Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Peter de Groot over het bericht "Amerikaanse onderzoekers slaan alarm: 'Schiphol zal reizigers verliezen en dat kost de Nederlandse economie miljarden'’
Vragen van het lid Peter de Groot (VVD) aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over het bericht «Amerikaanse onderzoekers slaan alarm: «Schiphol zal reizigers verliezen en dat kost de Nederlandse economie miljarden»» (ingezonden 13 augustus 2026).
Antwoord van Minister Karremans (Infrastructuur en Waterstaat), mede namens de Staatssecretaris
van Financiën (ontvangen 2 oktober 2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2025–2026, nr. 2792.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Amerikaanse onderzoekers slaan alarm: «Schiphol zal
reizigers verliezen en dat kost de Nederlandse economie miljarden»»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Heeft u het onderliggende rapport van Econic Partners inmiddels ontvangen en bestudeerd?
Hoe beoordeelt u de gehanteerde aannames en de conclusies?
Hoe beoordeelt u de hoofdconclusie van de onderzoekers dat Schiphol door de combinatie
van het maximum van 478.000 vliegbewegingen en een hogere vliegbelasting voor langeafstandsvluchten
reizigers en verbindingen zou kunnen verliezen, met mogelijk substantiële gevolgen
voor de Nederlandse economie?
Antwoord 2 en 3
Het kabinet heeft het rapport ontvangen en bestudeerd. In het rapport worden drie
conclusies getrokken: 1) Schiphol levert Nederland aanzienlijke economische voordelen
op; 2) het huidige en toekomstige beleid brengen het succes van Schiphol in gevaar;
3) naarmate Schiphol zijn concurrentiepositie verliest, zullen Nederlandse inwoners
en bedrijven de economische kosten daarvan dragen.
Het kabinet herkent de bijdrage die Schiphol levert aan de economie van Nederland.
De belangrijkste meerwaarde van Schiphol voor Nederland betreft de internationale
verbindingen. Luchtvaart faciliteert handel door transport van goederen, toegankelijkheid
van klanten, leveranciers en andere zakelijke partners. De internationale bereikbaarheid
is een belangrijke vestigingsfactor voor bedrijven. Het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat heeft in 2024 de bijdrage van luchtvaart aan de economie laten onderzoeken.
Uit dit onderzoek komt naar voren dat de directe en indirecte achterwaartse economische
waarde van het Schipholcluster in 2023 uitkomt op 111.200 banen, 0,97 procent van
het totaal aantal banen van de nationale economie, en € 11,8 miljard toegevoegde waarde.2 Dit komt overeen met 1,11 procent van het nationale BBP.
Schiphol blijft, met de capaciteitsrestricties, naar verwachting in staat om te concurreren
en goed verbonden te blijven. Schiphol investeert bovendien om in de toekomst grotere
en schonere toestellen af te kunnen handelen. Hierdoor zal het aantal passagiers met
circa 25% groeien bij gelijkblijvende aantallen vliegtuigbewegingen.
De gevolgen van de gedifferentieerde vliegbelasting zijn uitgebreid onderzocht.3 Het aantal vluchten van en naar de Verenigde Staten zal naar verwachting met 1,5%
dalen ten opzichte van de situatie zonder de gedifferentieerde vliegbelasting. Daar
tegenover staat dat er een toename te verwachten is in vluchten naar bestemmingen
die dichterbij liggen. Wat dit betekent voor de netwerkkwaliteit van Schiphol moet
blijken uit de monitor die jaarlijks onafhankelijk opgesteld wordt en met de Kamer
wordt gedeeld.
Desalniettemin herkent het kabinet de zorgen rondom een opeenstapeling van kosten
voor de luchtvaart in Nederland. Met betrekking tot de derde conclusie is er scherp
oog voor de concurrentiepositie van de Nederlandse luchtvaart. Daarom zet het kabinet
zich onder andere in voor geharmoniseerde regelgeving op EU-niveau. Nederland zet
bijvoorbeeld in op een Europese vliegbelasting die voor alle EU-lidstaten gelijk is.
