Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid de Hoop over het Limburgse spoor
Vragen van het lid De Hoop (PRO) aan de Staatsecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over het Limburgse spoor (ingezonden 13 juli 2026).
Antwoord van Staatssecretaris Bertram (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 21 september
2026).
Vraag 1
Kent u het bericht «Eerste Limburgse spooroverleg is een succes: Infrabel wil kostenraming
maken voor heropening spoorlijn 20»?1
Antwoord 1
Hier heb ik kennis van genomen.
Vraag 2
Klopt het dat de spoorbrug, de Sint Servaasbrug en de Wilhelminabrug gezamenlijk bepalend
zijn voor zowel de hydraulische doorstroming als bevaarbaarheid van de Maas? En wordt
onderzocht welke aanpassingen aan deze drie bruggen noodzakelijk kunnen zijn om de
doelstellingen op het gebied van hoogwaterveiligheid en scheepvaart te realiseren?
Antwoord 2
De Maas heeft de afgelopen decennia op veel plekken meer ruimte gekregen door een
combinatie van delfstoffenwinning en hoogwaterbescherming. In Maastricht zelf zijn
daarbij geen maatregelen genomen, waardoor de breedte van het rivierbed hier significant
kleiner is dan boven- en benedenstroom van de stad. De Sint Servaasbrug, Wilhelminabrug
en Spoorbrug Maastricht liggen op het smalste deel van de rivier, waarbij de pijlers
van de bruggen voor extra opstuwing zorgen. De pijlers van de Spoorbrug Maastricht
zorgen bijvoorbeeld al voor een opstuwend effect van vijf centimeter.
Doordat de Maas in Maastricht relatief smal is ten opzichte van de delen ten noorden
en zuiden van de stad nemen bij hogere rivierafvoeren de stroomsnelheden snel toe.
Deze hoge stroomsnelheden hebben onder andere een negatief effect op de bevaarbaarheid
van dit traject. Schepen hebben dan meer ruimte nodig, waardoor het passeren van andere
schepen lastiger wordt. Daarnaast wordt het passeren van de bruggen risicovoller door
de beperkte breedte. Specifiek bij de Spoorbrug Maastricht speelt de afwijkende oriëntatie
van de beweegbare opening aan de westoever, terwijl de doorgaande vaarroute tussen
Julianakanaal en Sint Servaasbrug zich langs de oostoever bevindt. De sloop van de
Spoorbrug Maastricht leidt tot een aanzienlijke verbetering van de nautische veiligheid.
In het project Zuidelijk Maasdal wordt onderzocht hoe de waterstanden in het centrum
van Maastricht kunnen worden verlaagd met het oog op hoogwaterveiligheid. Daarnaast
onderzoekt het project welke maatregelen nodig zijn om de bevaarbaarheid bij hogere
afvoeren te verbeteren.
Vraag 3
Wat is de reden dat de besluitvorming over de spoorbrug vooruitlopend op de uitkomsten
van deze integrale studie afzonderlijk behandeld wordt?
Antwoord 3
Het proces voor onttrekking van de spoorlijn en sloop van de Spoorbrug Maastricht
liep reeds voor de start van het project Zuidelijk Maasdal. Beide trajecten samenvoegen
zou tot vertraging van het proces rondom de besluitvorming van de Spoorbrug Maastricht
leiden. Dat is onwenselijk omdat de onderhoudskosten voor de Spoorbrug Maastricht
dan langer door zouden lopen waardoor ook de verkenning in omvang zou toenemen. Daarnaast
zou het nautisch en waterveiligheidsknelpunt blijven bestaan. Het voorkeursalternatief
van de studie Toekomstbeeld Spoorbrug Maastricht betreft de sloop van de Spoorbrug
Maastricht in combinatie met de realisatie en een langzaamverkeersverbinding. Dit
is als uitgangspunt gehanteerd voor het project Zuidelijk Maasdal.
Vraag 4
Welke alternatieven zijn onderzocht waarbij waterveiligheid, scheepvaart, de langzaamverkeersverbinding
en een toekomstige spoorverbinding Maastricht-Hasselt in één integraal ontwerp worden
meegenomen?
