Begroting Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, afgerond

29 oktober 2026, begroting - De Kamer debatteert met minister Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) en staatssecretaris Tielen (Onderwijs en Emancipatie) over de begroting van hun ministerie voor 2027.

Nederland staat voor veel uitdagingen, aldus minister Letschert. Gelukkig, zegt ze, heeft Nederland "prachtig onderwijs" en "een wetenschap van wereldklasse". In haar begroting staan de plannen voor de komende jaren. Het debat gaat onder andere over het personeel op het ministerie, de rente op studieleningen en het mbo.

Bezuinigingen en regeldruk

Het ministerie van OCW moet in 2035 30% minder personeel hebben. Het kabinet wil in totaal 25.000 rijksambtenaren wegbezuinigen. Moorman (PRO) maakt zich zorgen. Hoe gaat het ministerie nog goed werk doen met minder mensen? Maar de minister kan daar nu nog niets over zeggen. In het voorjaar komt het kabinet met een uitgebreider plan.

Kisteman (VVD) vraagt aandacht voor de regeldruk. Het ministerie moet dit jaar nog een aantal regels schrappen. Wil het kabinet ook regels aanpakken die bij leraren voor veel administratie zorgen? De minister en staatssecretaris gaan bekijken wat er mogelijk is. Wel worden er alleen regels geschrapt als daar goede redenen voor zijn.

Rente op studieleningen

In het regeerakkoord stond dat de rente op studieleningen maximaal 2,5% zou blijven. Maar volgens het kabinet is dat plan toch te duur. De rente kan in de toekomst dus stijgen. Studenten zijn "belazerd", vindt Van der Plas (BBB). Hadden de coalitiepartijen niet al eerder kunnen weten dat het plan niet mogelijk was?

Abdi (PRO) vindt het schrappen van het plan "pijnlijk". Jarenlang is studenten verteld dat ze renteloos konden lenen. Volgens haar schaadt dit het vertrouwen van studenten in de overheid en in de politiek. Beckerman (SP) sluit zich daarbij aan. Ze roept de minister op om het plan alsnog uit te voeren. Wil de minister kijken of de overheid geld hiervoor beschikbaar kan maken?

De minister erkent dat het "ongelofelijk zuur" is. Ze heeft alles geprobeerd om het plan toch uit te voeren, maar is tot de conclusie gekomen dat het niet mogelijk is. Ze wijst erop dat er in het regeerakkoord andere maatregelen staan om de financiële situatie van studenten te verbeteren.

Mbo

Biekman (D66) vraagt aandacht voor practoraten: platforms voor praktijkgericht onderzoek binnen mbo-instellingen. De Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie adviseert om die te stimuleren. Wat vindt de minister daarvan, wil ze weten. Minister Letschert ziet dat practoraten waardevol onderzoek mogelijk maken. Komend voorjaar komt ze met een verdere reactie op het advies.

De Beer (VVD) vindt het belangrijk dat mbo-opleidingen relevant zijn voor de arbeidsmarkt. Kan het kabinet dit stimuleren? De minister laat weten dat mbo-instellingen nu al moeten letten op het arbeidsmarktperspectief van hun opleidingen. Ze wil daar niet méér geld voor uittrekken.

Veiligheid in het onderwijs

Armut (CDA) vraagt aandacht voor grensoverschrijdend gedrag van ouders tegenover leraren. In het uiterste geval kunnen leraren aangifte doen. Maar welke stappen kunnen ze zetten voordat het zover komt? Volgens de staatssecretaris is het belangrijk dat ouders en leraren elkaar vertrouwen. Schoolleiders spelen volgens haar daarbij een belangrijke rol.

Ergin (DENK) vraagt aandacht voor de slechte staat van schoolgebouwen. In 4.500 schoolgebouwen krijgen leerlingen les in slechte omstandigheden. Wanneer zijn alle schoolgebouwen weer in goede staat? Staatssecretaris Tielen benadrukt dat een goed klaslokaal en schoolgebouw belangrijk zijn voor de leerprestaties. Ze gaat kijken hoe de gebouwen sneller kunnen worden verbeterd.

Joodse studenten in Nederland overwegen meer dan ooit om te emigreren, aldus Ceder (ChristenUnie). Het kabinet is verantwoordelijk voor hun veiligheid, vindt hij. Hoe zorgt het kabinet dat Joodse studenten zich veilig blijven voelen? Volgens Boomsma (JA21) worden Israëlische studenten soms gediscrimineerd vanwege hun nationaliteit. Hij wil dat het kabinet duidelijk zegt dat het dat niet wenselijk vindt.

Mensen weigeren op basis van nationaliteit is discriminatie, bevestigt de minister. Het kabinet houdt de Joodse veiligheid in het hoger onderwijs in de gaten. In het voorjaar beoordeelt het kabinet of er voldoende is gedaan om de situatie te verbeteren.

AI

Dassen (Volt) waarschuwt dat AI grote gevolgen gaat hebben voor de arbeidsmarkt. Studenten maken zich zorgen of hun opleiding wel relevant blijft. Hoe zorgen we dat het onderwijs aansluit op de banen van de toekomst? Ook Rooderkerk (D66) heeft zorgen. Ze vindt dat docenten goed moeten worden geholpen bij het gebruik van AI in het onderwijs.

De onderwijsinstellingen zijn verantwoordelijkheid voor wat studenten leren, stelt Letschert. Ze wil niet vanuit de overheid bepalen hoe opleidingen eruit moeten zien. Wel komt het kabinet met een visie op het gebruik van AI binnen het onderwijs.

Zorgonderwijs

Nederland heeft een tekort aan tandartsen, constateert Stoffer (SGP). Hij vraagt het kabinet om zeventien extra opleidingsplekken voor tandheelkunde beschikbaar te maken. Maar volgens de minister kost dat te veel geld. In het studiejaar 2025-2026 zijn er ook al 31 extra plaatsen bij gekomen.

Raijer (PVV) vraagt om extra aandacht voor palliatieve zorg en dementie in zorgopleidingen. Niet alle zorgopleidingen maken daar nu plek voor, ziet ze.

Stagevergoedingen

Tseggai (PRO) wijst erop dat sommige studenten geen of heel lage stagevergoedingen krijgen. Kan het kabinet een minimumbedrag voor stagevergoedingen in de wet vastleggen? Het kabinet wil stagevergoedingen verplichten. De minister is bezig met een wet die dat moet regelen. Maar een minimumbedrag zou tot minder beschikbare stageplekken kunnen leiden, waarschuwt ze.

Dierproeven

In Rijswijk vinden dierproeven met apen plaats. Kostić (PvdD) wil dat deze dierproeven in 2032 stoppen. Ze wil het geld investeren in onderzoek zonder proefdieren. In 2030 komt er een onderzoek naar dierproeven met apen, laat de minister weten. Op basis daarvan kijkt het kabinet welke stappen mogelijk zijn.

De behandeling van de begroting begon op 27 oktober met de inbreng van de woordvoerders. De Kamer stemt op 3 november over de tijdens het debat ingediende moties en op 8 december over de begroting.

Zie ook:

• Het overzicht van de laatste debatten in het kort
• De geredigeerde woordelijke verslagen van Kamervergaderingen (het stenogram). Deze zijn maximaal vier uur na het uitspreken beschikbaar.
• Kijk debatten terug via Debat Direct