaten van deze evaluatie zouden als bijlage bij de brief zijn
gevoegd, echter is dat per abuis niet gebeurd. Bij deze brief treft u alsnog de resultaten
van de evaluatie.

Zoals ook in die brief aangegeven werk ik op dit moment samen met de betrokkenen in
de Taskforce AVP aan een plan van aanpak om de nog openstaande acties een nadere invulling
te geven. Ik zal dit plan van aanpak begin 2026 naar de Kamer te sturen.

Oefening AVP

In april van dit jaar heeft een AVP-oefening plaatsgevonden op mijn departement. Bij
deze oefening was onder andere de provincie Limburg nauw betrokken. Het scenario ging
om een besmetting bij een wild zwijn in deze provincie. Gedurende deze oefening is
de samenwerking geoefend tussen de provincie en het Ministerie van LVVN. Deze oefening
is extern begeleid en geëvalueerd.

Uit deze oefening is gebleken dat nauwe samenwerking en een goede gezamenlijke voorbereiding
met provincies essentieel is om effectief te kunnen reageren op een AVP-besmetting
bij wilde zwijnen. Uit de evaluatie zijn enkele lessen te trekken die met name zien
op de crisisbesluitvorming en crisisstructuur, en kunnen breder worden gezien dan
alleen een uitbraak van AVP. Deze lessen worden dan ook intern verder opgepakt om
in de toekomst goed voorbereid te zijn op een eventuele uitbraak van een dierziekte.
Dat is zeer behulpzaam gezien de uitbraken die we afgelopen jaar in ander lidstaten
hebben gezien.

Piglets Treatment System

In 2023 heeft de Kamer een motie van lid Graus (PVV) (Kenmerk 29 683, nr. 272) aangenomen die oproept om een pilot te starten met het Piglet Treatment System.
De NVWA is deze pilot inmiddels gestart. Na de eerste fase van de pilot waarin de
technische haalbaarheid van het systeem werd onderzocht, is nu de tweede fase van
start gegaan, waarbij veehouders en ketenpartners worden betrokken en de toegevoegde
waarde voor de sector (inclusief toezicht en handhaving) wordt bepaald. Hiermee is
invulling gegeven aan deze motie. Ik zal uw Kamer op een later moment over de uitkomsten
van de pilot informeren.

De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, F.M. Wiersma