Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Hamstra en Armut over het rapport 'Kinderen in armoede: het effect van een lege schooltas'

Antwoord van Minister Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid), mede namens de
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (ontvangen 29 september 2026).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2025–2026, nr. 2948.

Vraag 1

Bent u bekend met het rapport «Kinderen in armoede: het effect van een lege schooltas»
van Stichting Armoedefonds?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe duidt u de bevinding dat het aantal hulpvragen van gezinnen met kinderen aan hulporganisaties
toeneemt, heeft u cijfers die deze bevinding onderschrijven en zo ja, kunt u deze
delen?

Antwoord 2

Het kabinet neemt de signalen van hulporganisaties serieus. Dat lokale organisaties
een toename zien in hulpvragen van gezinnen met kinderen vraagt aandacht.

Tegelijk laat een toename van het aantal hulpvragen zich niet één op één vertalen
naar een toename van kinderarmoede. De geregistreerde armoedecijfers, afkomstig van
het CBS2, laten namelijk geen stijging van de kinderarmoede zien. In 2024 groeiden 93.000
kinderen (2,8%) op in een arm gezin, gelijk aan 2023, en daarnaast leefden 245.000
kinderen (7,5%) in een bijna-arm gezin. Het CPB verwacht3 dat de kinderarmoede verder daalt, naar 2,3% in 2027. Wel is de armoede over de gehele
bevolking in 2024 voor het eerst in vijf jaar licht gestegen, naar 551.000 mensen
(3,1%).

Voor de toename van het aantal hulpvragen zijn verschillende verklaringen denkbaar
die losstaan van een stijging van de armoede zelf. De organisaties binnen het samenwerkingsverband
Sam& voor alle Kinderen wijzen bijvoorbeeld op de uitbreiding van het aantal aangesloten
lokale stichtingen, verbreding van de doelgroep, aanpassing van inkomensnormen en
een betere zichtbaarheid en vindbaarheid van het aanbod. Dat meer gezinnen hulp weten
te vinden, kan er ook op wijzen dat bestaande drempels en niet-gebruik afnemen.

Vanuit het Nationaal Programma Armoede en Schulden (NPAS) zet het kabinet in op kansengelijkheid
voor kinderen, het eerder bereiken van mensen met geldzorgen en (beginnende) schulden,
en het tegengaan van niet-gebruik van regelingen.

Vraag 3 en 4

Hoe duidt u de bevinding dat het hebben van onvoldoende schoolspullen voor kinderen
in armoede leidt tot het achteruitgaan van de leerprestaties?

Hoe duidt u de bevinding dat kinderen in armoede door onvoldoende schoolspullen in
een aantal gevallen tijdelijk of volledig stoppen met school?

Antwoord 3 en 4

Het is voorstelbaar, maar ook onacceptabel, dat armoedeproblematiek in een gezin van
invloed kan zijn op de leerprestaties en schoolaanwezigheid van leerlingen. Het kabinet
vindt het zorgelijk en onwenselijk als armoedeproblematiek leidt tot verslechterde
onderwijsdeelname. Het kabinet zet in4 op het zo vroeg mogelijk signaleren van financiële zorgen bij gezinnen om de nodige
ondersteuning te kunnen bieden zodat achterstanden voorkomen worden.

Vraag 5

Heeft u cijfers die zowel de bevindingen rondom het achteruitgaan van leerprestaties
als de bevinding dat armoede ertoe leidt dat leerlingen tijdelijk of volledig stoppen
met school onderschrijven, en zo ja, kunt u deze delen?

Antwoord 5

Er zijn geen cijfers beschikbaar van achteruitgaande leerprestaties en schoolverzuim
gerelateerd aan armoedeproblematiek binnen de Nederlandse context. We weten uit onderzoek
wel dat leerlingen uit financieel kwetsbare gezinnen vaker worden belemmerd in het
leren en ontwikkelen door omgevingsfactoren zoals financiële zorgen, stress en een
instabiele thuisomgeving.

Voor verzuim geldt dat het Ministerie van OCW geen gegevens ontvangt over individuele
redenen van verzuim. Met het wetsvoorstel terugdringen schoolverzuim, dat op 7 april
jl. door uw Kamer is aangenomen5, komt beter zicht op schoolverzuim. Met het voorstel krijgen gemeenten, samenwerkingsverbanden
passend onderwijs en het ministerie informatie over het verzuim van de scholen (in
hun gemeenten of regio). Het gaat hierbij om geaggregeerde informatie, die zij kunnen
gebruiken om gericht scholen te ondersteunen bij hun verzuimbeleid en voor het evalueren
van hun beleid voor het verbeteren van onderwijskansen. Zie ook het antwoord op vraag
7 hieronder.