De in het Belastingplan 2027 voorgestelde verlaging van het hoge tarief (voor langeafstandsvluchten)
in de vliegbelasting per 1 januari 2027 naar Duits niveau maakt hier onderdeel van
uit. Daarnaast is het Kabinet voornemens om Lelystad Airport in gebruik te nemen voor
groothandelsverkeer, op voorwaarde dat wordt voldaan aan alle wettelijke vereisten
waaronder het beschikken over een natuurvergunning. We geven subsidies voor duurzame
luchtvaartbrandstoffen zodat de sector ook naar de toekomst toe concurrerend kan zijn.
Het meest recente voorbeeld is de subsidieregeling van € 290 mln. voor de productie
van geavanceerde bio-SAF en e-SAF. Tot slot, een luchthaven die zo belangrijk is voor
onze economie kan alleen goed functioneren als er ook rekening wordt gehouden met
omwonenden, klimaat, en natuur. Alle belangen zijn er daarom mee gediend om tot geluidsreductie
en een verstevigde juridische basis van Schiphol te komen. In de algehele wijziging
van het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol, dat naar verwachting in november in werking
treedt, is perspectief voor de sector opgenomen.
Vraag 4
Hoe groot acht u het risico dat Nederlandse en buitenlandse reizigers vaker zullen
uitwijken naar luchthavens als Parijs, Londen, Frankfurt, Madrid of Dublin en dat
luchtvaartmaatschappijen hun beschikbare capaciteit vervolgens vaker op andere Europese
luchthavens inzetten? Welke signalen ontvangt u hierover van luchtvaartmaatschappijen?
Antwoord 4
De invoering van de gedifferentieerde vliegbelasting heeft naar verwachting een beperkte
invloed op het uitwijken naar andere luchthavenhubs, omdat de belasting wordt geheven
op de eindbestemming van een passagier en transferpassagiers uitgezonderd blijven.
Wel zullen naar verwachting in beperkte mate OD-passagiers (Origin-Destination) additioneel
uitwijken naar buitenlandse luchthavens. Ook bestaat het risico dat buitenlandse luchtvaartmaatschappijen
hun capaciteit op andere Europese luchthavens inzetten. Het is lastig om te voorspellen
hoe groot dit risico is. Om te voorkomen dat Schiphol een slechtere concurrentiepositie
krijgt, zet het kabinet zich onder andere in voor geharmoniseerde regelgeving op EU-niveau.
Nederland zet bijvoorbeeld in op een Europese vliegbelasting die voor alle EU-lidstaten
gelijk is, in lijn met de moties Goudzwaard4, El Abassi5 en Graus6. Het kabinet zal de effecten monitoren.
Vraag 5
Hoe beoordeelt u het in het onderzoek genoemde risico dat rechtstreekse verbindingen
tussen Schiphol en de Verenigde Staten op termijn kunnen verdwijnen? Welke gevolgen
zou het verlies van dergelijke verbindingen volgens u hebben voor de bereikbaarheid
van Nederland, het vestigingsklimaat, het toerisme en de Nederlandse economie?
Antwoord 5
Zoals vermeld in het antwoord op vraag 2 zal het aantal vluchten van en naar de Verenigde
Staten naar verwachting met 1,5% dalen ten opzichte van de situatie zonder verhoogde
vliegbelasting.7 De trans-Atlantische markt is economisch belangrijk in vele opzichten. De in het
Belastingplan 2027 voorgestelde verlaging van het tarief voor langeafstandsvluchten
naar Duits niveau zal naar verwachting een positief effect hebben op deze cijfers.
Daarnaast is een toename te verwachten van vluchten naar bestemmingen die dichterbij
liggen, omdat daarvoor een lager, onaangepast tarief geldt. Die vluchten kunnen ook
bijdragen aan het vestigingsklimaat, het toerisme en de Nederlandse economie.
