Nota n.a.v. het (nader/tweede nader/enz.) verslag : Nota naar aanleiding van het verslag
36 914 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en het Wetboek van Strafrecht in verband met de uitvoering van Verordening (EU) 2024/3011 van het Europees Parlement en de Raad van 27 november 2024 betreffende de overdracht van strafvervolging
Nr. 6
NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 7 september 2026
I. ALGEMEEN
Met veel belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de vaste commissie
voor Justitie en Veiligheid inzake het wetsvoorstel ter uitvoering van de Verordening
inzake de Overdracht van Strafvervolging (hierna: de OSvo of de verordening). Het
verheugt mij dat de doelstellingen van de OSvo, en daarmee ook van het wetsvoorstel,
door de leden van meerdere fracties worden gesteund en dat het belang daarvan breed
wordt onderschreven. Ik dank de leden van de fracties van D66, VVD, PRO (voorheen
GroenLinks-PvdA), CDA, BBB en SGP voor de door hen gestelde vragen, die mij de gelegenheid
bieden een nadere toelichting te geven op bepaalde onderdelen van het wetsvoorstel
en waar nodig ook van de verordening. Bij de beantwoording is de indeling van het
verslag gevolgd.
1. Inleiding
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Zij vinden het goed dat deze «missing link» in de Europese strafrechtelijke samenwerking
nu wordt ingevuld. Deze leden juichen toe dat de Europese samenwerking wordt versterkt,
verdiept en verbeterd. Zij geven ook aan het belangrijk te vinden om de beletselen
tegen oneigenlijke strafvervolging en de waarborgen voor slachtoffers en verdachten
goed in te bedden in nieuwe wetgeving, en stellen daarom een aantal vragen daarover.
Ik ben het geheel met deze leden eens dat adequate waarborgen van groot belang zijn,
en ga in het navolgende graag in op de gestelde vragen.
De leden van de VVD-fractie hebben eveneens met belangstelling kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij geven terecht aan dat de overdracht van strafvervolging een leemte
opvult in het Europese strafrechtelijke instrumentarium, dat dit straffeloosheid kan
voorkomen en kan bijdragen aan een effectieve aanpak van grensoverschrijdende criminaliteit.
Het verheugt mij te lezen dat de leden met mij de doelstelling van de verordening
onderschrijven. Op hun vragen over de uitvoerbaarheid, de werklast voor het openbaar
ministerie (OM), de inrichting van het rechtsmiddel en de gevolgen in de praktijk
voor verdachten en slachtoffers ga ik gaarne in, in de hoop ten aanzien van deze punten
een nadere verduidelijking te bieden.
Ook de leden van de PRO-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Zij constateren dat bij de implementatie van deze verordening de ruimte voor de wetgever
om naar eigen inzicht de overdracht van strafvervolging in de wet vorm te geven beperkt
is. Deze leden stellen enkele vragen over een aantal punten waar die ruimte er wel
lijkt te zijn, welke vragen ik in het hiernavolgende graag van een antwoord voorzie.
De leden van de CDA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Zij bedanken de regering en benadrukken het belang van een uniform Europees strafrechtelijk
instrumentarium voor de overdracht van strafvervolging, met name om straffeloosheid
te voorkomen en praktische obstakels weg te nemen. Ook zij stellen enkele vragen over
het wetsvoorstel, die ik in het navolgende met plezier beantwoord.
De leden van de BBB-fractie hebben ook met interesse kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Zij onderschrijven het belang van goede samenwerking tussen de lidstaten bij de bestrijding
van grensoverschrijdende criminaliteit, maar hebben nog enkele vragen en zorgen over
de praktische uitwerking en rechtsbescherming. Met deze nota hoop ik over die onderwerpen
de door deze leden gevraagde helderheid te verschaffen en daarmee deze zorgen weg
te nemen.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Zij geven aan te hechten aan de verwezenlijking van een goede rechtsbedeling, Deze
leden merken ook op dat de mogelijkheden voor overdracht van strafvervolging daaraan
dienstbaar kunnen zijn, en dat onderschrijf ik. Graag ga ik in het navolgende in op
de vragen die deze leden over het wetsvoorstel hebben gesteld.
2. Doel en achtergrond van de OSvo
De leden van de VVD-fractie verzoeken om een inschatting van de werking van de verordening
in de praktijk. Zij vragen in welke typen strafzaken deze het vaakst zal worden ingezet
en of er een inschatting kan worden gemaakt van het verwachte aantal overdrachtsverzoeken
per jaar, zowel uitgaand als inkomend. Zij vragen verder of die inschatting is meegenomen
in de werklastberekening van het OM en de rechtspraak. Ook willen zij weten of rekening
is gehouden met een scenario dat er jaarlijks veel meer inkomende verzoeken zijn dan
tot nu toe wordt ingeschat. Kunnen de termijnen die de wet stelt dan nog wel worden
gehaald, zo vragen deze leden. Graag beantwoord ik deze vragen in onderlinge samenhang
als volgt.
Wanneer een verdachte een strafbaar feit pleegt met een grensoverschrijdend aspect,
zijn er vaak meerdere lidstaten die rechtsmacht over dat feit kunnen uitoefenen, als
gevolg waarvan de verdachte in verschillende lidstaten zou kunnen worden vervolgd.
De OSvo draagt bij voorkomen van onnodige parallelle procedures in verschillende lidstaten
en bevordert dat strafbare feiten worden vervolgd in de lidstaat die daartoe het meest
geschikt is. De verordening vult hiermee een leemte in het Europese strafrechtelijk
instrumentarium en draagt daarmee ook bij aan het voorkomen van straffeloosheid en
aan een effectieve aanpak van grensoverschrijdende criminaliteit. De OSvo is van toepassing
op alle gevallen van overdracht van strafvervolging tussen de lidstaten, met uitzondering
van Denemarken.1 Het type strafzaken waarvoor deze verordening in de Nederlandse praktijk zal worden
ingezet, zal naar verwachting dan ook divers zijn. De huidige praktijk van uitgaande
verzoeken tot overdracht van strafvervolging laat immers zien dat dergelijke verzoeken
in zeer uiteenlopende gevallen worden gedaan: van grote drugsonderzoeken waarbij sprake
is van parallelle onderzoeken die door overdracht van strafvervolging worden geconcentreerd
in één lidstaat en zedenzaken waarbij de feiten zich in een andere lidstaat hebben
voorgedaan, en het bewijs en de verdachte zich in een andere lidstaat bevinden, tot
internetoplichting en cybercrime. De toegevoegde waarde van de verordening ten opzichte
van de bestaande praktijk bestaat er mede in dat voor alle type zaken straks een duidelijke
procedure voor overdracht van strafvervolging tussen de lidstaten bestaat.
