Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Ceder over het bericht "Jodenhaat op sociale media groeit explosief"

Antwoord van Minister Van Weel (Justitie en Veiligheid), mede namens de Staatssecretaris
van Economische Zaken en Klimaat (ontvangen 8 september 2026).

Vraag 1

Hoe luidt uw reactie op het bericht «Jodenhaat op sociale media groeit explosief»?1

Antwoord 1

De bevindingen zijn zeer zorgelijk. Antisemitisme, zowel offline als online, is onacceptabel.
Joden moeten zich in Nederland vrij en veilig kunnen voelen. Het kabinet zet zich
daarom actief in voor de bestrijding van antisemitisme, waaronder online antisemitisme.

Vraag 2

Hoe beoordeelt u de conclusie dat het aantal antisemitische uitingen op Nederlandse
sociale media tussen 2021 en 2024 is verdubbeld en dat directe bedreigingen tegen
Joden zijn vervijfvoudigd?

Antwoord 2

Dat het onderzoek laat zien dat het aantal antisemitische uitingen op Nederlandse
sociale media in enkele jaren is verdubbeld en het aantal directe bedreigingen zelfs
is vervijfvoudigd, is een uiterst ernstige ontwikkeling. Hoewel het kabinet terughoudend
is met het trekken van conclusies uit één onderzoek, sluiten de bevindingen aan bij
bredere signalen van onder meer politie, het Openbaar Ministerie, de Nationaal Coördinator
Antisemitismebestrijding (NCAB) en maatschappelijke organisaties dat online antisemitisme
de afgelopen jaren is toegenomen.

Antisemitisme tast niet alleen de veiligheid van Joden aan, maar ook de open en democratische
rechtsstaat. Het kabinet veroordeelt deze ontwikkeling daarom nadrukkelijk.

Vraag 3

Hoe beoordeelt u de constatering dat antisemitische uitingen steeds vaker gepaard
gaan met gewelddadige retoriek, waaronder oproepen tot uitroeiing en moord op Joden?

Antwoord 3

Het kabinet beoordeelt deze ontwikkeling als buitengewoon ernstig. Oproepen tot moord,
uitroeiing of geweld tegen Joden zijn niet «slechts» kwetsende uitingen, maar kunnen
afhankelijk van de inhoud en context strafbare feiten opleveren, zoals het aanzetten
tot haat of geweld of bedreiging. Dergelijke uitingen dragen bovendien bij aan een
online klimaat waarin intimidatie en discriminatie worden genormaliseerd en kunnen
ook leiden tot reële veiligheidsrisico's voor Joden.

Waar sprake is van strafbare uitingen en een aangifte daarvan, is het aan politie
en OM om daartegen op te treden. Wanneer uitingen kwalificeren als terroristische
online-inhoud kan er daarnaast melding worden gemaakt bij het online meldpunt van
de Autoriteit online Terroristisch en Kinderpornografisch Materiaal (ATKM). De ATKM
is bevoegd om verwijderbevelen uit te vaardigen aan platformen en hostingbieders om
terroristische content binnen één uur offline te halen of ontoegankelijk te maken.

Vraag 4

Hoe beoordeelt u de constatering dat antisemitische uitingen zich niet langer beperken
tot vooral binnen rechts-radicale en complotgerichte online kringen, maar zich vanaf
2023 ook verspreiden naar radicaallinkse kringen?

Antwoord 4

Het klopt dat antisemitisme zich breed manifesteert en dat dit zeker niet alleen uit
rechts-radicale en complotgerichte online kringen komt. Vanuit allerlei extremistische
ideologische hoeken, van links tot rechts, alsook vanuit religieus extremisme, komt
jodenhaat voor. Internationale spanningen werken daarbij door in het publieke debat
en op sociale media, waar antisemitische uitingen in sommige kringen steeds vaker
openlijk worden geuit of genormaliseerd. Antisemitisme is onacceptabel, waar het ook
vandaan komt.