Antwoord 4
In het Toekomstbeeld Spoorbrug Maastricht zijn integrale alternatieven onderzocht
voor waterveiligheid, scheepvaart, een langzaamverkeersverbinding en de monumentale
waarde van de Spoorbrug Maastricht. Een integraal ontwerp met een toekomstige spoorverbinding
Maastricht-Hasselt is niet onderzocht vanwege het ontbreken van concrete initiatieven
of een realistisch perspectief.
Vraag 5
Klopt het dat de huidige spoorbrug nautische beperkingen kent, onder meer vanwege
de ligging van de oostelijke pijler, de positie van het hefdeel en de beperkte doorvaartbreedte?
Antwoord 5
Dat klopt. De oostelijke pijler van de Spoorbrug Maastricht staat schuin op de huidige
stroomrichting in de rivier. Dit geeft een atypische stroming rondom de pijler en
daarnaast is het daardoor lastiger de breedte van de doorvaartopening onder de brug
in te schatten. Het hefdeel bevindt zich aan de westelijke oever, terwijl de doorvaartopening
van de Wilhelminabrug en de invaart van het Julianakanaal zich aan de oostoever bevinden.
Dit betekent dat schepen moeten slingeren over de Maas, hetgeen vooral bij hogere
afvoeren tot risico’s leidt. Door de afnemende doorvaarthoogte moeten meer schepen
dan door het hefdeel varen. Bovendien hebben schepen door de hoge stroomsnelheden
meer moeite om de manoeuvre te maken. Ook kunnen er geen schepen tegemoetkomen terwijl
andere schepen oversteken of onder het hefdeel varen.
Daarnaast vormt de Spoorbrug Maastricht een obstakel voor schepen die vanuit sluis
Bosscherveld naar het Julianakanaal varen en vice versa. Om te voorkomen dat deze
bij de splitsing op de landtong worden gedrukt door de stroming, moeten zij een stuk
stroomopwaarts varen en dan draaien. Daarvoor is alleen tussen de Spoorbrug Maastricht
en de Wilhelminabrug voldoende ruimte. Deze schepen moeten daarom twee keer de Spoorbrug
Maastricht passeren.
Vraag 6
Worden in de studie Zuidelijk Maasdal ook varianten onderzocht met behoud van de spoorbrug,
met een verhoogde spoorbrug of met een nieuwe spoorbrug zonder pijlers in de hoofdvaarroute?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Het project Zuidelijk Maasdal hanteert het uitgangspunt dat de Spoorbrug Maastricht
wordt gesloopt. Zowel in het bepalen van de nautische opgave als in de uitwerking
van de oplossingen wordt daarom een situatie zonder Spoorbrug Maastricht beschouwd.
Voorafgaand aan het project Zuidelijk Maasdal is in 2017 door Rijkswaterstaat een
onderzoek uitgevoerd naar de nautische veiligheid in Maastricht. Hierin zijn wel eventuele
aanpassingen aan de Spoorbrug Maastricht bekeken, namelijk het verhogen van de brug
door deze vast te verhogen of beweegbaar te maken. Het vast verhogen van de brug bleek
toen niet haalbaar omdat de aansluitingen van het spoor dan ook verhoogd en verlengd
moeten worden. Dit was niet in te passen met het stationsemplacement aan de oostzijde
omdat de aansluitingen dan te steil zouden worden. Ook het beweegbaar maken van de
brug is als technisch zeer ingewikkeld en kostbaar aangemerkt en daarom niet nader
uitgezocht.
Vraag 7
Klopt het dat de spoorverbinding Maastricht-Luik momenteel door Arriva wordt geëxploiteerd,
terwijl de concessieverantwoordelijkheid nog onder het hoofdrailnet valt? Wat is de
stand van zaken en planning van de voorgenomen decentralisatie en welke gevolgen heeft
dit voor de geplande frequentieverhoging van de Drielandentrein? Is dit nog te realiseren
in deze kabinetsperiode?