Vraag 6

Welke bestaande landelijke en gemeentelijke regelingen zijn er beschikbaar voor gezinnen
die noodzakelijke schoolspullen niet kunnen betalen, hoeveel kinderen worden daarmee
bereikt en zijn er volgens u nog knelpunten in het bereik of de toegankelijkheid daarvan?

Antwoord 6

Onderwijs moet voor elk kind toegankelijk zijn. Wat betreft schoolspullen maken we
onderscheid tussen fysieke leermiddelen, devices en overige schoolspullen.

Scholen in het primair en voortgezet onderwijs schaffen vanuit de bekostiging onder
andere leermiddelen aan. Deze leermiddelen worden kosteloos aan leerlingen in het
primair- en voortgezet onderwijs beschikbaar gesteld.

Als een school gebruik maakt van digitaal lesmateriaal, dan is het de verantwoordelijkheid
van de school om ervoor te zorgen dat iedere leerling hier gebruik van kan maken.
In het primair onderwijs stellen scholen hiervoor bijvoorbeeld leenlaptops of laptopkarren
beschikbaar. In het voortgezet onderwijs kunnen scholen een vrijwillige bijdrage vragen
voor de aanschaf van een device. Als ouders een device niet kunnen of willen betalen,
dient de school te zorgen voor een volwaardig alternatief zoals een gratis leenlaptop.
De school kan ouders daarnaast wijzen op aanvullende financieringsmogelijkheden, bijvoorbeeld
via Stichting Leergeld of regelingen van gemeenten. In het overgrote deel van de gevallen
biedt dit of deze combinatie van mogelijkheden een goede oplossing.

Uit onderzoek van OCW en SZW uit 2024 blijkt dat bestaande regelingen niet altijd
de groep bereiken van werkende ouders met geldzorgen en gezinnen met meerdere kinderen,
die het financieel zwaar hebben. Om deze doelgroep beter te bereiken heeft het Ministerie
van OCW in 2025 eenmalig 5 mln. euro subsidie verstrekt aan Stichting Leergeld Nederland.
Een beperkt deel van deze middelen wordt gebruikt om de bekendheid van de beschikbare
ondersteuning voor devices te vergroten. De middelen kunnen ook in 2026 worden ingezet
voor de aanschaf van devices. In 2027 wordt uw Kamer geïnformeerd over de uitkomsten
van dit traject.

Voor gezinnen die overige noodzakelijke schoolspullen niet kunnen betalen, bestaat
een combinatie van gemeentelijk maatwerk en landelijke ondersteuning. Gemeenten hebben
binnen hun armoede- en minimabeleid ruimte om ondersteuning te bieden en ontvangen
hiervoor middelen via het Gemeentefonds. Zij bieden bijvoorbeeld kindpakketten6, scholierenvergoedingen7 en andere regelingen8; de precieze invulling verschilt per gemeente.

Landelijk ondersteunt SZW vanuit het NPAS meerdere organisaties binnen het samenwerkingsverband
Sam& voor alle kinderen, die kinderen in armoede helpen meedoen op school, sport en
cultuur. Leergeld Nederland ondersteunt jaarlijks bijna 200.000 kinderen door kinderen
te helpen aan een laptop, een fiets, rekenmachine of gymkleding.

Het kabinet herkent dat de meest wel, maar helaas niet alle gezinnen de weg naar bestaande
regelingen vinden, onder meer door schaamte en niet-gebruik. Daarom zet het kabinet
in op laagdrempeliger bereik en eenvoudiger regelingen, onder andere via het NPAS.

Vraag 7

Kunt u aangeven in hoeverre armoede als oorzaak wordt meegenomen bij de aanpak ongeoorloofd
schoolverzuim en zo ja, kunt u aangeven of en waarom u de bijhorende route binnen
de aanpak ongeoorloofd verzuim toereikend acht?

Antwoord 7

Schoolverzuim kan een signaal zijn van achterliggende problemen, waaronder financiële
problematiek (in het gezin).9 Maar ook instabiele thuissituaties.