Het OM is op basis van een analyse van bij Justid opgevraagde cijfers over het aantal
uitgaande en inkomende overdrachtsverzoeken in de jaren 2020 tot en met 2024 bij zijn
berekeningen van de financiële gevolgen van het wetsvoorstel uitgegaan van zo’n 100
uitgaande verzoeken tot overdracht en zo’n 1500 inkomende verzoeken tot overdracht
per jaar. Op basis van de ervaringen is de inschatting dat van die verzoeken slechts
een klein deel jaarlijks wordt geweigerd. Het aantal uitgaande verzoeken kan in de
komende jaren toenemen, mede naar aanleiding van de mogelijkheid voor verdachten en
slachtoffers om voor te stellen de strafvervolging over te dragen op grond van artikel
5, derde lid, OSvo. Het OM houdt er in zijn impactanalyse rekening mee dat ongeveer
tien procent van de in het buitenland woonachtige verdachten van een misdrijf van
deze mogelijkheid gebruik zal maken, alsmede een iets kleiner aantal slachtoffers,
wat samen op ruim 4300 voorstellen zou uitkomen. De kosten voor het verwerken van
deze voorstellen zijn meegenomen in de berekening van de structurele uitvoeringskosten.
Omdat echter onduidelijk is in welke mate dergelijke voorstellen tot overdracht zullen
leiden, zien de berekeningen in de analyse van het OM met betrekking tot de uitgaande
verzoeken op het huidige aantal van 100 verzoeken op jaarbasis. Voor wat betreft het
aantal inkomende verzoeken gaat het OM er in zijn impactanalyse van uit dat het huidige
aantal van 1000 verzoeken op jaarbasis in de komende jaren flink kan toenemen. Die
inschatting heeft te maken met de omstandigheid dat er straks als gevolg van deze
verordening mogelijk meer landen zijn waarvoor de weg van overdracht van strafvervolging
(op efficiënte wijze) openstaat. Daarbij speelt mee dat op dit moment maar enkele
EU-lidstaten het Europees verdrag betreffende de overdracht van strafvervolging (EVOS)
hebben geratificeerd, terwijl de verordening van toepassing is in de verhouding tot
alle lidstaten van de EU, zoals gezegd met uitzondering van Denemarken.2 De verwachte toename is meegenomen in de berekeningen ten aanzien van de inkomende
verzoeken en de daaraan verbonden kosten voor het OM. Naar verwachting leidt het wetsvoorstel
niet tot substantiële kosten voor de rechtspraak.
Er wordt vooralsnog van uitgegaan dat ook bij een toename van het aantal inkomende
verzoeken de termijnen die de verordening stelt voor het overnemen of overdragen,
kunnen worden gehaald. Voor die gevallen waarin het niet lukt om binnen zestig dagen
een beslissing te nemen, schrijft de verordening voor dat de aangezochte autoriteit
de verzoekende autoriteit daarvan in kennis stelt met opgave van redenen. In dat geval
kan de termijn met maximaal dertig dagen worden verlengd (artikel 13, tweede lid,
OSvo).
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie naar de verhouding tussen de verordening
en het Europees Aanhoudingsbevel (EAB) en hoe in de gevallen waarin de strafvervolging
wordt overgenomen omdat de tenuitvoerlegging van het EAB is geweigerd op grond van
nationaliteit, kan worden voorkomen dat de overdracht leidt tot de oplegging van een
lagere straf dan in de verzoekende staat had kunnen worden opgelegd.
Het weigeren van de tenuitvoerlegging van een EAB omdat de gezochte persoon een onderdaan
of ingezetene is van de uitvoerende lidstaat of in die betreffende lidstaat verblijft,
is op grond van artikel 4, zesde lid, van het Kaderbesluit EAB3 enkel mogelijk indien het EAB is uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging
van een vrijheidsstraf of een tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel (hierna kortheidshalve:
een tenuitvoerleggings-EAB). Het is dus niet mogelijk om een EAB dat is uitgevaardigd
met het oog op vervolging (hierna kortheidshalve: een vervolgings-EAB) te weigeren
omdat de opgeëiste persoon de nationaliteit bezit van de uitvoerende lidstaat. Een
tenuitvoerleggings-EAB kan bovendien enkel worden geweigerd omdat de gezochte persoon
een eigen onderdaan of ingezetene is of in de betreffende lidstaat verblijft indien
de uitvoerende lidstaat zich ertoe verbindt die straf of maatregel overeenkomstig
zijn nationale recht zelf ten uitvoer te leggen en de uitvaardigende lidstaat daarmee
instemt. In dat geval wordt de straf op grond van Kaderbesluit 2008/9094 overgedragen. Daarbij is voortgezette tenuitvoerlegging, dus tenuitvoerlegging van
de straf zoals die door de uitvaardigende lidstaat is opgelegd, het uitgangspunt.
Overdracht van strafvervolging is daardoor in die gevallen niet aan de orde.
