Brief regering : Diverse moties en toezeggingen ggz, inventarisatie IGJ calamiteiten door personeelstekorten, inzet NZa op wachttijden ggz

Nr. 528
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 8 april 2020

Hierbij informeer ik uw Kamer over de stand van zaken van enkele moties en toezeggingen
uit het Voortgezet Algemeen Overleg (VAO) GGZ van 4 juni 2019 (Handelingen II 2018/19,
nr, 88, item 20), het Algemeen Overleg (AO) GGZ van 29 januari jl. (Kamerstuk 25 424, nr. 524) en het VAO GGZ van 30 januari jl. (Handelingen II 2019/20, nr. 38, item 4). Daarnaast wil ik u informeren over de inventarisatie van de Inspectie Gezondheidszorg
en Jeugd (inspectie) met betrekking tot calamiteiten waarbij personeelstekort een
rol gespeeld kan hebben. Daarnaast ontvangt u een actueel beeld over de inzet van
de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) op de aanpak van wachttijden in de ggz.

Mijn inzet voor deze onderwerpen gaat door, onverlet de grote zorg die er is vanwege
de COVID-19-uitbraak. Het Ministerie van VWS is samen met partijen in de ggz eendrachtig
aan het werk om hier adequaat maatregelen in te nemen, zodat de cliënten in de ggz
zoveel mogelijk kunnen rekenen op passende zorg, ondanks deze situatie.

Moties

Langere bewaartermijn camerabeelden

De motie van de leden Kuiken en Van den Berg over de bewaartermijn van camerabeelden
in ggz-instellingen, ingediend tijdens het VAO GGZ van 4 juni 2019 (Kamerstuk 25 424, nr. 465), vraagt mij te onderzoeken of en hoe een verplichte bewaartermijn van camerabeelden
in en rondom ggz-instellingen kan worden vastgesteld op vier weken en de Kamer hierover
te informeren.

Allereerst is relevant dat het bewaren van camerabeelden een vorm van het verwerken
van persoonsgegevens is. De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de Uitvoeringswet
AVG bieden daarvoor een kader. Tevens zijn er richtlijnen van de European data and
Protection Board en beleidsregels van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) over de
omgang met camerabeelden. Er zijn binnen dit kader al mogelijkheden om camerabeelden
langer te bewaren als dat noodzakelijk is, bijvoorbeeld als een incident heeft plaatsgevonden
in of rondom de ggz-instelling. De beleidsregels van de AP geven een indicatie van
een bewaartermijn van maximaal vier weken, dan wel tot een geconstateerd incident
is afgehandeld. Als er zich incidenten voordoen, dan is het dus al mogelijk om de
camerabeelden langer te bewaren.

Ik ben over de motie in overleg getreden met de AP. Uit dat overleg is gebleken dat
een verplichtstelling geen substantiële bijdrage levert ten opzichte van hetgeen op
dit moment al mogelijk is. Daarnaast vergt een verplichting tot het bewaren van beelden
gedurende een bepaalde periode een wettelijke grondslag (op grond van artikel 6 tweede
lid AVG) en een dergelijk vergaande maatregel wordt niet proportioneel geacht.

De incidenten die worden genoemd in de motie, te weten de casussen Thijs H. en Michael
P., hebben niet plaatsgevonden in of direct rondom de ggz-instelling. Dat betekent
dat de instelling geen camerabeelden had van het incident zelf. Was dat wel het geval
geweest, dan was er aanleiding voor de instelling om de camerabeelden langer te bewaren.
Dat kan ook binnen het huidige wettelijke kader. Als het incident niet in of direct
rondom de ggz-instelling heeft plaatsgevonden, zijn naar alle waarschijnlijkheid andere
beelden vastgelegd van de betrokkene tussen de plaats waar het delict is gepleegd
en het moment dat de betrokkene zich weer in de ggz-instelling meldde. Concluderend
is het oordeel daarom dat het gedurende vier weken verplicht bewaren van alle beelden
rondom ggz-instellingen geen adequate maatregel is die aan de eisen van proportionaliteit
en subsidiariteit voldoet. Door te werken binnen het huidige kader en de beelden te
bewaren als zich een incident voordoet, wordt hetzelfde doel bereikt, namelijk dat
relevante en noodzakelijke beelden beschikbaar zijn als zich incidenten voordoen.