Antwoord 7
De Drielandentrein wordt in samenwerking tussen NS, Arriva en NMBS geëxploiteerd.
Enkel het Nederlandse deel van de verbinding tussen Maastricht en Luik valt onder
de Hoofdrailnetconcessie. In de Hoofdrailnetconcessie zijn bepalingen opgenomen met
betrekking tot de decentralisatie. Tijdens het BO MIRT van januari 2026 hebben IenW
en de provincie Limburg afgesproken dat decentralisatie plaatsvindt vanaf 2028 of
als dit redelijkerwijs niet mogelijk blijkt vanaf de volgende regionale concessieperiode
(vanaf eind 2031). Hier zijn het ministerie en de provincie dus over in gesprek. De
geambieerde frequentieverhoging vereist aan de Nederlandse zijde van de grens veiligheidsverbeteringen
aan overwegen bij Eijsden.
Vraag 8
Klopt het dat in de Bestuurlijke Overleggen Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte
en Transport (MIRT) afspraken zijn gemaakt over de sanering van de spoorwegovergang
tussen Maastricht en Eijsden, terwijl nog geen definitieve afspraken zijn gemaakt
over de uitvoering van de frequentieverhoging Maastricht-Luik?
Antwoord 8
Dat klopt.
Vraag 9
Op welke wijze hangen de voorgenomen frequentieverhoging Maastricht-Luik, de sloop
van de spoorbrug en de aanleg van de langzaamverkeersbrug bestuurlijk, juridisch en
financieel met elkaar samen? Klopt het dat er in de bestuurlijke afspraken geen koppeling
is gelegd tussen de sloop van de spoorbrug en het realiseren van de frequentieverhoging
van de Drielandentrein Maastricht – Luik en dat deze frequentieverhoging dus ook kan
doorgaan als de brug niet wordt gesloopt?
Antwoord 9
Op het BO MIRT van eind 2025 en begin 2026 hebben IenW en provincie Limburg afgesproken
om de AROV-middelen2 te herbestemmen aan een viertal projecten. Dit is een integrale aanpak, waarmee wij
afspreken dat al deze projecten worden uitgevoerd. Hieronder vallen onder andere de
sloop van de Spoorbrug Maastricht en het verbeteren van overwegen tussen Maastricht
en Eijsden ten behoeve van een frequentieverhoging van de Drielandentrein tussen Maastricht
en Luik.
Vraag 10
Klopt het dat de rijksbijdrage voor de langzaamverkeersbrug afhankelijk is gemaakt
van het tijdig verkrijgen van een vergunning voor de sloop van de spoorbrug? Zo ja,
wat is de inhoudelijke onderbouwing van deze afhankelijkheid? Zijn tevens alternatieven
onderzocht waarbij de aanleg van de langzaamverkeersbrug niet afhankelijk is van een
besluit over de spoorbrug?
Antwoord 10
Rijkswaterstaat stelt vanuit scheepvaartveiligheid eisen aan de minimale afstand tussen
bruggen over de vaarweg. Een nieuwe langzaamverkeersbrug en Spoorbrug Maastricht zouden
te dicht op elkaar komen te liggen. De realisatie van een nieuwe langzaamverkeersbrug
is daarom enkel mogelijk als de Spoorbrug Maastricht gesloopt is.
Vraag 11
Welke financiële risico's dragen het Rijk, de provincie Limburg en de gemeente Maastricht
ieder afzonderlijk indien de huidige planning rond de spoorbrug wordt gewijzigd en/of
indien de kosten voor de sloop van de spoorbrug, de aanpassingen van de overwegveiligheid
tussen Maastricht en Eijsden of de realisatie van de langzaamverkeersbrug hoger uitvallen
dan de genoemde bedragen in de afsprakenlijst Bestuurlijke Overleggen MIRT 6 en 7 november
2024?
Antwoord 11
IenW en de provincie Limburg leggen de financiële afspraken vast in een nader af te
spreken bestuursovereenkomst.
