Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Dassen over de mogelijke ontmanteling van oceaninsche monitoringsystemen door de Verenigde Staten en de gevolgen voor het AMOC-onderzoek
Vragen van het lid Dassen (Volt) aan de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Klimaat en Groene Groei over de mogelijke ontmanteling van oceaninsche monitoringsystemen door de Verenigde Staten en de gevolgen voor het AMOC-onderzoek (ingezonden 3 juni 2026).
Antwoord van Minister Berendsen (Buitenlandse Zaken), mede namens de Ministers van
Infrastructuur en Waterstaat en van Klimaat en Groene Groei (ontvangen 25 september
2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2026–2027, nr. 2344.
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten dat de regering-Trump voornemens is oceanische monitoringssystemen
te ontmantelen, waaronder de systemen in de Irminger Zee die van cruciaal belang zijn
voor het monitoren van de Atlantische Meridionale Omwentelingsstroming (AMOC)?1
Antwoord 1
Ja. De aangekondigde ontmanteling van de betreffende monitoringssystemen heeft echter
vooralsnog geen doorgang gevonden na aanname van de Saving the Ocean Observatories Initiative Act in de Amerikaanse Senaat op 17 juni 2026.2
Vraag 2
Deelt u de opvatting dat de genoemde monitoringssystemen onmisbaar zijn voor wetenschappelijk
onderzoek naar de AMOC, en dat ontmanteling ervan de betrouwbaarheid en nauwkeurigheid
van AMOC-voorspellingen ernstig zou ondermijnen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Ja, de monitoringssystemen zijn essentieel voor onderzoek naar de AMOC. De voorspellingen
over de AMOC zijn onzeker, omdat de klimaatmodellen die voorspellingen doen uiteenlopende
resultaten laten zien. Om deze onzekerheid te verkleinen moeten de modelresultaten
vergeleken worden met de gegevens van monitoringssystemen.
Vraag 3
Hoe beoordeelt u het voornemen van de Amerikaanse overheid om deze monitoringssystemen
te ontmantelen, en wat zijn de consequenties van het stoppen voor Nederland en Europa?
Antwoord 3
Deze ontmanteling is vooralsnog ingetrokken, zie ook antwoord 1. De consequenties
zouden zijn dat Nederland en Europa minder goede voorspellingen kunnen doen over de
AMOC en over de ingrijpende gevolgen voor het klimaat die een verandering van de AMOC
zou veroorzaken. Daarom trekt Nederland, ook in EU-verband, op met gelijkgezinde landen
om deze consequenties zoveel mogelijk te mitigeren. In dit kader zal met de Europese
Commissie worden gesproken over monitoring van de AMOC in het licht van het recent
gepubliceerde OceanEye: een strategie om het Europese oceaanobservatiesysteem te versterken.3
Vraag 4
Bent u bereid deze kwestie expliciet aan de orde te stellen in bilaterale contacten
met de Verenigde Staten en daarbij de Nederlandse en Europese zorgen over het mogelijke
verlies van onvervangbare wetenschappelijke kennis en meetdata kenbaar te maken? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 4
Het kabinet kiest ervoor om het belang van de AMOC internationaal in multilateraal
en EU-verband uit te dragen. De oceaan is bij uitstek een internationale aangelegenheid
die veel landen aangaat. Het is daarom vooral impactvol om zaken in multilateraal
en EU-verband te bespreken.
Vraag 5
Bent u bekend met de uitspraak van NIOZ-directeur Han Dolman dat de Amerikanen op
het gebied van dit soort internationale wetenschappelijke projecten «een onbetrouwbare
partner zijn geworden», en deelt u deze kwalificatie? Zo ja, welke gevolgen heeft
dit voor de wetenschappelijke samenwerking met de VS op het gebied van klimaatonderzoek?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
De federale overheid van de Verenigde Staten heeft ervoor gekozen om te bezuinigen
op klimaatonderzoek. Het is daardoor mogelijk dat Amerikaanse bijdragen aan internationaal
wetenschappelijk onderzoek op het gebied van klimaat geen doorgang kunnen vinden.
Voor zover bekend loopt het merendeel van de internationale samenwerkingen met Amerikaanse
wetenschappers echter door. In het licht van deze samenwerkingen deelt het kabinet
deze kwalificatie niet.
Vraag 6
Bent u bereid te onderzoeken of het, in nationaal dan wel Europees verband, mogelijk
is financiering beschikbaar te stellen teneinde de continuïteit van deze monitoringssystemen
te waarborgen en ontmanteling ervan te voorkomen? Zo ja, op welke termijn en wijze?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Het kabinet bekijkt hoe de monitoring van de AMOC gewaarborgd kan worden, nationaal
dan wel in EU-verband. Hierover vinden momenteel gesprekken tussen verschillende overheidsorganisaties
en kennisinstituten plaats, maar dit moet afgewogen worden met andere nationale onderzoeks-
en monitoringsprioriteiten. Tevens zal met de Europese Commissie gesproken worden
over monitoring van de AMOC in het licht van het recent gepubliceerde OceanEye.
Vraag 7
Bent u bekend met het feit dat na 2028 nog geen financiering beschikbaar is voor de
boeien van het NIOZ, en dat ook in Canada en het Verenigd Koninkrijk onderzoekers
naarstig zoeken naar middelen om hun eigen meetnetwerken overeind te houden? Wat doet
u om de continuïteit van de Nederlandse bijdrage aan dit mondiale meetnetwerk na 2028
veilig te stellen?
Antwoord 7
Ja, ik ben bekend met het signaal dat er nog geen financiering beschikbaar is. Zie
verder vraag 6.
Vraag 8
Kunt u deze vragen een voor een beantwoorden en binnen de geldende termijn?
Antwoord 8
Zie bovenstaande.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
T.B.W. Berendsen, minister van Buitenlandse Zaken -
Mede namens
V.P.G. Karremans, minister van Infrastructuur en Waterstaat -
Mede namens
S. van Veldhoven-van der Meer, minister van Klimaat en Groene Groei