Vraag 6
Herkent u de in het onderzoek genoemde cijfers dat Amerikaanse bezoekers per reis
meer dan twee keer zoveel besteden als de gemiddelde Europese bezoeker, dat Nederland
sinds de invoering van de huidige vliegbelasting miljarden euro’s aan economische
activiteit zou zijn misgelopen en dat de bestedingen door internationale toeristen
in Nederland achterblijven bij de ontwikkeling in de rest van de Europese Unie?
Antwoord 6
Het kabinet herkent de genoemde cijfers deels. Het is aannemelijk dat een Amerikaanse
bezoeker per reis meer besteedt dan een gemiddelde Europese bezoeker, ook vanwege
de langere verblijfsduur. Echter, het kabinet herkent niet de conclusie dat Nederland
sinds de invoering van de huidige vliegbelasting miljarden euro’s aan economische
activiteit zou zijn misgelopen en dat de bestedingen door internationale toeristen
achterblijven. De bestedingen door buitenlandse toeristen in Nederland zijn sinds
2019 nominaal met ongeveer 30% gestegen.8 Het aantal internationale toeristen in Nederland in 2025 ten opzichte van 2019 is
met 11% gestegen. Nederland scoort daarmee beter dan het gemiddelde in de EU van 6%.9
Vraag 7
Op welke wijze zijn mogelijke gevolgen voor de netwerkkwaliteit van Schiphol, de internationale
bereikbaarheid, de toeristische bestedingen en het Nederlandse verdienvermogen meegewogen
bij het luchtvaartbeleid en de voorgenomen verhoging van de vliegbelasting voor langeafstandsvluchten?
Antwoord 7
De voorgenomen verhoging van de vliegbelasting voor langeafstandsvluchten is uitgebreid
onderzocht.10 In het onderzoek zijn de gevolgen voor de netwerkkwaliteit van Schiphol, de internationale
bereikbaarheid en het Nederlandse verdienvermogen meegewogen. Om die reden blijven
transferpassagiers bijvoorbeeld uitgezonderd van de vliegbelasting. Ook de gevolgen
voor de toeristische bestedingen in het Caribisch deel van het Koninkrijk zijn uitgebreid
onderzocht, mede vanwege de grote bijdrage van toerisme aan het BBP aldaar. Op basis
van de resultaten van dit onderzoek en de bijzondere staatsrechtelijke en maatschappelijke
banden tussen Europees Nederland en het Caribisch deel van het Koninkrijk zijn de
vluchten van Europees Nederland naar het Caribisch deel van het Koninkrijk ingedeeld
in het laagste tarief.
Vraag 8
Bent u bereid de Kamer vóór de beoogde inwerkingtreding te informeren over uw beoordeling
van het onderzoek, de maatregelen die u mogelijk treft, de wijze waarop de effecten
worden gemonitord en de momenten waarop zo nodig kan worden bijgestuurd?
Antwoord 8
De beoordeling van het onderzoek staat beschreven in de antwoorden op deze Kamervragen.
Om de kosten van luchtvaartmaatschappijen te verlagen en een gelijker speelveld te
creëren, stelt het kabinet in het Belastingplan 2027 voor het hoge tarief (voor langeafstandsvluchten)
in de vliegbelasting te verlagen naar Duits niveau. Dit past bij de afspraak in het
coalitieakkoord om in te zetten op een Europese vliegbelasting die voor alle EU-lidstaten
gelijk is. De verlaging komt ten goede aan de verbondenheid van Nederland, doordat
het concurrentievermogen van de luchtvaart wordt versterkt. Verder wordt de vliegbelasting
in zijn geheel in 2028 geëvalueerd. De effecten van de gedifferentieerde vliegbelasting
worden ook gemonitord. Hierbij wordt onder andere gekeken naar aantallen vliegtuigbewegingen
en passagiers, de netwerkkwaliteit, uitwijkers en CO2-uitstoot.
Vraag 9
Kunt u deze vragen één voor één en, waar relevant, in afstemming met de bewindspersonen
van Financiën beantwoorden?
Antwoord 9
Ja.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
V.P.G. Karremans, minister van Infrastructuur en Waterstaat -
Mede namens
E. Eerenberg, staatssecretaris van Financiën