Ervaringsdeskundigen

De motie van het lid Diertens c.s. over de inzet van ervaringsdeskundigen (Kamerstuk
25 424, nr. 511) verzoekt mij in gesprek te gaan met verzekeraars en ervaringsdeskundigen teneinde
de inzetbaarheid van ervaringsdeskundigen te vergroten.

Deze motie is besproken met de partijen van het Hoofdlijnenakkoord. Naar aanleiding
daarvan is aan zorgverzekeraars gevraagd welke belemmeringen zij ondervinden om afspraken
te maken over de inzet van ervaringsdeskundigen al dan niet in het kader van het «bekostigingsexperiment
aanvullende beroepen». Naar aanleiding daarvan vindt op zo kort mogelijke termijn
een vervolggesprek plaats tussen VWS, zorgverzekeraars, zorgaanbieders en vertegenwoordigers
van patiënten en ervaringsdeskundigen. Het blijkt dat nog geen (door zorgaanbieder
en zorgverzekeraar ondertekende) aanvragen zijn ingediend voor deelname aan het experiment,
ondanks dat de experimenteermogelijkheid geheel conform de voorkeuren van partijen
is vormgegeven (Kamerstukken 25 424, nr. 480). Dat verbaast me en dat betreur ik. Ik vind het belangrijk dat zorgaanbieders en
zorgverzekeraars meer werk maken van het maken van afspraken over de inzet van aanvullende
beroepen, waaronder ervaringsdeskundigen.

Toezeggingen

Stichting Tweestrijd

In het AO GGZ van 29 januari jl. heb ik naar aanleiding van vragen van het Kamerlid
Van den Berg toegezegd dat ik in gesprek zou gaan met Stichting Tweestrijd over hoe
we hen goed kunnen aanhaken bij het betrekken van het onderwijs bij antidepressiecampagnes
en antistigmacampagnes. Ik heb tevens toegezegd dat we het thema eenzaamheid onder
jongeren als agendapunt zouden opnemen.

De Stichting Tweestrijd is geïnitieerd door jongeren die zelf een verlies in hun vriendenkring
hebben meegemaakt en vanuit die ervaring zich willen inzetten voor andere jongeren.
Zij verzorgen op verzoek in Noord-Holland gastlessen op middelbare scholen. We hebben
naar aanleiding van het AO contact gezocht met Tweestrijd. Tweestrijd gaf aan bezig
te zijn met de ontwikkeling van ideeën en ambities waarbij zij ook gemeenten wil betrekken.
Vanuit VWS is aangeboden te willen meedenken en te faciliteren waar dit aangewezen
is.

Acute ggz: update en ingekochte zorg 2020

In hetzelfde AO GGZ heb ik naar aanleiding van vragen van Kamerlid Van den Berg toegezegd
dat ik de Kamer zou informeren als ik nadere informatie zou hebben over de inkoop
van acute zorg in 2020.

Het contracteringsproces in de acute ggz verloopt moeizaam. ZN en GGZ NL hebben inmiddels
een onafhankelijke derde de opdracht gegeven om het contracteerproces van het afgelopen
najaar te evalueren. De uitkomst van deze evaluatie wordt in juni 2020 verwacht. Bij
de NZa zijn 19 tweezijdige aanvragen voor budget ingediend en 9 eenzijdige verzoeken.
De NZa beoordeelt de eenzijdige aanvragen en heeft partijen in de gelegenheid gesteld
de ingediende aanvragen nader te motiveren. Op basis van deze nadere motivering heeft
de NZa krachtens de beleidsregel BR/REG-20147a het besluit genomen en de beschikkingen
afgegeven. De totale omvang van het voorlopig budget in de beschikkingen bedraagt
€ 146 mln.