Vraag 12
Welke betekenis kent u toe aan de toezegging van Infrabel om een kostenraming te maken
voor de heropening van spoorlijn 20? Bent u bereid dit onderzoek te ondersteunen met
kennis van ProRail? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 12
Het traject Maastricht – Lanaken is in 2009 door ProRail gereactiveerd voor goederenvervoer.
Helaas heeft er sinds de reactivering slechts één trein gereden. Het traject heeft
een lage maximale snelheid en is niet voorzien van bovenleiding. Exploitatie voor
reizigersvervoer zal grote investeringen vragen van meerdere tientallen miljoenen.
Deze investering weegt niet op tegen de baten. Mede op basis van de beoordeling van
ProRail concludeer ik dat heropening van het traject Maastricht – Lanaken niet realistisch
is.
Vraag 13
Welke rol ziet het kabinet voor de spoorverbinding Maastricht-Hasselt binnen het grensoverschrijdende
mobiliteitsbeleid en de bereikbaarheid van de Euregio Maas-Rijn nu een tramverbinding
niet doorgaat en een busverbinding nooit een acceptabele reistijd kan behalen?
Antwoord 13
IenW ziet geen rol voor spoorvervoer in de grensoverschrijdende mobiliteit tussen
de regio Maastricht en de regio Hasselt. Binnen de regio werken de Nederlandse en
Belgische partners samen via de huidige OV-verbindingen om reizigers een alternatief
te bieden voor spoorvervoer. Dit geschiedt per bus. De Vlaamse vervoersmaatschappij
De Lijn rijdt in diverse lijnvoeringen vanuit Vlaanderen naar Maastricht.
Vraag 14
Welke gesprekken voert het kabinet met de Belgische federale overheid, Infrabel en
de betrokken Belgische regio’s over de toekomst van de spoorverbinding Maastricht-Hasselt?
Bent u bereid gezamenlijk met de Federale en Vlaamse overheid te komen met een visie
op het toekomstige openbaar vervoer systeem in de grensregio waarin de spoorlijn Hasselt-Maastricht
een centrale rol speelt?
Antwoord 14
IenW en de Belgische federale overheid hebben middels de gezamenlijke verklaring spoordossiers
februari jl. ambities uitgesproken omtrent verbindingen tussen Nederland en België.
Hier blijven we over in gesprek. Het staat regionale overheden daarnaast vrij om gezamenlijk
een visie op te stellen naar het toekomstig openbaar vervoerssysteem in de grensregio
Hasselt-Maastricht.
Vraag 15
Bent u bekend met de ambitie van vervoerder Arriva om het grensoverschrijdende spoorvervoer
verder uit te breiden, waaronder een mogelijke spoorverbinding Maastricht-Hasselt?
Heeft u hierover overleg gehad met Arriva en andere betrokken partijen en wat waren
daarvan de conclusies?
Antwoord 15
Ja, ik ben bekend met de ambitie van vervoerder Arriva. Het ministerie heeft, naar
aanleiding van de reactie van Arriva op de internetconsultatie die in oktober-november
2025 open stond, een gesprek gevoerd met Arriva. In een later gesprek in 2026 heeft
Arriva hun toekomstvisie en een rapport van een ingenieursbureau toegelicht. In de
rapportage zien adviseurs van een adviesbureau het exploiteren van een treinverbinding
als «zeer ambitieus». Grote aanpassingen aan de infrastructuur zijn benodigd in zowel
Nederland als België.
Vraag 16
Heeft het kabinet onderzocht welke gevolgen het definitief verwijderen van de bestaande
spoorbrug heeft voor de mogelijkheid om op termijn een rechtstreekse spoorverbinding
Maastricht-Hasselt te realiseren? Zo ja, wat zijn deze conclusies? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 16
Het traject Maastricht – Lanaken is in 2009 door ProRail gereactiveerd voor goederenvervoer.