Wanneer een vervolgings-EAB wordt geweigerd op andere gronden dan waar de vraag van
de leden op ziet (zie in dit verband ook artikel 5, tweede lid, onderdelen c en d,
OSvo), kan het wenselijk zijn (dit is geen verplichting) dat de vervolging wordt overgedragen
aan de lidstaat waar de gezochte persoon verblijft om zo strafvervolgingen te concentreren
in één lidstaat of om straffeloosheid te voorkomen. Na de overdracht vinden de vervolging
en de berechting plaats op grond van het recht van de aangezochte lidstaat (artikel
22, eerste lid, OSvo). Naar zijn aard gaat bij een overdracht van strafvervolging
immers de gehele strafzaak over naar de andere lidstaat, die die strafzaak vervolgens
overeenkomstig zijn eigen recht afdoet. Dat is niet anders in gevallen waarin de verzoekende
lidstaat eerst met een EAB heeft gepoogd de betrokkene te laten overleveren, maar
de tenuitvoerlegging van dit EAB is geweigerd. Het voorgaande betekent dat de bestraffing
– behoudens het in artikel 22, achtste lid, OSvo omschreven geval – kan plaatsvinden
binnen het op het feit gestelde strafmaximum zoals dat geldt op basis van het recht
van de aangezochte staat. Het is aan het openbaar ministerie en de strafrechter om
daarbinnen een passende strafeis te formuleren respectievelijk tot een passende straftoemeting
te komen, gebaseerd op de concrete omstandigheden van het geval.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de verhouding tussen de overdracht van strafvervolging
en het EAB en het Europees onderzoeksbevel (EOB), nu de overdracht van strafvervolging
als een alternatief kan fungeren voor die twee instrumenten. Zij vragen wat de toepassingsvoorwaarden
zijn voor de uitvaardiging van een EAB of EOB en in welke gevallen voor welke route
wordt gekozen.
Het gaat hier om verschillende instrumenten met een eigen toepassingsbereik en eigen
toepassingsvoorwaarden, waardoor in strafzaken met een grensoverschrijdend aspect
soms meerdere routes kunnen worden gevolgd. Op grond van de Richtlijn EOB5 kunnen lidstaten een EOB uitvaardigen om een andere lidstaat een of meer specifieke
onderzoeksmaatregelen te laten uitvoeren met het oog op het verkrijgen van bewijsmateriaal.
Een EOB kan eveneens worden uitgevaardigd om bewijsmateriaal te verkrijgen dat al
in het bezit is van een andere lidstaat. De overdracht van strafvervolging zal met
name als alternatief voor het uitvaardigen van een EOB in beeld komen in gevallen
waarin een groot deel van het voor het onderzoek relevante bewijsmateriaal zich bevindt
in een andere lidstaat of daar gemakkelijker kan worden verkregen doordat bijvoorbeeld
getuigen zich daar bevinden (vgl. artikel 5, tweede lid, onder e, OSvo).
Een vervolgings-EAB kan worden uitgevaardigd wanneer een verdachte zich in een andere
lidstaat bevindt en de wens bestaat om deze verdachte in de uitvaardigende lidstaat
te berechten. De vraag kan ook opkomen of het wellicht wenselijk is om niet de verdachte
naar de uitvaardigende lidstaat over te leveren, maar de vervolging over te dragen
aan de lidstaat waar de verdachte zich bevindt – de uitvoerende lidstaat. Bijvoorbeeld
omdat het feit is gepleegd in samenwerking met medeverdachten, die reeds in de betreffende
lidstaat worden vervolgd. Ook kan de overdracht van strafvervolging een rol vervullen
in gevallen waarin een vervolgings-EAB wordt geweigerd (vgl. artikel 5, tweede lid,
onder c en d, OSvo). Dat zou zich bijvoorbeeld kunnen voordoen wanneer de andere lidstaat
het EAB weigert omdat het zelf dezelfde verdachte ook al vervolgt wegens hetzelfde
strafbare feit. Om parallelle procedures te voorkomen, zou dan de vervolging in die
gevallen aan de uitvoerende staat kunnen worden overgedragen. Verder kunnen de toepassingsvoorwaarden
een rol spelen. Zo kan een EAB alleen worden uitgevaardigd ten aanzien van zwaardere
strafbare feiten (artikel 2 Kaderbesluit EAB), terwijl de overdracht van strafvervolging
op dat punt niet aan formele beperkingen is gebonden. Betreft het een feit waarvoor
de verdachte niet kan worden overgeleverd, dan kan overdracht van strafvervolging
een alternatief bieden.
Het is niet op voorhand aan te geven in welke gevallen welk instrument het meest aangewezen
is. Zo is goed voorstelbaar dat de goede rechtsbedeling in een geval waarin het merendeel
van het bewijs of een verdachte zich in een andere lidstaat bevindt, toch in de richting
van uitvaardiging van een EOB en/of EAB wijst, in plaats van in de richting van een
overdracht van strafvervolging. Een relevant verschil tussen het uitvaardigen van
een EAB of EOB ten opzichte van de overdracht van strafvervolging dat hierbij speelt,
is dat bij uitvaardiging van een EAB of EOB de strafzaak bij de uitvaardigende lidstaat
blijft berusten, terwijl bij de overdracht van strafvervolging de gehele strafzaak
overgaat naar een andere lidstaat en die vervolging dus wordt stopgezet in de verzoekende
lidstaat (artikelen 21 en 22 OSvo). In gevallen waarin het strafbare feit bijvoorbeeld
in de uitvaardigende lidstaat is gepleegd, de verdachte een onderdaan is van de uitvaardigende
lidstaat, slachtoffers zich daar bevinden of in die staat al een strafzaak tegen de
verdachte (en medeverdachten) loopt (vgl. artikel 5, tweede lid, OSvo), kan het ondanks
dat veel bewijs of de verdachte zelf zich in een andere lidstaat bevindt, toch aangewezen
zijn om de verdachte te vervolgen in de uitvaardigende lidstaat (en de vervolging
dus niet over te dragen). Welke route in een bepaald geval wordt gevolgd, is dus afhankelijk
van de relevante feiten en omstandigheden van het concrete geval, de verschillende
toepassingsvoorwaarden voor de inzet van de diverse instrumenten en het belang van
een efficiënte en goede rechtsbedeling.