Betrekken NVO bij gesprek over zij-instromers

In het VAO GGZ van 30 januari jl. heb ik naar aanleiding van een verzoek van Kamerlid
Renkema toegezegd dat ik de Nederlandse Vereniging van Pedagogen en Onderwijskundigen
(NVO) zou betrekken bij het gesprek over zij-instromers. Momenteel ben ik in overleg
met GGZ Nederland en de Opleidingsraad van de Federatie van Gezondheidszorgpsychologen
en Psychotherapeuten (FGzPt) over een voorstel voor een pilot rond eerder verworven
competenties (EVC).

De pilot heeft als doel te verkennen of en zo ja hoe masterpsychologen en zijinstromers
met ruime ervaring in de ggz sneller kunnen worden opgeleid tot gezondheidspsycholoog
met behoud van kwaliteit van zorg. Dit vergt een gezamenlijke aanpak, waarin GGZ Nederland
als brancheorganisatie en de beroepsverenigingen verenigd in de Federatie van Gezondheidszorgpsychologen
en Psychotherapeuten dit verder uitwerken. De Nederlandse Vereniging van Pedagogen
en Onderwijskundigen maakt deel uit van de Federatie van Gezondheidszorgpsychologen
en Psychotherapeuten en is daarmee betrokken bij het EVC-traject.

Inventarisatie inspectie calamiteiten door personeelstekorten

De inspectie heeft in haar toezicht op de ggz aandacht voor de beschikbaarheid van
voldoende deskundig personeel. Zowel in het risico-gestuurde als incidententoezicht
heeft dit een nadrukkelijke plek. Zoals toegezegd aan de Tweede Kamer in de brief
van 6 maart 2019 (Kamerstuk 29 282, nr. 353) heeft de inspectie over 2019 geïnventariseerd of personeelstekort een rol heeft
gespeeld bij gemelde calamiteiten of meldingen van geweld in de zorgrelatie binnen
de ggz. In totaal zijn 49 meldingen breed beoordeeld op factoren die met personeelstekort
samenhangen.

De inspectie heeft de samenhang tussen deze meldingen en personeelstekort beoordeeld
volgens haar eigen richtlijnen. Er is in 43 van de 49 meldingen geen relatie met een
personeelstekort gevonden. In vier meldingen blijkt personeelstekort een van de basisoorzaken
van de calamiteit of het geweldsincident te zijn. In 2 meldingen speelde personeelstekort
mee in de context van de gebeurtenissen rond de calamiteit of het geweldsincident.
Bij alle gemelde calamiteiten en meldingen van geweld in de zorgrelatie speelden meerdere
oorzaken mee; er gaat vaak een reeks van (deels samenlopende) gebeurtenissen aan vooraf.
De onderzoeken naar calamiteiten en geweldsmeldingen worden ook breed opgezet om die
reden. Naar de ervaring van de inspectie is daarom nooit een één-op-één relatie aan
te geven tussen de calamiteit of het geweldsincident en personeelstekort.

Het beeld op basis van deze inventarisatie bevestigt de ervaren urgentie binnen de
ggz waar het gaat om arbeidsmarktproblematiek. In haar toezicht blijft de inspectie
hier dus ook aandacht aan besteden, gelet op de mogelijke implicaties voor de kwaliteit
en veiligheid van de zorgverlening. Een uitgebreidere toelichting op deze inventarisatie
kunt u op de website van de inspectie vinden www.igj.nl.