Met het wetsvoorstel terugdringen verzuim zet dit Kabinet in op de verbetering van
de preventieve aanpak van schoolverzuim. Er komt beter zicht op verzuim doordat scholen
het verzuim in categorieën registreren en door informatie over het verzuim (geaggregeerd)
te delen met onder meer gemeenten.10 Daarnaast versterkt het voorstel het verzuimbeleid van scholen, onder meer door voor
te schrijven dat scholen in hun verzuimbeleid opnemen hoe zij de oorzaken van verzuim
analyseren, hoe ze samenwerken met de gemeente en hoe zij de leerplichtambtenaar betrekken
bij zorgelijke signalen van verzuim. Deze maatregelen stellen scholen beter in staat
om verzuim bijtijds te signaleren en, al dan niet in samenwerking met de leerplichtambtenaar,
een leerling gericht hulp te bieden. Dat kan door hulp in te schakelen van schuldhulpverlening
of een ander gemeente-initiatief gericht op armoedebestrijding. Op basis van de verzuiminformatie
kunnen gemeenten, schoolbesturen en vertegenwoordigers van de kinderopvang en voorschoolse
educatie bovendien gerichter hun Lokale Educatieve Agenda vormgeven, waarin zij gezamenlijk
werken aan het verbeteren van onderwijskansen.

Vraag 8

Ziet u mogelijkheden om signalen uit het rapport te verwerken in de aanpak ongeoorloofd
verzuim en zo ja, hoe zou dat eruitzien?

Antwoord 8

Het rapport laat zien dat schaamte over ontbrekende spullen kan bijdragen aan schoolverzuim.
Het verlichten van die materiële tekorten kan die drempel verlagen. Vanuit het armoede-
en schuldenbeleid ondersteunt het kabinet maatschappelijke organisaties die kinderen
helpen om mee te doen op school, sport en cultuur (onder meer de partners van Sam&
voor alle Kinderen). Door gezinnen te helpen aan noodzakelijke spullen, kan worden
voorkomen dat kinderen vanwege schaamte en geldgebrek niet mee kunnen doen. Lokale
hulporganisaties spelen hierin een belangrijke rol; het kabinet hecht waarde aan hun
werk en ondersteunt dit onder meer via het NPAS.

De aanpak schoolverzuim richt zich niet uitsluitend op leerlingen waarbij thuis sprake
is van armoedeproblematiek. Omdat armoedeproblematiek wel ten grondslag kan liggen
aan schoolverzuim zet dit Kabinet zich met verschillende programma’s in op het versterken
van de positie van leerlingen uit (financieel) kwetsbare gezinnen, zie ook antwoord
7 en 9. Dit zou dan ook bij kunnen dragen aan het verminderen van schoolverzuim.

Vraag 9

Welke aanvullende maatregelen ziet u, indien nodig, in het kader van armoedebestrijding
om de schoolprestaties van deze kinderen te verbeteren en schoolverzuim af te laten
nemen?

Antwoord 9

Thuis, de omgeving en de plek waar een kind opgroeit zijn van invloed op de schoolloopbaan
van leerlingen. Er zijn scholen met een populatie met veel leerlingen die opgroeien
in een financieel kwetsbare omgeving. Deze scholen staan voor een grotere opgave om
goed onderwijs voor al hun leerlingen te realiseren. Deze scholen kunnen gebruik maken
van subsidieprogramma’s zoals School & Omgeving, de Brugfunctionaris en Schoolmaaltijden,
om zo randvoorwaarden te creëren voor leerlingen om beter tot leren te komen. Hiervoor
trekt het kabinet 650 miljoen euro uit. Deze programma’s maken dat scholen met oog
voor individuele situaties de belemmeringen om tot leren te komen kunnen verminderen/verlagen.
Op dit moment wordt via het wetsvoorstel Gelijke Leer- en Ontwikkelvoorwaarden gewerkt
aan het omzetten van deze subsidies in structurele bekostiging.

Daarnaast zet het kabinet in op het verminderen van de financiële druk op gezinnen,
wat een voorwaarde is voor gelijke kansen op school. Dit gebeurt via het NPAS (bestaanszekerheid,
eenvoud van regelingen, beter bereik en het tegengaan van niet-gebruik) en via de
interdepartementale Aanpak Gezinnen in een Kwetsbare Positie, samen met gemeenten.
Daarnaast werkt het kabinet aan een nieuwe kindregeling, waarin de kinderbijslag en
het kindgebonden budget worden samengevoegd, gericht op meer zekerheid en eenvoud
voor gezinnen. Door de bestaanszekerheid van gezinnen te versterken, draagt het kabinet
bij aan de voorwaarden waaronder kinderen zich op school kunnen ontwikkelen.

Vraag 10

Kunt u deze vragen beantwoorden voor het commissiedebat Armoede-en schuldenbeleid
van 30 september 2026?

Antwoord 10

Ja.