3. Europees verzoek tot overdracht van strafvervolging op hoofdlijnen
3.1 Toepassingsbereik van de verordening
De leden van de VVD-fractie vragen naar de gevolgen van het feit dat de OSvo niet
van toepassing is op de overdracht van en naar Denemarken, en of er knelpunten te
verwachten zijn in zaken met zowel Deense als andere Europese aspecten.
Ik kan bevestigen dat de overdracht van strafvervolging in relatie tot Denemarken
ook na 1 februari 2027 zal kunnen plaatsvinden op grond van (bestaande verdragen,
waaronder het EVOS, in combinatie met) Titel 3 van het Vijfde Boek van het Wetboek
van Strafvordering. Overdracht van strafvervolging met betrekking tot Denemarken blijft
dus onverminderd mogelijk. Op het moment dat bij een zaak met grensoverschrijdende
aspecten zowel Nederland, een of meer andere EU-lidstaten, als Denemarken betrokken
is, is het aangewezen dat tussen de betrokken landen overleg plaatsvindt over de vraag
welke lidstaat in de beste positie is om het strafbare feit te vervolgen. Dit overleg
kan bijvoorbeeld bilateraal of multilateraal worden gevoerd of plaatsvinden binnen
de context van Eurojust.6 Vervolgens kan tussen de betrokken landen de strafvervolging worden overgedragen.
Dit gebeurt altijd bilateraal, en kan dus tussen de verschillende landen plaatsvinden
op de tussen die landen relevante rechtsgrondslag.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts hoe het ruime begrip «strafvervolging» in
de OSvo, dat mede de opsporingsfase omvat, zich verhoudt tot het Nederlandse stelsel
waarin de vervolgingsbeslissing bij de officier van justitie ligt en de vervolging
pas aanvangt na die beslissing.
Het gegeven dat in de verordening het begrip «strafvervolging» ruim wordt uitgelegd,
heeft geen gevolgen voor de rol en bevoegdheden van de officier van justitie in het
Nederlandse strafproces. Het begrip «strafvervolging» in de OSvo definieert het toepassingsbereik
van die verordening. Dit toepassingsbereik is dus niet afhankelijk van de vraag of
naar Nederlands recht (of naar het recht van een andere betrokken lidstaat) sprake
is van een «vervolging». Concreet heeft dit in het kader van de verordening tot gevolg
dat de officier van justitie ook in de opsporingsfase een zaak al kan overdragen aan
een andere lidstaat of een zaak kan overnemen uit een andere lidstaat. Iets soortgelijks
geldt overigens ook voor een overdracht die plaatsvindt op basis van Titel 3 van het
Vijfde Boek van het Wetboek van Strafvordering.7 De beslissing om een strafvervolging over te dragen of over te nemen doet niet af
aan de bevoegdheid van de officier van justitie om in die strafzaak een vervolgingsbeslissing
te nemen. De beslissing tot aanvaarding van een verzoek tot overdracht van strafvervolging
betekent daarom ook niet zonder meer dat in die strafzaak ook vervolging zal worden
ingesteld. Om duidelijk te maken dat het hier om een ander begrip gaat, is in het
wetsvoorstel bewust gekozen voor het gebruik van de term «strafvervolging», dat dus
een andere betekenis heeft dan «vervolging», zoals dat wordt gebruikt in de overige
Boeken van het Wetboek van Strafvordering.8
De leden van de CDA-fractie vragen naar het bestaande instrumentarium voor de overdracht
van de tenuitvoerlegging van sancties of de overdracht van personen, nu de OSvo daar
geen betrekking op heeft, en vragen zich af of deze instrumenten toereikend zijn in
de uitvoering.
De instrumenten voor de overdracht van de tenuitvoerlegging van sancties waarop door
deze leden wordt gedoeld, betreffen de diverse kaderbesluiten en richtlijnen waarin
de wederzijdse erkenning van beslissingen inzake sancties wordt geregeld en op grond
waarvan de tenuitvoerlegging van bijvoorbeeld een geldboete of een gevangenisstraf
kan worden overgedragen aan een andere lidstaat.9 In gevallen waarin reeds een sanctie is opgelegd, is dus een ruim instrumentarium
voorhanden om te bewerkstelligen dat deze sanctie in een andere lidstaat ten uitvoer
kan worden gelegd. Voor de overdracht van personen ten behoeve van hun vervolging
of de tenuitvoerlegging van een tot vrijheidsbeneming strekkende straf of maatregel
kan gebruik worden gemaakt van het EAB. De OSvo vervult een duidelijke aanvullende
rol ten opzichte van de mogelijkheden die al zijn gecreëerd voor de wederzijdse erkenning
van sancties en aanhoudingsbevelen, vandaar dat de overdracht van strafvervolging
in de literatuur wel is aangeduid als «missing link» in de Europese strafrechtelijke samenwerking.10
3.2 Het verzoek tot overdracht van strafvervolging
Door leden van diverse fracties zijn vragen gesteld over de betekenis van het begrip
«efficiënte en goede rechtsbedeling» (hierna kortheidshalve «goede rechtsbedeling»),
de invulling die daaraan wordt gegeven met de criteria in artikel 5 OSvo en de discretionaire
ruimte bij de beoordeling van de vraag of een overdracht van strafvervolging in het
belang is van een goede rechtsbedeling. Graag begin ik met enkele meer algemene beschouwingen,
die de achtergrond vormen voor de beantwoording verderop in deze paragraaf van de
meer specifieke vragen die zijn gesteld over dit onderwerp.
Wanneer een verdachte een strafbaar feit pleegt met een grensoverschrijdend aspect,
zijn er – zoals hiervoor in paragraaf 2 al aangegeven – vaak meerdere lidstaten die
rechtsmacht over dat feit kunnen uitoefenen, als gevolg waarvan de verdachte in verschillende
lidstaten zou kunnen worden vervolgd. De OSvo draagt bij aan het voorkomen van onnodige
parallelle procedures in verschillende lidstaten en het bevorderen dat strafbare feiten
worden vervolgd in de lidstaat die daartoe het meest geschikt is (overweging 4 OSvo).