Actuele inzet NZa op aanpak wachttijden ggz

Naar aanleiding van controlebezoeken in 2018 en 2019 concludeerde de NZa in haar meest
recente rapport (Kamerstuk 32 620 nr. 244) dat de zorgverzekeraars in hun aanpak van de wachttijden verbeteringen laten zien,
maar ook dat alle verzekeraars nog stappen te zetten hebben. Welke dit zijn en de
mate waarin verbetering nodig is, verschilt per verzekeraar. Met een aantal verzekeraars
heeft de NZa een stevig gesprek gevoerd over noodzakelijke verbeteringen. In het eerste
kwartaal van 2020 hebben alle verzekeraars bij de NZa een verbeterplan ingediend,
waarin ze aangeven hoe ze de resterende verbeterpunten uit de controles van de NZa
aanpakken. Deze plannen worden op dit moment beoordeeld. Daarna bepaalt de NZa een
geschikte vervolgaanpak. Vanwege de onderlinge verschillen ligt een maatwerkaanpak
per verzekeraar voor de hand. Indien verzekeraars hun rol onvoldoende pakken, grijpt
de NZa in. Indien nodig, zal de NZa niet nalaten haar (formele) bevoegdheden in te
zetten. Daarbij kan het gaan om waarschuwingen, publicaties op naam, aanwijzingen
en lasten onder dwangsom.

Daarnaast is de NZa in maart samen met de inspectie en in afstemming met de landelijke
stuurgroep wachttijden gestart met het bezoeken van de regio’s die lange wachttijden
kennen en waar onvoldoende voortgang wordt gerapporteerd vanuit de Landelijke Stuurgroep.
Tijdens deze bezoeken zitten NZa en inspectie aan tafel met zorgverzekeraars, ggz-aanbieders
en soms huisartsen. Doel is om met elkaar te bespreken hoe de regionale samenwerking
verloopt en wat daarvan de impact is op de wachttijden. Welke acties ondernemen partijen
gezamenlijk en in hoeverre dragen deze bij aan het terugdringen van de wachttijden?
In welke mate wordt bijvoorbeeld gebruikgemaakt van de «gespreksleidraad voor afspraken
in de contractering 2020 over terugdringen wachttijden GGZ»? Na de eerste reeks bezoeken
maken NZa en inspectie de balans op: wat werkt, wat niet, hoe gaan we verder? Voor
de volledigheid wil ik opmerken dat ik ook op bezoek ga in regio’s waar de wachttijden
lang zijn en de voortgang van de aanpak onvoldoende is. In de regio’s Amsterdam, Rotterdam
en Waardenland ben ik inmiddels geweest. De bezoeken aan de regio’s Arnhem, Nijmegen,
Groningen en Zuid-Limburg moeten nog plaatsvinden en worden deels verschoven vanwege
de maatregelen rond COVID-19. Hetzelfde geldt voor een aantal regiobezoeken van de
NZa en inspectie.

Tot slot wil ik ingaan op wat de NZa doet met signalen die zij krijgt over complexe
ggz-casuïstiek. De zorgplicht die op zorgverzekeraars rust is een open norm die een
resultaatsverplichting inhoudt richting de individuele verzekerde. Bij het behandelen
en oplossen van met name complexe ggz-casuïstiek blijkt het voor betrokken partijen
(verzekerden/patiënten, zorgverzekeraars, zorgaanbieders) soms nog onduidelijk tot
hoever de zorgplicht van een verzekeraar precies reikt. Nog voor de zomer zal de NZa
op basis van deze casuïstiek de bestaande kaders daarom verder concretiseren en waar
nodig aanscherpen (met onder andere aandacht voor verschillen tussen natura- en restitutieverzekerden).
Zodat alle betrokkenen weten wat precies van zorgverzekeraars mag worden verwacht,
en patiënten tijdig de zorg krijgen waar ze recht op hebben. Mocht blijken dat een
zorgverzekeraar zijn zorgplicht niet nakomt, dan grijpt de NZa in. Tegen de achtergrond
van de signalen met betrekking tot complexe ggz-problematiek juicht de NZa het «Plan
van aanpak toegankelijkheid en beschikbaarheid van hoogcomplexe ggz» van zorgaanbieders
en zorgverzekeraars van harte toe. Juist de groep patiënten die aangewezen is op hoogcomplexe
zorg wordt bovenmatig vaak geconfronteerd met lange wachttijden. De NZa ondersteunt
dan ook alle initiatieven die ervoor zorgen dat ook deze groep tijdig passende zorg
krijgt.

De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis