Brief regering : Gevolgen AML-pakket en wetsvoorstel plan van aanpak witwassen

Nr. 98 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 16 april 2024

Op 13 februari 2024 informeerde ik uw Kamer, mede namens de Minister van Justitie
en Veiligheid, over het destijds op handen zijnde akkoord op het pakket met Europese
wetgevende voorstellen op het terrein van het voorkomen van witwassen en terrorismefinanciering
(AML-pakket).1 Ik gaf hierin, onder andere, een appreciatie van de uitkomsten van de onderhandelingen.
Met deze brief informeer ik, mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid, uw
Kamer over de gevolgen van het AML-pakket2 voor de bepalingen uit het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen en doe ik een voorstel
voor het vervolg. Daarnaast bied ik u bijgaand de beantwoording aan van de vragen
van het lid Van der Lee over de besluitvorming rondom het AML-pakket (bijlage 4) en
de reactie op de vragen van uw Kamer over de gevolgen van het AML-pakket3 (bijlage 5). In mijn brief van 13 februari 2024, schreef ik dat het pakket mogelijk
ook gevolgen heeft voor de modernisering van de Sanctiewet. De Minister van Buitenlandse
Zaken zal uw Kamer op korte termijn in een separate brief hierover informeren.

Een belangrijke kanttekening die ik wil maken voordat ik inga op de inhoud van het
AML-pakket, is dat het Europese wetgevingsproces formeel nog niet is afgerond. De
stemming van het Europees Parlement over dit wetsvoorstel staat gepland op 24 april
2024.4 Daarna dient de Raad van de Europese Unie formeel in te stemmen met het pakket. Hierop
volgt de formele publicatie en inwerkingtreding van het pakket in het Europese publicatieblad.

Vervolgens start een implementatietermijn van drie jaar5, waarna het gehele pakket in het voorjaar van 2027 van toepassing wordt.

De analyse van de gevolgen van het AML-pakket is zodoende vanzelfsprekend onder voorbehoud
van de formele instemming van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie
met de huidige tekst.

Gevolgen AML-pakket voor wetsvoorstel plan van aanpak witwassen

Het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen is op 21 oktober 2022 ingediend bij uw
Kamer. Het bevat vier maatregelen op het terrein van de aanpak van witwassen:

1. een verbod voor beroeps- of bedrijfsmatige handelaren in goederen om transacties vanaf
€ 3.000 in contanten te verrichten;

2. mogelijk maken van gegevensdeling tussen instellingen behorend tot dezelfde categorie
in het kader van het cliëntenonderzoek bij een hoger risico op witwassen of financieren
van terrorisme;

3. mogelijk maken van gezamenlijk monitoren van transacties door banken (naast de bestaande
wettelijke plicht voor banken om individueel transacties te monitoren);

4. verduidelijking van het gebruik van bijzondere categorieën persoonsgegevens en persoonsgegevens
van strafrechtelijke aard in het kader van verplichtingen op grond van de Wwft.

Het AML-pakket heeft, nadat deze regelgeving van toepassing wordt, gevolgen voor alle
vier de maatregelen uit het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen. De wijze waarop
het AML-pakket de maatregelen uit het wetsvoorstel plan van aanpak doorkruist, is
nader toegelicht in bijlage 1 bij deze brief. Geen van deze bepalingen uit het wetsvoorstel
zal in de huidige vorm gehandhaafd kunnen worden als het AML-pakket in het voorjaar
van 2027 van toepassing wordt. Deze vaststelling roept de vraag op welke gevolgen
het AML-pakket zou moeten hebben voor het wetstraject van het wetsvoorstel plan van
aanpak witwassen.

Vervolg wetsvoorstel plan van aanpak witwassen6

Op 6 september 2023 verklaarde uw Kamer het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen
controversieel. Daarop lieten de Minister van Justitie en Veiligheid en mijn ambtsvoorganger
uw Kamer op 2 oktober 2023 weten de verdere besluitvorming rondom dit wetsvoorstel
aan het nieuwe kabinet te laten.7 Ondertussen is er in voorbereiding op de politieke besluitvorming door een nieuw
kabinet ambtelijk gewerkt aan de uitwerking van mogelijke scenario’s voor het vervolg.
U vindt de scenario’s en de bijbehorende voor- en nadelen in bijlage 3 bij deze brief.

Ik vind het om twee redenen onwenselijk om de besluitvorming over het wetsvoorstel
verder uit te stellen. Ten eerste heeft het Europese AML-pakket een nieuwe context
gecreëerd, nu blijkt dat de bepalingen uit het wetsvoorstel in hun huidige vorm niet
compatibel zijn met het AML-pakket.

Ten tweede noopt de naderende deadline van het Herstel en Veerkrachtplan (HVP) tot
besluitvorming om een korting van mogelijk 600 mln. te voorkomen.8 Uw Kamer is op 10 oktober 2022 geïnformeerd dat de introductie van een limiet op
contante betalingen definitief is opgenomen als mijlpaal in het Nederlandse HVP en
het Raadsuitvoeringsbesluit.9 De deadline in het HVP is voor deze maatregel gesteld op 31 maart 2025. Op 30 augustus
2023 is uw Kamer geïnformeerd dat een controversieelverklaring van het wetsvoorstel
mogelijk tot een korting zou kunnen leiden.10

Met het oog op de verschillende voor- en nadelen, vind ik twee van de in bijlage 3
genoemde scenario’s reëel. Het wetsvoorstel geheel intrekken en de introductie van
de bepalingen meenemen in het implementatietraject van het AML-pakket (scenario 3)
heeft de minste juridische risico’s en zal naar verwachting het meest werkbaar zijn
in de praktijk. In dit scenario wordt in Nederland het risico op witwassen via contante
betalingen van goederen die (in totaal) boven de 3.000 euro komen echter niet aangepakt
tot de inwerkingtreding van het AML-pakket. Dit scenario brengt ook een significant
risico met zich mee voor een substantiële korting op de HVP-gelden. Daarom heeft het
mijn voorkeur om via een nota van wijziging de limiet op contante betalingen boven
€ 3.000 voor goederen zoveel mogelijk in lijn te brengen met de AML-verordening en
de overige bepalingen te schrappen en mee te nemen in het implementatietraject (scenario
2b). Het meenemen van de overige bepalingen in het implementatietraject heeft als
voordeel dat de nationale voorschriften op deze terreinen niet uiteen gaan lopen met
het AML-pakket. Hierdoor zouden burgers binnen een kort tijdsbestek te maken krijgen
met verandering van regelgeving. Bovendien zou het meenemen van de overige bepalingen
in het wetsvoorstel de kans op een korting op de HVP-gelden aanzienlijk vergroten,
omdat het zoveel mogelijk laten aansluiten van de nationale bepalingen op het AML-pakket
veel tijd zal vergen.

De limiet op contante betalingen boven de € 3.000 voor goederen kan waarschijnlijk
– indien deze wordt aangenomen door het parlement – in januari 2026 in werking treden.
Dit valt buiten de deadline van 31 maart 2025, maar nog binnen de looptijd van het
HVP. Op deze manier wordt een witwasrisico geadresseerd, het risico op uiteenlopende
regimes in de praktijk zoveel mogelijk verkleind, en wordt ook de kans op het voorkomen
van een korting op de HVP-gelden vergroot. 11 Tijdens het Commissiedebat van 24 april ga ik graag met uw Kamer in gesprek hierover.

Tot slot

De introductie van het AML-pakket verstevigt het Europese anti-witwasraamwerk om de
effectiviteit van de aanpak van witwassen te verbeteren. De harmonisatie van de regelgeving
en de oprichting van een Europese anti-witwasautoriteit verkleint de kans op verschillen
in de uitvoering van de verplichtingen voor poortwachters binnen de Europese Unie,
zorgt voor meer consistentie in de interpretatie en toepassing van de regelgeving
door toezichthouders en creëert – waar nodig – de mogelijkheid van grensoverschrijdend
toezicht.

De implementatieperiode wordt benut om te bezien welke gevolgen dit pakket heeft voor
de nationale wetgeving op dit terrein en wat er aanvullend mogelijk en nodig is.

De Minister van Financiën, S.P.R.A. van Weyenberg