Begroting Binnenlandse Zaken afgerond

5 november 2026, begroting - De Kamer debatteert met minister Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en staatssecretaris Van der Burg (Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid) over de begroting van hun ministerie voor 2027.

Een sterke democratie, politieke invloed, het Gemeenschapsfonds en het verminderen van het aantal ambtenaren. Deze en andere onderwerpen komen aan bod bij de bespreking van de begroting Binnenlandse Zaken.

Gemeenschapsfonds

Verschillende Kamerleden stellen vragen over het Gemeenschapsfonds. Dat fonds moet lokale gemeenschappen versterken en ontmoetingsplekken, zoals buurthuizen, ondersteunen. De regeling moet halverwege 2027 worden opengesteld.

Huizenga (D66) wil duidelijker weten welke organisaties straks wel en niet gebruik mogen maken van dit fonds. Is het fonds ook bedoeld voor initiatieven uit de stad of alleen voor bepaalde regio's, vraagt Van Baarle (DENK). Boelsma-Hoekstra (CDA) wil dat er zo min mogelijk geld gaat naar overhead. Dat zijn indirecte kosten voor bijvoorbeeld administratie.

Het moet een laagdrempelig fonds worden waarbij het geld bij de initiatieven zelf terechtkomt, bevestigt de minister. Wie wel en niet geld kan krijgen uit het fonds, laat hij de Kamer nog weten. Bij de uitwerking van het fonds is er "bijzondere aandacht" voor de NPVR-gebieden, maar de regeling is er ook voor regio's daarbuiten, aldus Heerma.

Democratie

Een weerbare democratische rechtsstaat, sterke regio's en interbestuurlijke samenwerking. Deze prioriteiten van de minister stemmen Sneller (D66) positief. Wel wil hij controleerbare doelen. Wil het kabinet zich bijvoorbeeld inzetten om de komende jaren weer hoger op de V-Dem-index uit te komen?

We gaan heel veel doen voor een weerbare democratische rechtsstaat, antwoordt minister Heerma. Al die acties zijn volgens hem niet samen te vatten in één concrete doelstelling. Hij streeft er "vanzelfsprekend" naar om zo hoog mogelijk te scoren op die index.

Kunnen we meer doen om groepen te bereiken die zich vervreemd voelen van de democratie, vraagt Van den Brink (CDA). Minister Heerma ziet overal in de samenleving "een groei naar gemeenschapszin en samenlevingskracht". Die trend wil hij stimuleren.

Invloed

Een organisatie als Voor Ons Nederland kan "met tonnen aan geld" de verkiezingen beïnvloeden, stelt Clemminck (JA21). Maar die organisatie hoeft niet te vertellen waar het geld vandaan komt, zegt hij, omdat ze officieel geen politieke partij is. Wat Vermeer (BBB) betreft moeten maatschappelijke organisaties die met "gigantische media-investeringen" aan politieke reclame doen, open zijn over waar ze hun geld vandaan halen.

Niet iedereen kan even makkelijk de politiek beïnvloeden, zegt Beckerman (SP). Het is volgens haar moeilijker om als toeslagenouder of Groninger binnen te komen dan als bedrijf met veel geld. Hoe voorkomen we dat het machtsverschil groter wordt?

De minister geeft aan dat er regels komen om "ongelijke toegang" tot politieke invloed tegen te gaan. Hij noemt het lobbyregister en Europese regels rond politieke reclame. Hij wil niet graag meer regels voor maatschappelijke organisaties. Dat zorgt volgens hem voor extra administratieve kosten en verhoogt de drempel voor maatschappelijke organisaties om zich te laten horen in het debat.

Minder ambtenaren

Staatssecretaris Van der Burg wil dat er in 2035 25.000 minder rijksambtenaren zijn. Het versimpelen en schrappen van regels moet hierbij helpen. Het plan moet een besparing opleveren van 3,5 miljard euro.

Mohandis (PRO) constateert dat kabinetten dit al jarenlang als doel stellen, maar dat dit nooit lukt. Kan de staatssecretaris verklaren waar het misgaat? Daar zijn we samen verantwoordelijk voor, antwoordt Van der Burg. Als er iets in de samenleving misgaat, gaat de politiek vaak extra regels maken. Maar daardoor blijft de overheid groeien.

Volgens Flach (SGP) krijgen ambtenaren bij uitvoerende instanties te veel ruimte om zelf regels te maken. Daardoor spreken regels elkaar soms tegen. Van der Burg erkent dat simpele wetgeving soms uiteindelijk een "spaghetti aan regelgeving" oplevert. Dat moet wat hem betreft anders.

Deze "afslankingsoperatie" mag geen botte operatie worden, waarschuwt Bikker (ChristenUnie). De overheid moet niet zomaar banen schrappen om de afgesproken aantallen te halen. Ze wil een sterke overheid houden, waar mensen met kennis graag werken en zich verder ontwikkelen.

Kisteman (VVD) wil weten hoe we de voortgang van dit plan in de gaten kunnen houden. Het ministerie gaat twee keer per jaar rapporteren in hoeverre de doelen worden gehaald, antwoordt de staatssecretaris. Ook de Rekenkamer zal de voortgang monitoren.

Werkbesparing

Struijs (50PLUS) ziet kansen voor AI. Volgens hem kan die ambtenaren werk besparen. AI is geen wondermiddel, antwoordt Van der Burg, maar wel een instrument dat we kunnen inzetten. Hij wijst op een aangenomen motie waarin de Kamer daar ook om heeft gevraagd.

Kamerlid Keijzer stelt voor dat adviesorganen geen ongevraagd advies meer mogen geven aan de regering. Dat levert alleen maar extra werk op, zegt zij, terwijl de inhoud van het advies vaak al bekend is. De staatssecretaris is hier geen voorstander van. Deskundigen weten soms meer dan een kabinetslid kan vragen, zegt hij.

Wachtgeld

Politieke bestuurders, zoals Kamerleden, wethouders, burgemeesters en ministers, krijgen wachtgeld als ze aftreden. Dat wordt betaald uit publiek geld, zegt Schenk (FVD). Hij vraagt om jaarlijkse openbaarmaking van de naam, het voormalige politieke ambt en het uitgekeerde bedrag per ontvanger van wachtgeld.

Mensen met een politieke functie hebben recht op privacy, antwoordt minister Heerma. De Kamer krijgt jaarlijks al een geanonimiseerd overzicht over de hoogte en duur van de wachtgeld-uitkeringen.

De eerste termijn van de woordvoerders was op 3 november. De Kamer stemt op 10 november over de tijdens het debat ingediende moties. Over de begroting wordt op een later moment gestemd.

Zie ook:

Het overzicht van de laatste debatten in het kort.
De geredigeerde woordelijke verslagen van Kamervergaderingen (het stenogram). Deze zijn maximaal vier uur na het uitspreken beschikbaar.
Kijk debatten terug via Debat Direct.