Vraag 5

Hoe beoordeelt u de constatering dat buitenlandse extremistische influencers en netwerken
een steeds grotere invloed hebben op Nederlandse gebruikers van sociale media? Welke
mogelijkheden ziet u om deze beïnvloeding tegen te gaan?

Antwoord 5

Het kabinet onderkent dat buitenlandse extremistische netwerken en influencers steeds
meer gebruik maken van sociale media om antisemitische propaganda, complottheorieën
en haatdragende narratieven internationaal te verspreiden. Online platformen kennen
geen landsgrenzen, waardoor dergelijke boodschappen ook Nederlandse gebruikers bereiken
en polarisatie kunnen versterken.

De Digital Services Act (DSA) verplicht zeer grote online platformen om illegale content
te modereren en systeemrisico's, waaronder de verspreiding van illegale content alsook
eventuele werkelijke of voorzienbare negatieve effecten op de uitoefening van de grondrechten
met name o.a. het in artikel 21 van het Handvest van de grondrechten van de Europese
Unie verankerde grondrecht op non-discriminatie, te analyseren en passende maatregelen
te nemen. Daarnaast werkt Nederland nauw samen met de Europese Commissie en andere
lidstaten om grensoverschrijdende online risico’s op beïnvloeding aan te pakken. Tegelijkertijd
blijft het versterken van digitale weerbaarheid en mediawijsheid essentieel om gebruikers
weerbaarder te maken tegen dergelijke beïnvloeding.

Vraag 6

Welke concrete maatregelen neemt u momenteel om online antisemitisme op sociale media
en andere online platforms tegen te gaan?

Antwoord 6

Het kabinet zet zich op verschillende manieren in om online antisemitisme op sociale
media en andere online platforms tegen te gaan. De aanpak van online antisemitisme
maakt deel uit van de Strategie Bestrijding Antisemitisme 2024–20302. Deze strategie vormt het samenhangende beleidskader voor de bestrijding van antisemitisme
en omvat maatregelen op het gebied van bescherming en handhaving, onderwijs, preventie
en het versterken van Joods leven en herdenken.

Ten aanzien van de online omgeving zet het kabinet in op een combinatie van regulering,
handhaving en samenwerking met nationale en internationale partners.

Online platformen zijn gebonden aan de DSA. Deze verordening heeft als doel te zorgen
voor een veilige, voorspelbare en betrouwbare online omgeving, waarin de verspreiding
van illegale online inhoud en de maatschappelijke risico’s die de verspreiding van
desinformatie of andere inhoud met zich kunnen brengen, worden aangepakt, en waarin
de in het Handvest verankerde grondrechten doeltreffend worden beschermd. Voor dat
doel bevat de DSA verschillende zorgvuldigheidsverplichtingen voor verschillende typen
tussenhandeldiensten, waaronder online platforms. Zo moeten zij een zorgvuldig beleid
ten aanzien van inhoudsmoderatie opnemen in hun algemene voorwaarden en dat beleid
ook zorgvuldig toepassen in de praktijk (artikel 14). Zij moeten verder een toegankelijk
en gebruiksvriendelijk systeem hebben waarin gebruikers of derden melding kunnen doen
van illegale inhoud, waaronder haatzaaiende of discriminerende inhoud, en dat leidt
tot tijdige en zorgvuldige besluiten over die meldingen (artikel 16). Zeer ernstige
strafbare feiten moeten worden gemeld bij de bevoegde rechtshandhavende autoriteiten
(artikel 18). De verordening verplicht aanbieders van online platforms verder om gebruikers
die frequent kennelijk illegale inhoud verspreiden, tijdelijk te schorsen (artikel 23
van de verordening).

De zogenaamde zeer grote online platforms- en zoekmachines, die als zodanig moeten
worden aangewezen door de Europese Commissie,3 moeten verder ten minste één keer per jaar de zogeheten systeemrisico’s die voortvloeien
uit het ontwerp of uit de werking van hun dienst en de daaraan verbonden systemen,
identificeren en beperken. Systeemrisico’s omvatten onder meer de verspreiding van
illegale inhoud en de eventuele werkelijke of voorzienbare negatieve effecten op de
openbare veiligheid of de uitoefening van grondrechten, waaronder het grondrecht op
non-discriminatie. Risicobeperkende maatregelen van zeer grote online platforms kunnen
onder meer de naleving van gedragscodes omvatten. In dat kader is relevant dat de
Gedragscode voor de bestrijding van illegale haatzaaiende uitlatingen online+ in 2025
in de DSA is geïntegreerd. Deze gedragscode heeft tot doel de verspreiding van illegale
haatzaaiende uitlatingen op onlineplatforms te voorkomen en aan te pakken door middel
van toezeggingen op het gebied van algemene voorwaarden, herziening van de tijd van
kennisgevingen, transparantie van inhoudsmoderatieacties, samenwerking tussen meerdere
belanghebbenden en bewustmaking. De ondertekenaars,4 waaronder zeven zeer grote online platforms, verbinden zich ertoe de verbintenissen
uit de code na te leven.

In Nederland is Meld Online Discriminatie (MOD) aangewezen als betrouwbare flagger
onder de DSA. MOD beoordeelt meldingen van mogelijk illegale discriminatoire content
en kan platforms verzoeken deze content te verwijderen.

Daarnaast blijft het kabinet online platforms aanspreken op hun verantwoordelijkheid
om een veilige online omgeving te creëren. Nederland neemt deel aan internationale
samenwerking, waaronder een meerjarige werkgroep van de Europese Commissie over de
bestrijding van antisemitisme. Ook heeft het kabinet tijdens het ministeriële EU Internet
Forum5 van 4 maart aandacht gevraagd voor de verantwoordelijkheid van platforms om online
antisemitisme effectief tegen te gaan.

De Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB) speelt eveneens een belangrijke
rol. De NCAB zit een internationale werkgroep voor van nationale coördinatoren en
speciaal gezanten die online platforms aanspreekt op de aanpak van online antisemitisme
en organiseert jaarlijks de International Prosecutors Summit on Antisemitism (IPSA),
waarin Europese openbaar aanklagers samenwerken aan de versterking van de strafrechtelijke
aanpak van onder meer online antisemitisme. Ook laat de NCAB jaarlijks onderzoek naar
online antisemitisme in Nederland.

Voor wat betreft het tegengaan van online radicalisering, extremisme en terrorisme
coördineert de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) de
Versterkte Aanpak Online (VAO). De aanpak omvat diverse interventies onder andere
op het gebied van preventie en bewustwording, normerende gesprekken met de internetsector,
en de inzet van het bestaande wettelijke kader – waaronder de DSA en de verordening
Terroristische Online-Inhoud (TOI). Ook wordt door middel van ondersteunende bijeenkomsten,
regionale adviezen via lokaal adviseurs en een verkenning naar een communicatie aanpak
over online gevaren, gewerkt aan het versterken van de digitale weerbaarheid van de
samenleving. Over deze beleidsinzet en recente ontwikkelingen is uw Kamer op 22 mei
jl. geïnformeerd via de Voortgangsbrief Versterkte Aanpak Online inzake extremistische
en terroristische content.6

Vraag 7

Geeft het onderzoek aanwijzingen over in hoeverre zeer grote online platforms hun
verplichtingen onder de Digital Services Act (DSA) om antisemitische uitingen tegen
te gaan voldoende nakomen?

Antwoord 7

Nee. Voor het onderzoek heeft Textgain data van Twitter/X Facebook, Instagram, TikTok
en YouTube geanalyseerd, maar ook kleinere sites als Dumpert, geenstijl.nl en Marokko.nl
en internetfora als 4chan en Soyzellig. De onderzoekers concluderen dat antisemitisme
op deze platforms zou zijn toegenomen, maar het onderzoek betreft geen juridisch onderzoek
naar de naleving van de DSA door zeer grote online platforms. Het is aan de Europese
Commissie als primaire toezichthouder op zeer grote online platforms- en zoekmachine,
om te beoordelen of zij hun verplichtingen onder de DSA naleven. De Commissie is daarin
onafhankelijk.

Vraag 8

Meent u dat het wettelijk kader van de DSA toereikend is in het bestrijden van antisemitisme
op online platforms? Zo nee, wat is er volgens u meer nodig?

Antwoord 8

Zoals toegelicht in het antwoord op vraag 6, biedt de DSA een belangrijk Europees
kader voor een veiligere online omgeving. De DSA bevat enerzijds een kader voor aansprakelijkheid
en anderzijds zorgvuldigheidsverplichtingen voor tussenhandeldiensten, waaronder online
platforms. Deze verplichtingen zijn erop gericht illegale inhoud op online platforms
terug te dringen en ervoor te zorgen dat met name zeer grote online platforms hun
verantwoordelijkheid nemen om systeemrisico’s te beperken. De integratie van de Gedragscode
voor de bestrijding van illegale haatzaaiende uitlatingen online in de DSA draagt
bij aan de naleving en doeltreffende handhaving van de DSA op dit gebied.

Op dit moment heeft het kabinet geen reden om te twijfelen aan de toereikendheid van
dit kader. Het toezicht op de DSA begint op stoom te komen, zoals onder meer blijkt
uit de handhavingsacties van de Europese Commissie en de nationale toezichthouders.
Tegelijkertijd vormt de DSA één onderdeel van een bredere aanpak. Effectieve bestrijding
van antisemitisme vraagt eveneens om strafrechtelijke handhaving, internationale samenwerking,
onderwijs en maatschappelijke weerbaarheid.

Het kabinet blijft de werking van de DSA volgen. Voor het einde van 2027 zal de DSA
door de Europese Commissie worden geëvalueerd. Deze evaluatie resulteert niet automatisch
in een herziening van de DSA maar kan desalniettemin kansen bieden om de werking in
de praktijk te verbeteren. De Staatssecretaris Digitale Economie en Soevereiniteit
coördineert de Nederlandse betrokkenheid bij de evaluatie en gaat hiervoor in gesprek
met betrokken ministeries en toezichthouders.

Vraag 9

Welke gesprekken voert u met online platforms over de bestrijding van antisemitische
content gericht op Nederlandse gebruikers?

Antwoord 9

Het kabinet blijft de dialoog met de internetsector zoeken over zowel schadelijke
als illegale content, waaronder trends in contentproblematiek, uitdagingen in de moderatiepraktijk,
best practices en relevante wet- en regelgeving. In alle gesprekken die we met online
platforms voeren worden deze onderwerpen, waaronder ook de bestrijding van antisemitische
content, aan de orde gesteld. Daarnaast ondersteun ik, samen met de Staatssecretaris
van Economische Zaken – Digitale Economie en Soevereiniteit, de Publiek private Samenwerking
Online Content onder neutraal voorzitterschap van ECP.

Vraag 10

In hoeverre vallen platforms als 4chan en Soyzellig onder de reikwijdte van de DSA?
Welke verplichtingen gelden voor dergelijke platforms? Acht u het huidige toezicht
toereikend als dergelijke platforms een belangrijke rol spelen bij de verspreiding
van antisemitische uitingen?

Antwoord 10

Voor zover mij bekend, betreffen 4chan en Soyzellig beide user-generated content platforms,
waarop gebruikers tekst, afbeeldingen en reacties kunnen plaatsen. Of zij onder de
reikwijdte van de DSA vallen, hangt af van de vraag of zij kwalificeren als «tussenhandeldienst»,
meer specifiek als «hosting dienst» en «online platform» als subcategorie van hostingdiensten.
Hoewel het aan de bevoegde toezichthouders en/of rechter is om dit vast te stellen,
lijkt dit voor beide platforms voorshands het geval, in welk geval zij zullen moeten
voldoen aan de verplichtingen in de DSA die gelden voor online platforms. Het betreft
onder meer de zorgvuldigheidsverplichtingen zoals toegelicht in het antwoord op vraag
6, met de kanttekening dat 4chan en Soyzellig niet zijn aangewezen als «zeer groot
online platform» en dus niet aan de verplichtingen inzake systeemrisico’s hoeven te
voldoen. Die verplichtingen gelden enkel voor de platforms met een gemiddeld aantal
maandelijks actieve afnemers van 45 miljoen of meer.

Vraag 11

Acht u de huidige capaciteit en mogelijkheden van de toezichthouder, politie, het
Openbaar Ministerie en opsporingsdiensten voldoende om online antisemitisme effectief
te bestrijden? Zo nee, welke stappen gaat u ondernemen?

Antwoord 11

Zowel de politie als het OM hebben expertisecentra gericht op de aanpak van discriminatiezaken.
Bij de politie levert het Expertise Centrum Aanpak Discriminatie-Politie (ECAD-P)
op verschillende manieren expertise met betrekking tot de aanpak van discriminatie
(waaronder antisemitisme) aan de politieorganisatie. De capaciteit van het ECAD-P
is het afgelopen jaar uitgebreid en bestendigd met structurele middelen. Bij het ECAD-P
leveren discriminatierechercheurs ondersteuning aan collega’s in regionale eenheden
bij de behandeling van discriminatiezaken en helpen zij de basisteams proactief bij
het herkennen en oppakken van meldingen en aangiftes met een discriminatoir karakter.
Wanneer iemand melding of aangifte doet van discriminatie in een politie-eenheid dan
pakt de medewerker uit die eenheid deze zaak op en rondt deze zelf af. Bij complexere
zaken kan een beroep worden gedaan op de discriminatierechercheur die aan de eenheid
is gekoppeld. Daarnaast zijn thematische discriminatierechercheurs bij het ECAD-P
werkzaam, onder andere specifiek op de thema’s antisemitisme en online discriminatie.

Het Landelijk Expertisecentrum Discriminatie (LECD) van het OM zorgt voor het adviseren
en informeren van officieren en andere medewerkers binnen het OM op het gebied van
de aanpak van discriminatiezaken. Elk arrondissementsparket heeft officieren van justitie
die gespecialiseerd zijn in strafbare discriminatie. Zij behandelen complexe discriminatiezaken
en zijn vraagbaak voor andere collega’s. De discriminatieofficieren en andere gespecialiseerde
OM-medewerkers komen meerdere keren per jaar met het LECD samen om geïnformeerd te
blijven en tijdig nieuwe ontwikkelingen rondom strafbare discriminatie, waaronder
online antisemitisme, te signaleren. Het OM is op dit moment bezig om de aanpak van
online discriminatie te intensiveren. Binnen het huidige beleid bestaat ruimte om
in uitzonderlijke gevallen ook ambtshalve discriminatiezaken op te pakken. Die ruimte
wordt binnen het OM de komende periode beter benut door vanuit de discriminatieaanpak
nadrukkelijker samen te werken met de aanpak van (online) terrorismezaken.

Vraag 12

Welke aanvullende maatregelen overweegt u naar aanleiding van de bevindingen uit dit
onderzoek?

Antwoord 12

Het kabinet blijft zich onverminderd inzetten voor de strijd tegen (online) antisemitisme
en voor de veiligheid van Joden in Nederland. De bevindingen van dit onderzoek neemt
het kabinet dan ook serieus en zal deze betrekken bij de verdere uitvoering van de
Strategie Bestrijding Antisemitisme 2024–2030 en het Plan van aanpak online discriminatie
waar antisemitisme deel van uitmaakt.