Helaas heeft er, zoals eerder toegelicht, sinds de reactivering slechts één trein
gereden. In 2020 is het spoor aan Nederlandse zijde buiten gebruik gesteld. In 2020
is door de Belgische Minister middels een ministeriële toelating toestemming gegeven
aan Infrabel om de spoorlijn aan Belgische zijde van de grens niet meer te onderhouden.
De Spoorbrug Maastricht in huidige vorm en staat voldoet niet aan de vereisten voor
een rechtstreekse spoorverbinding Maastricht-Hasselt. Zoals aangegeven in de beantwoording
op vraag 6, heeft Rijkswaterstaat meerdere scenario’s onderzocht. Eventuele her-ingebruikname
van de Spoorbrug Maastricht vraagt dat de constructie wordt verhoogd ten behoeve van
de scheepvaart, wat feitelijk nieuwbouw betekent. Dit is zeer lastig in te passen
in de omgeving en kostbaar. Zoals aangegeven in de beantwoording op vraag 14, hebben
IenW en de Belgische federale overheid ambities uitgesproken omtrent verbindingen
tussen Nederland en België. Hier blijven we over in gesprek. Het staat regionale overheden
daarnaast vrij om gezamenlijk een visie op te stellen over het toekomstig openbaar
vervoerssysteem in de grensregio Hasselt-Maastricht.
Vraag 17
Bent u bekend met het belang dat Nederland, België en Duitsland hechten aan een goede
grensoverschrijdende bereikbaarheid van de Euregio Maas-Rijn in het kader van de kandidatuur
voor de Einstein Telescope? Op welke wijze worden de verbetering van de internationale
spoorverbindingen, waaronder Maastricht-Luik, Maastricht-Aken en een mogelijke heropening
van Maastricht-Hasselt, betrokken bij de verdere uitwerking van de Nederlandse bijdrage
aan het bidboek?
Antwoord 17
De Euregio Maas-Rijn onderscheidt zich in Europees perspectief en van andere kandidaat-regio's
voor de vestiging van de Einstein Telescope onder meer door het sterke internationale
leef- en vestigingsklimaat. Dat maakt de Euregio aantrekkelijk voor onderzoekers en
innovatieve bedrijven die willen samenwerken bij de technologieontwikkeling en de
exploitatie van de Einstein Telescope. Goede grensoverschrijdende verbindingen en
verdere verbeteringen van die verbindingen zijn dus van groot belang voor die grensoverschrijdende
samenwerking en daarmee voor de kansen voor de Euregio als vestigingslocatie. Dit
is dus een belangrijk onderdeel van de Nederlandse bijdrage aan het Bidbook van de
Euregio Maas-Rijn voor de Einstein Telescope. IenW ziet geen rol voor spoorvervoer
in de grensoverschrijdende mobiliteit tussen de regio Maastricht en de regio Hasselt.
Vraag 18
Deelt u de opvatting dat onomkeerbare infrastructurele besluiten die de toekomstige
internationale spoorbereikbaarheid van de Euregio Maas-Rijn kunnen beperken, zorgvuldig
moeten worden afgewogen? Bent u daarom bereid de besluitvorming over de toekomstige
spoorfunctie van de Maasovergang expliciet te betrekken bij de bredere visie op de
internationale bereikbaarheid en de economische ontwikkeling van de Euregio Maas-Rijn,
mede gelet op de recente bestuurlijke afspraken in België om de mogelijkheden voor
heropening van spoorlijn 20 verder te onderzoeken?
Antwoord 18
Ik ben van mening dat onomkeerbare infrastructurele besluiten zorgvuldig moeten worden
afgewogen. Om die reden hebben mijn voorganger en ik afgelopen periode een intensief
traject doorlopen, waar mijn voorganger middels een internetconsultatie betrokkenen
gevraagd heeft hun mening te delen. Vervolgens is mijn voorganger met een groot aantal
partijen in gesprek gegaan om deze argumenten te kunnen betrekken in de afweging.
Ook hebben mijn voorganger en ik het voorgenomen besluit meermaals besproken met Minister
Crucke. Er volgt nog een allesomvattend gesprek tussen Minister Crucke en mij rond
verschillende infrastructurele besluiten die genomen moeten worden. Op basis van de
argumenten zie ik vooralsnog geen aanleiding om het voorgenomen besluit te heroverwegen
en nader onderzoek te doen.
Vraag 19
Deelt u de opvatting dat onomkeerbare besluiten over de bestaande spoorbrug bij voorkeur
worden genomen nadat zowel de integrale studie Zuidelijk Maasdal als de aangekondigde
Belgische kostenraming voor de heropening van spoorlijn 20 beschikbaar zijn, zodat
besluiten over waterveiligheid, scheepvaart, de toekomstige internationale spoorverbinding
Maastricht-Hasselt en ruimtelijke ontwikkeling in samenhang kunnen worden genomen?
Bent u bereid voorafgaand aan een dergelijk besluit de maatschappelijke, economische
en vervoerkundige gevolgen voor een mogelijke toekomstige spoorverbinding Maastricht-Hasselt
expliciet in kaart te brengen?
Antwoord 19
Het project Zuidelijk Maasdal heeft als uitgangspunt dat de Spoorbrug Maastricht gesloopt
wordt. Het uitstellen van het besluit over de Spoorbrug Maastricht leidt tot een wijziging
van het uitgangspunt voor het project. Dit heeft direct gevolgen voor de planning
en het budget van de verkenningsfase, waardoor ook de uitvoering van andere onderdelen
van de integrale scope, zoals de verbetering van de waterveiligheid in het gebied,
vertraging oplopen.
Vraag 20
Hoe staat het met het oplossen van de problematiek met betrekking tot het nog steeds
niet kunnen gebruiken van de ov-chipkaart en OV-pay op het deeltraject Maastricht-Luik
van de drielandentrein? Waarom duren deze problemen inmiddels zo lang?
Antwoord 20
De vervoerders op de Drielandentrein slagen er op dit moment niet in het Nederlandse
check-in-check-out-systeem met paaltjes uit te breiden naar de Belgische stations
op de Drielandentrein. Daarom kunnen reizigers daar nu geen gebruik maken van zowel
de OV-chipkaart en OVpay. Tijdens het implementatietraject is recent gebleken dat
in tegenstelling tot eerdere verwachtingen een goede integratie van het Belgische
tarievensysteem in het Nederlandse OV-chipkaart-systeem met correcte beprijzing niet
mogelijk is. Daarom is door de vervoerders geadviseerd om van een implementatie van
in- en uitchecken met de OV-chipkaart op het Belgische deel af te zien tot de volledige
migratie naar OVpay in 2027. Dit is namelijk technisch wel compatibel met de integratie
van het Belgisch systeem.
Vraag 21
Herinnert u zich de antwoorden van uw ambtsvoorganger van 3 maart 2025 op eerdere
schriftelijke vragen d.d. 5 februari 2025 over de problemen met de drielandentrein
uit 2025?3 Kunt u aangeven of de destijds genoemde acties om de punctualiteit te verbeteren
en de rituitval tegen te gaan duidelijk effect hebben gehad? Zo nee, welke extra acties
zijn er noodzakelijk om de uitvoering van deze treindienst te verbeteren?
Antwoord 21
Ja, dat herinner ik mij. Zoals aangegeven in de beantwoording van de Kamervragen inzake
de afspraken met België over spoordossiers4, rijdt de Drielandentrein momenteel in het algemeen zoals beoogd op het gehele traject
Aachen-Heerlen-Maastricht-Liège Guillemins en vice versa. Door (geplande) werkzaamheden
in Duitsland en door stakingen in België was het de afgelopen periode niet mogelijk
zonder hinder te rijden. Behoudens deze (externe) oorzaken is de betrouwbaarheid van
de verbinding sinds de start fors verbeterd. De prestaties op het traject van en naar
Duitsland voldoen echter niet aan de (Nederlandse) normen, omdat er beperkte capaciteit
op dit traject is, waarvoor overbelastverklaringen zijn opgesteld.
Ondertekenaars
A.W.H. Bertram, staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat