Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Jimmy Dijk over het kabinet dat het onnodig moeilijk wil maken om arme mensen in Nederland aan de bijstand te helpen
Vragen van het lid Jimmy Dijk (SP) aan de Ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Financiën over het kabinet dat het onnodig moeilijk wil maken om arme mensen in Nederland aan de bijstand te helpen (ingezonden 31 juli 2026).
Antwoord van Minister Aartsen (Werk en Participatie), mede namens de Staatssecretaris
van Financiën (ontvangen 1 september 2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2025–2026, nr. 2739.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel van Follow the Money «Kabinet wil het onnodig moeilijk
maken om arme mensen aan bijstand te helpen1»?
Antwoord 1
Ja, het artikel is bekend en samen met de reactie van het Ministerie van SZW gepubliceerd.
In de reactie heb ik aangegeven dat proactieve dienstverlening een goede manier is
om mensen te bereiken die ondersteuning nodig hebben bij werk, inkomen, opleiding
en meedoen in de samenleving. Ik heb bewust gekozen het wetsvoorstel eenvoudig te
houden voor een snelle, eerste stap. Later kunnen we de mogelijkheden voor proactieve
dienstverlening uitbreiden.
Vraag 2
Wat vindt u ervan dat ongeveer 200.000 huishoudens in Nederland niet weten dat zij
recht hebben op een algemene bijstandsuitkering?
Antwoord 2
Uit data-analyse van de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA)2 blijkt dat in december 2021 naar schatting 160.000 huishoudens potentieel recht hadden
op een (aanvullende) algemene bijstandsuitkering omdat het eigen inkomen in die maand
december onder het sociaal minimum lag. Ruim een derde van al deze potentiële niet-gebruikers
(d.w.z. 58.000 huishoudens) had volgens de NLA ook in de voorgaande 12 maanden recht
op een (aanvullende) algemene bijstandsuitkering maar deed daar geen beroep op.
Voor de aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO)3 en de Toeslagenwet (TW)4 zijn de schattingen over het niet-gebruik vergelijkbaar. Daarom zet het kabinet in
op het tegengaan van het niet-gebruik met het wetsvoorstel proactieve dienstverlening
SZW.
Vraag 3
Deelt u de mening dat mensen moeten krijgen waar zij recht op hebben, ook in het geval
zij daar zelf niet van op de hoogte zijn? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Het is belangrijk dat uitkeringen en voorzieningen toegankelijk zijn voor de mensen
die het nodig hebben. Het voorkomt dat hun inkomen onder het sociaal minimum belandt.
En het helpt hen naar werk, opleiding en meedoen in de samenleving.
Vraag 4
«Als er door de Nederlandse overheid – lees: de Belastingdienst – iets te halen valt,
dan kunnen gegevens moeiteloos worden gedeeld. Maar als de overheid iets moet brengen
zoals een uitkering waar iemand recht op heeft, dan is informatie delen opeens erg
ingewikkeld». Herkent u deze ervaring en begrijpt u dat dit door mensen zo wordt ervaren?
Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Het klopt dat meer gegevensuitwisseling tussen uitvoeringsorganisaties kan bijdragen
aan een verbetering van de dienstverlening. Tegelijkertijd is het belangrijk dat uitvoeringsorganisaties
zorgvuldig omgaan met gegevens van burgers. Hier is dus wel een goede wettelijke basis
voor nodig. De fiscale geheimhoudingsplicht staat in beginsel in de weg aan wat de
Belastingdienst deelt voor niet-fiscale doeleinden. Gegevens die de Belastingdienst
heeft voor de uitvoering van haar taken mogen niet zomaar gedeeld worden. Om de belastingwetgeving
te kunnen uitvoeren beschikt de inspecteur – de Belastingdienst – over bevoegdheden
om informatie (onder dwang) in te winnen. Dit brengt mee dat de inspecteur ertoe is
gehouden om zorgvuldig met die fiscale gegevens om te gaan. Die asymmetrie dient juist
ter bescherming van burgers en bedrijven, en complementeert het systeem van heffing
en inning. Bij de beoordeling of de fiscale geheimhouding doorbroken kan worden moet
worden nagegaan of de gegevensdeling noodzakelijk is om het voorgestelde doel te bereiken,
of de verstrekking van gegevens over de fiscale positie van betrokkenen in verhouding
staat tot het doel (proportionaliteit) en of er alternatieven zijn (subsidiariteit).
Als hieraan is voldaan moet een deugdelijke wettelijke grondslag worden geregeld.
Vraag 5
Kiest u er bewust voor mensen die hier recht op hebben, niet aan een bijstandsuitkering
te helpen? Zo ja, waarom? Zo nee, leg uit waarom niet.
Antwoord 5
Integendeel, het wetsvoorstel proactieve dienstverlening SZW zet in op het bereiken
van mensen die recht hebben op ondersteuning, maar daarvan nog geen gebruikmaken.
Vraag 6
In welke mate heeft uw antwoord op de vorige vraag te maken met het mensbeeld dat
elk individu zelf verantwoordelijk is om op de hoogte te zijn van alle regelingen
waar iemand potentieel recht op heeft?
Antwoord 6
Het wetsvoorstel proactieve dienstverlening SZW is gebaseerd op onderzoek naar de
oorzaken van het buiten beeld blijven van mensen die ondersteuning nodig hebben.5 Die oorzaken worden verdeeld in drie categorieën: oorzaken op het niveau van de regelgeving,
oorzaken op het niveau van de uitvoering en oorzaken op het niveau van de burger.
Proactieve dienstverlening richt zich op het wegnemen van oorzaken van niet-gebruik
op het niveau van de uitvoering en op het niveau van de burger. Het richt zich op
het persoonlijk informeren van mensen en het eenvoudiger kunnen aanvragen van uitkeringen
en voorzieningen.
Vraag 7
Bent u het met de SP eens dat juist de proactieve benadering maakt dat de kloof tussen
overheid en burger wat verder gedicht kan worden? Zo ja waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Bijvoorbeeld het onderzoek «Burgerperspectief proactieve dienstverlening» laat zien
dat respondenten positief staan tegenover het terugdringen van niet-gebruik van inkomensondersteunende
regelingen door de overheid. Wanneer de overheid de burger de hand reikt en tegemoetkomt,
bevordert dit een gevoel van vertrouwen. Deze inzichten zijn verwerkt in het wetsvoorstel
proactieve dienstverlening SZW.6
Vraag 8
Deelt u de mening dat óók de Belastingdienst de relevantie informatie moet delen met
de gemeenten om de wet Proactieve Dienstverlening goed te laten functioneren? Zo ja
waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Het kabinet zet in op betere uitwisseling van gegevens om de dienstverlening te verbeteren.
Voor fiscale gegevens is het daarnaast van belang dat deze niet zomaar gebruikt en
gedeeld mogen worden vanwege de fiscale geheimhoudingsplicht, zoals ook toegelicht
in het antwoord op vraag 4. De Belastingdienst staat positief tegenover de verlening
van medewerking aan proactieve dienstverlening, mits goed geregeld en indien verder
is voldaan aan hetgeen wat verder onder vraag 4 is vermeld.
Vraag 9
Hoe gaat u ervoor zorgen dat gemeenten wel de benodigde informatie krijgen zodat zij
mensen die recht hebben op verschillende vormen van bijstand en inkomensondersteuning
wel proactief kunnen benaderen?
Antwoord 9
Het wetsvoorstel en het ontwerpbesluit proactieve dienstverlening SZW geven gemeenten
nieuwe mogelijkheden om inwoners te bereiken die mogelijk recht hebben op uitkeringen
en voorzieningen, zoals algemene bijstand. Mede afhankelijk van het verloop van de
Kamerbehandeling kunnen die mogelijkheden worden uitgebreid.7 Zo kan aan dit wetsvoorstel een deugdelijke juridische grondslag worden toegevoegd
voor gegevens van de Belastingdienst met een aanvulling op het ontwerpbesluit proactieve
dienstverlening SZW.
Vraag 10
De Nederlandse overheid bespaart op dit moment naar schatting 1 miljard euro vanwege
het niet uitkeren van de algemene bijstandsuitkering. Waar gebruikt het kabinet dit
geld voor? Kunt u dit specifiek uiteenzetten?
Antwoord 10
De regel is dat realistisch wordt geraamd. Het gebruik van uitkeringen en voorzieningen
wordt zo realistisch mogelijk ingeschat. De raming houdt rekening met het werkelijke
gebruik in voorgaande jaren, de conjunctuur en met maatregelen, zoals proactieve dienstverlening,
die kunnen leiden tot meer gebruik. Niet-gebruikte middelen zijn er daarom niet.
Vraag 11
Welk belang weegt volgens u zwaarder, dat van fiscale geheimhouding of bestaanszekerheid?
Leg uit waarom u dit vindt.
Antwoord 11
Fiscale geheimhouding en bestaanszekerheid sluiten elkaar niet uit. Bij de beoordeling
of de fiscale geheimhouding doorbroken kan worden moet worden nagegaan of gegevensdeling
noodzakelijk is om het voorgestelde doel te bereiken, zoals ook in het antwoord op
vraag 4 aangegeven, en daarnaast of de verstrekking van gegevens over de fiscale positie
van betrokkenen in verhouding staat tot het doel (proportionaliteit) en of er alternatieven
zijn (subsidiariteit). Als hieraan is voldaan moet een deugdelijke wettelijke grondslag
worden geregeld. Meer in het algemeen: zowel eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer
als bestaanszekerheid zijn grondrechten en worden niet tegen elkaar afgewogen.
Vraag 12
Door het niet mogelijk maken van het delen van informatie door de Belastingdienst
aan de gemeenten, wordt zeer sterk de indruk gewekt dat u liever niet heeft dat mensen
de bijstandsuitkering aanvragen. Erkent u dit? Zo ja, waarom? Zo nee, wat is uw argumentatie
om Nederlanders ervan te overtuigen dat hier geen sprake van is?
Antwoord 12
Voor nu is gekozen voor eenvoud, zodat mensen snel geholpen kunnen worden. Uitbreiding
in de toekomst is mogelijk. Zie ook het antwoord op vraag 9.
Vraag 13
Afgelopen week diende ik tevens schriftelijke vragen in naar aanleiding van de verborgen
datakluis met 64 miljoen dossiers. Ook in dit dossier houdt de Belastingdienst structureel
relevante informatie achter. Wat maakt dat de Belastingdienst zoveel transparantie
eist van haar burgers en dit zelf niet doet als dit onwelgevallig uit lijkt te komen?
Antwoord 13
Voor gedetailleerde informatie over de datakluis verwijst de Staatssecretaris van
Fiscaliteit, Belastingdienst en Douane naar de Kamerbrief van 15 april 2026 over het
onderwerp8 en naar de antwoorden op de genoemde schriftelijke vragen.9 Dit staat los van de fiscale geheimhouding en van de fiscale informatieverplichtingen.
Vraag 14
Wilt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Antwoord 14
Ja.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
A.A. Aartsen, minister van Werk en Participatie -
Mede namens
E. Eerenberg, staatssecretaris van Financiën