Welke lidstaat het meest geschikt is om een feit te vervolgen, kan niet op basis van
één doorslaggevend gezichtspunt worden bepaald, maar dit kan verschillen van geval
tot geval. Kenmerken van de zaak waaraan in dat verband gewicht toekomt zijn bijvoorbeeld
in welke staat het strafbare feit is gepleegd, in welke staat de verdachte onderdaan
of ingezetene is of verblijft, de staat waar het bewijs zich bevindt, de woon- of
verblijfplaats van het slachtoffer of reeds lopende strafprocedures tegen dezelfde
verdachte of wegens dezelfde, gedeeltelijk dezelfde of verwante feiten in een bepaalde
staat. Overdracht van strafvervolging verschilt van andere vormen van grensoverschrijdende
samenwerking in strafzaken in die zin dat na de overdracht het vervolg van de zaak
volledig onder de verantwoordelijkheid van de aangezochte lidstaat valt. Bij de wederzijdse
erkenning van beslissingen (zoals een aanhoudingsbevel) ligt en blijft de verantwoordelijkheid
voor de procedure als geheel bij de uitvaardigende staat. De verantwoordelijkheid
van de uitvoerende staat is beperkt tot het uitvoeren van het bevel, en die staat
heeft tegen die achtergrond minder ruimte om de tenuitvoerlegging te weigeren. Bij
de overdracht van strafvervolging heeft de aangezochte lidstaat juist meer ruimte
om een eigen afweging te maken of overname van de strafvervolging in de omstandigheden
van het gegeven geval in het belang van een goede rechtsbedeling is: lidstaten kunnen
elkaar daar niet toe verplichten. De overdracht van strafvervolging wordt daarom gezien
als een instrument van justitiële samenwerking en niet van wederzijdse erkenning.
Dat de officier van justitie discretionaire ruimte heeft bij de beslissing om een
verzoek tot overdracht in te dienen of een dergelijk verzoek te aanvaarden, past niet
alleen bij de hiervoor beschreven uitgangspunten, maar ook bij de discretionaire ruimte
waarmee de vervolgingsbeslissing in Nederland is omgeven. Doordat de officier van
justitie de mogelijkheid heeft om te beoordelen of overdracht van strafvervolging
in het belang is van een goede rechtsbedeling, laat de verordening ook op dat moment
in de procedure al ruimte voor een opportuniteitsafweging. Dat verkleint het risico
dat na de overdracht van strafvervolging de officier van justitie alsnog besluit af
te zien van vervolging op gronden aan het algemeen belang ontleend.
De ruimte die het begrip «goede rechtsbedeling» laat om een afweging te maken in het
concrete geval, gebaseerd op alle relevante omstandigheden, betekent niet dat de verordening
geen aanknopingspunten biedt voor de invulling daarvan. Met name in de opsomming van
criteria voor de overdracht in artikel 5, tweede lid, Osvo en de (overige) weigeringsgronden
in artikel 12 OSvo maar ook in de overwegingen en in artikel 5, eerste lid, OSvo,
biedt de verordening handvatten die in de praktijk kunnen worden gebruikt bij de toepassing
van het begrip. Uit die nadere invulling blijkt welke kenmerken van de concrete strafzaak
relevant zijn voor de afweging of overdracht van strafvervolging in het belang is
van een goede rechtsbedeling. Wellicht ten overvloede wijs ik erop dat dit begrip
voor Nederland en in de Europese strafrechtelijke samenwerking niet nieuw is. In de
praktijk wordt al vele jaren gewerkt met de goede rechtsbedeling als maatstaf voor
de overdracht van strafvervolging. Dit is op grond van artikel 5.3.1 Sv de leidende
maatstaf in de Nederlandse regeling en het ligt eveneens ten grondslag aan het EVOS
(zie het Explanatory Report (CETS 73) bij dat verdrag, m.n. p. 11 en 18). Ook in de context van het EVOS krijgt
het begrip een nadere uitwerking in met name de criteria voor overdracht en de weigeringsgronden.
Al met al is op grond van de verordening, door de invulling die deze aan de goede
rechtsbedeling geeft en gelet op de ervaring die reeds is opgedaan met dit begrip,
een gedegen motivering en beoordeling van de wenselijkheid van overdracht van strafvervolging
goed mogelijk.
Door de leden van de D66-fractie is gevraagd hoe, gelet op deze discretionaire ruimte,
het evenredigheidsbeginsel, effectieve rechtsbescherming en het recht op een eerlijk
proces geborgd zijn.
Een aspect van de goede rechtsbedeling is op grond van artikel 5, eerste lid, OSvo
de vraag of de overdracht van de strafvervolging evenredig is. Artikel 1, derde lid,
OSvo, maakt voorts duidelijk dat toepassing van de verordening niet afdoet aan de
verplichting tot eerbiediging van de grondrechten – waaronder het recht op een eerlijk
proces – en rechtsbeginselen zoals neergelegd in artikel 6 van het Verdrag betreffende
de Europese Unie. Deze aspecten zullen dus bij de beslissing van de officier van justitie
over het verzoek een rol spelen en kunnen door de rechter worden getoetst. In dit
verband is relevant dat de terughoudendheid bij de toetsing waar deze leden aan refereren,
op grond van artikel 17, tweede lid, OSvo enkel aan de orde is als sprake is van een
discretionaire bevoegdheid (als daarvan geen sprake is, hoeft van terughoudendheid
bij de toetsing dus ook geen sprake te zijn) en dat de rechter ook in het kader van
de meer terughoudende toetsing kan oordelen dat het verzoek ten onrechte is aanvaard,
namelijk als de officier van justitie kennelijk de grenzen van zijn discretionaire
bevoegdheid heeft overschreden. Een belangrijk doel van de verordening is ook het
verbeteren van de eerbiediging van grondrechten in het proces van overdracht van strafvervolging.
De verordening kent tegen die achtergrond rechten toe aan verdachten en slachtoffers.
Hun effectieve rechtsbescherming krijgt concreet gestalte door de verplichtingen om
verdachten en slachtoffers te informeren over de overdracht, hun standpunt daarover
in te winnen en daarmee rekening te houden, evenals door de aan hen geboden mogelijkheid
een rechtsmiddel in te dienen tegen de overdracht. De rechtspositie van verdachten
en slachtoffers in de procedure is daarmee geborgd. De bezwaarprocedure waarmee invulling
wordt gegeven aan het rechtsmiddel kan worden gekwalificeerd als een doeltreffende
voorziening in rechte als bedoeld in artikel 47 van het Handvest van de Grondrechten
van de Europese Unie. De regels voor het toekennen van rechtsbijstand zijn ten opzichte
van de huidige regeling ongewijzigd. Op dat laatste punt zal ik verderop in deze nota
nader ingaan, in reactie op vragen van de leden van de fracties van BBB, VVD en deze
leden zelf over het recht op rechtsbijstand.
De leden van de VVD-fractie geven aan te hebben gelezen dat de officier van justitie
wordt aangewezen als verzoekende en aangezochte autoriteit. Zij vragen of denkbaar
is dat de officier van justitie optreedt als verzoekende autoriteit terwijl een rechterlijke
instantie al bij de zaak betrokken is, en hoe daarmee wordt omgegaan.
Voor de overdracht van strafvervolging is de officier van justitie aangewezen als
verzoekende autoriteit, ongeacht de vraag of bij de strafzaak al een rechterlijke
autoriteit betrokken is, bijvoorbeeld een rechter-commissaris. Dit houdt ermee verband
dat de beslissingen inzake overdracht van strafvervolging nauw verwant zijn aan de
vervolgingsbeslissing, zoals ook in de algemene uiteenzetting aan het begin van deze
paragraaf is aangestipt. Beslissingen in het kader van de overdracht van strafvervolging
omvatten een opportuniteitsafweging, die bij uitstek is toevertrouwd aan de officier
van justitie.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe consistentie in de toepassing van het criterium
«in het belang van een efficiënte en goede rechtsbedeling» door verschillende parketten
wordt gewaarborgd, bijvoorbeeld in de vorm van beleid. Zij informeren ook in hoeverre
er al beleid is ontwikkeld in andere EU-lidstaten dat ziet op de invulling van de
criteria.
Het is mij niet bekend of andere lidstaten beleid op dit punt hebben ontwikkeld. Na
inwerkingtreding van de verordening zal het OM ervaring opdoen met de toepassing van
de regels. De verordening geeft de praktijk nadere handvatten voor de invulling van
de goede rechtsbedeling door de opsomming van relevante criteria in artikel 5, tweede
lid, OSvo, die een gedegen motivering en beoordeling mogelijk maken. Daarbij zij opgemerkt
dat, zoals eerder in deze nota al is opgemerkt, het OM op grond van de huidige wettelijke
regeling voor overdracht van strafvervolging reeds gewend is om te werken met de maatstaf
van de goede rechtsbedeling, en ook meer in het algemeen als rol heeft om dit type
afwegingen te maken. Het is aan het College van procureurs-generaal van het openbaar
ministerie om te bepalen of het geven van aanwijzingen op enig moment aangewezen is.
Het verheugt mij dat deze leden de memorie van toelichting onderschrijven waar deze
stelt dat overdracht louter om een hoger of lager strafmaximum in een andere lidstaat
te bereiken een onaanvaardbare vorm van forum shopping is. Ik antwoord op hun vraag welke concrete waarborgen het voorgestelde artikel 5.10.2
Sv biedt om dit te voorkomen en of de motivering van de officier van justitie op dit
punt toetsbaar is in de bezwaarprocedure, dat die bepaling – die de officier aanwijst
als bevoegde autoriteit – ten opzichte van de verordening geen aanvullende criteria
of voorwaarden voor het doen van een verzoek tot overdracht van strafvervolging bevat.
Dit omdat de verordening naar haar aard rechtstreekse werking heeft en op dit punt
geen ruimte biedt voor nadere wetgeving op nationaal niveau. Het is in eerste instantie
aan de verzoekende autoriteit om aan te geven waarom de overdracht van strafvervolging
noodzakelijk en passend is en welke criteria van artikel 5, tweede lid, OSvo van toepassing
zijn. Vervolgens neemt de aangezochte autoriteit een beslissing op het verzoek, dat
hij onder meer kan weigeren als hij de overdracht niet in het belang van een goede
rechtsbedeling acht (artikel 12, tweede lid, onderdeel b, OSvo). Als hij het verzoek
aanvaardt, dan kan deze beslissing in de bezwaarprocedure door de rechter worden getoetst.
Die toetsing betreft de beslissing om het verzoek te aanvaarden, niet de beslissing
om het verzoek in te dienen. Aangezien de toepassing van de betreffende weigeringsgrond
een discretionaire bevoegdheid van de officier van justitie is, wordt deze terughoudend
getoetst (artikel 17, tweede lid, OSvo). Niettemin zou, als blijkt dat de overdracht
wordt verzocht louter vanwege de strafmaat in de aangezochte lidstaat, de rechter
ook binnen die terughoudende toets tot het oordeel kunnen komen dat het verzoek had
moeten worden geweigerd.
Ook de leden van de PRO-fractie stellen vragen over de efficiënte en goede rechtsbedeling
als maatstaf voor de overdracht. Zij wijzen erop dat hoewel die maatstaf is uitgewerkt
aan de hand van een aantal meer specifieke criteria, die criteria niet limitatief
zijn en de toepasselijkheid van een of meer criteria niet dwingt tot de conclusie
dat een overdracht in het belang is van een goede rechtsbedeling. Ook biedt deze maatstaf
de aangezochte autoriteit de mogelijkheid om op gronden ontleend aan het algemeen
belang af te zien van overdracht. De aan het woord zijnde leden verzoeken tegen deze
achtergrond om een zo concreet mogelijke inkadering van het begrip.
Zoals eerder in deze paragraaf beschreven, laat de OSvo bewust ruimte aan de verzoekende
en de aangezochte autoriteit om een afweging te maken of overdracht van strafvervolging
in het licht van de concrete omstandigheden van het geval – dus aan de hand van de
concrete kenmerken van de zaak – in het belang is van de goede rechtsbedeling. In
de algemene uiteenzetting aan het begin van deze paragraaf heb ik toegelicht waarom
dit past bij het karakter van overdracht van strafvervolging als vorm van justitiële
samenwerking en waarom dit de officier van justitie de nodige ruimte geeft voor een
opportuniteitsafweging. Deze afwegingsruimte is, net als het begrip «goede rechtsbedeling»,
niet nieuw en vormen ook het uitgangspunt voor al bestaande mogelijkheden tot overdracht
van strafvervolging. Hoewel deze algemene maatstaf bevoegde autoriteiten discretionaire
ruimte geeft, biedt de OSvo, met name in de uitwerking in criteria, wel houvast bij
het nemen van die beslissing. Het betreft heldere criteria die in onderlinge samenhang
moeten en kunnen worden afgewogen, daarbij rekening houdend met alle relevante omstandigheden
van het geval. De officier van justitie is bij uitstek gewend en toegerust om dergelijke
afwegingen in het kader van de vervolging te maken. Daarbij kan overleg plaatsvinden
met de andere betrokken lidstaten. De verordening verwijst in overweging 28 uitdrukkelijk
naar mogelijkheden voor lidstaten om overeenstemming te bereiken over de concentratie
van procedures in coördinatievergaderingen van Eurojust, in bilaterale of multilaterale
vergaderingen of na overleg uit hoofde van het Kaderbesluit jurisdictiegeschillen.11 Ook faciliteert de verordening zelf overleg tussen de verzoekende en aangezochte
autoriteit, door voor te schrijven dat de autoriteiten zo nodig met elkaar overleggen
om een efficiënte toepassing van de verordening te waarborgen. Specifiek is neergelegd
dat overleg kan plaatsvinden voordat het verzoek wordt ingediend, om te bepalen of
de overdracht in het belang van een efficiënte en goede rechtsbedeling is en of deze
evenredig is (artikel 14, eerste en tweede lid, OSvo). De in de verordening opgenomen
rechten voor de verdachte en het slachtoffer waarborgen dat daarbij ook rekening wordt
gehouden met hun gerechtvaardigde belangen en dragen bij aan een zorgvuldige afweging.
De leden van de PRO-fractie lezen dat de verdachte en het slachtoffer niet kunnen
opkomen tegen een beslissing van de verzoekende autoriteit om een verzoek tot overdracht
te doen. Zij vragen of het feit dat er geen bezwaar tegen een verzoek tot overdracht
mogelijk is, dwingend voortvloeit uit de verordening of dat er ruimte is voor de Nederlandse
wetgever om dit anders in te vullen.
De verordening beoogt de overdracht van strafvervolging uitputtend te regelen – enkele
specifieke verwijzingen naar het nationale recht daargelaten, waaronder de verwijzing
naar eventuele overeenkomstig het nationale recht beschikbare voorzieningen in rechte,
waarop ik in antwoord op de hierna volgende vraag van deze leden inga – en daarbij
te zorgen voor een efficiënte procedure met waarborgen voor de verdachte en het slachtoffer.
De verordening legt het rechtsmiddel bewust neer in de aangezochte staat omdat het
enkele verzoek om overdracht als zodanig nog geen rechtsgevolgen sorteert: er is pas
daadwerkelijk sprake van overdracht van strafvervolging wanneer de aangezochte autoriteit
het verzoek aanvaardt. Met dit rechtsmiddel is gewaarborgd dat elke overdracht van
strafvervolging ter toetsing kan worden voorgelegd aan een rechter, terwijl de verordening
in de daaraan voorafgaande fasen verzekert dat verdachten en slachtoffers hun standpunt
kenbaar kunnen maken over een voorgenomen verzoek tot overdracht, dat de verzoekende
autoriteit daarmee rekening houdt en dat dit standpunt ook ter kennis wordt gebracht
van de aangezochte autoriteit. Daarmee waarborgt de verordening naar het oordeel van
het kabinet op adequate wijze dat rekening wordt gehouden met de gerechtvaardigde
belangen van verdachten en slachtoffers en dat wordt voorzien in adequate en effectieve
rechtsbescherming.
De leden van de PRO-fractie stellen verder enkele vragen over het rechtsmiddel tegen
de aanvaarding van de overdracht. Zij willen vernemen of zij goed begrijpen dat tegen
de beslissing op het rechtsmiddel van de raadkamer geen hoger beroep mogelijk is,
en zo ja, of dat enkel te maken heeft met de termijn voor het nemen van een definitieve
beslissing en of de verordening de wetgever de juridische ruimte biedt om beroep,
bijvoorbeeld in de vorm van een kort geding, mogelijk te maken.
Ik kan deze leden bevestigen dat tegen de beslissing van de rechtbank geen hoger beroep
of beroep in cassatie open staat. Het rechtsmiddel biedt een mogelijkheid voor verdachten
en slachtoffers om op te komen tegen de beslissing van de officier van justitie. Dat
de beslissing in één instantie wordt genomen, draagt bij aan de haalbaarheid van de
termijn van zestig dagen zoals genoemd in artikel 17, tweede lid, OSvo en aan een
spoedige en efficiënte overdracht. In dit verband kan er nog op worden gewezen dat
de raadkamer de mogelijkheid heeft om aan de Hoge Raad prejudiciële vragen te stellen
over de uitleg van het Nederlandse recht. Ook kan de procureur-generaal bij de Hoge
Raad cassatie in het belang der wet instellen. Verder bestaat de mogelijkheid om over
de uitleg van de verordening vragen te stellen aan het Hof van Justitie van de Europese
Unie, en in sommige gevallen is de rechtbank daartoe op grond van het Europese recht
ook gehouden.
Voor wat betreft de verhouding van de procedure tot een eventuele kortgedingprocedure
geldt dat de OSvo «verdere overeenkomstig het nationale recht beschikbare voorzieningen
in rechte onverlet» laat (artikel 17, tweede lid, OSvo). In de toelichting is hier
voor het Nederlandse recht aan verbonden dat de OSvo een eventuele route naar de burgerlijke
rechter niet afsnijdt. De burgerlijke rechter kan optreden als «rest-rechter» in gevallen
waarin het Wetboek van Strafvordering niet voorziet in een met voldoende waarborgen
omklede procedure, die in spoedeisende gevallen kan leiden tot een spoedige beslissing.12 Het is de burgerlijke rechter zelf die hierover beslist. Ten aanzien van de beslissing
tot aanvaarding van een verzoek tot overdracht van strafvervolging voorziet de wet
echter juist wel in een met waarborgen omklede procedure, zoals hiervoor is toegelicht.
De leden van de CDA-fractie lezen dat, indien een EAB is uitgevaardigd maar de tenuitvoerlegging
is geweigerd, in voorkomende gevallen de overdracht van strafvervolging aan de tenuitvoerleggende
lidstaat de goede rechtsbedeling dient. Zij vragen om een inschatting hoe vaak een
dergelijke situatie voorkomt en wat de kans is dat na afwijzing van een EAB wel wordt
overgegaan tot overdracht van strafvervolging.
Wanneer de tenuitvoerlegging van een EAB is geweigerd, kan in overweging worden genomen
of overdracht van strafvervolging een zinvol alternatief is. Het betreft geen verplichting,
maar kan in voorkomende gevallen wenselijk zijn met het oog op het voorkomen van straffeloosheid
of het concentreren van strafvervolgingen in één lidstaat. Wanneer bijvoorbeeld de
tenuitvoerlegging is geweigerd vanwege een lopende strafprocedure in de uitvoerende
lidstaat, kan de uitvaardigende lidstaat overwegen om de strafvervolging over te dragen
aan de uitvoerende lidstaat. Het is op dit moment helaas niet mogelijk om een concrete
inschatting te maken van het aantal gevallen waarin deze situatie zich zal voordoen.
Daarover zal de uitvoeringspraktijk na 1 februari 2027 meer duidelijkheid moeten bieden.
Deze leden van de CDA-fractie memoreren dat artikel 4 OSvo de lidstaten de mogelijkheid
biedt om afstand te doen van de strafvervolging of deze op te schorten of te beëindigen,
teneinde de overdracht van strafvervolging met betrekking tot dat strafbare feit aan
de aangezochte staat mogelijk te maken. Zij willen weten welke maatregelen worden
genomen om te voorkomen dat een verdachte in een dergelijk geval onder de radar verdwijnt
of dat straffeloosheid ontstaat.
Dit is een belangrijk punt, waaraan de Uniewetgever ook aandacht heeft besteed. De
OSvo waarborgt dat de vervolging in Nederland geopend kan blijven totdat deze is overgenomen
door een andere lidstaat (artikel 21, eerste lid, OSvo), en zelfs nadien, om de aangezochte
autoriteit in staat te stellen om de benodigde procedurele maatregelen te nemen, bijvoorbeeld
om te voorkomen dat de verdachte ontvlucht (artikel 21, tweede lid, OSvo). Daardoor
blijft het mogelijk om bijvoorbeeld voorlopige hechtenis of beslag toe te passen.
Ook kunnen maatregelen worden gehandhaafd die noodzakelijk zijn voor de tenuitvoerlegging
van een instrument voor wederzijdse erkenning of een verzoek om wederzijdse rechtshulp.
Beslag kan dan bijvoorbeeld voortduren in afwachting van een Europees onderzoeksbevel
of Europees bevriezingsbevel, of de voorlopige hechtenis kan voortduren in afwachting
van een Europees aanhoudingsbevel. Specifiek in relatie tot artikel 4 OSvo is het
voor Nederland niet nodig om nadere voorzieningen te treffen met het oog op het kunnen
voortduren van de procedure. Deze bepaling is met name van belang voor lidstaten waar
de vervolging van strafbare feiten in beginsel een verplichting is, omdat in die landen
een expliciete rechtsgrondslag benodigd is om de vervolging te kunnen beëindigen.
In Nederland wordt voor de vervolgingsbeslissing het opportuniteitsbeginsel gehanteerd
en is een dergelijke grondslag niet nodig. Een redelijke uitleg van de verordening
brengt mee dat dat ook wanneer een lidstaat de vervolging heeft opgeschort of beëindigd
op grond van artikel 4 OSvo, maatregelen kunnen worden genomen of gehandhaafd.
De leden van de BBB-fractie vragen hoe wordt geborgd dat strafzaken worden overgedragen
aan de lidstaat die het meest geëigend is om het feit te vervolgen, en hoe wordt voorkomen
dat er sprake is van strategisch gedrag of forum shopping door autoriteiten.
Eerder in deze paragraaf ben ik in algemene zin al ingegaan op de goede rechtsbedeling
als leidende maatstaf voor de overdracht van strafvervolging. Deze maatstaf vraagt
om een beoordeling van geval tot geval, op basis van de concrete feiten en omstandigheden,
en op basis van de in artikel 5, tweede lid, OSvo genoemde criteria. Die criteria
bieden aanknopingspunten om te beoordelen welke lidstaat het meest geëigend is om
een zaak te vervolgen, gebaseerd op de concrete kenmerken van de zaak (bijvoorbeeld:
waar het feit is gepleegd; waar de verdachte en het slachtoffer onderdaan of ingezetene
zijn of verblijven; waar het bewijs zich bevindt). Forum shopping past, zoals ook in de memorie van toelichting en eerder in deze paragraaf in reactie
op vragen van de leden van de VVD-fractie is benadrukt, niet goed bij deze zaaksgerichte
beoordeling waar de OSvo van uitgaat. De OSvo schrijft voor dat de verzoekende lidstaat
het verzoek motiveert en aangeeft welke criteria uit artikel 5, tweede lid, OSvo op
de zaak van toepassing zijn. Die motivering vormt, samen met de overige aangeleverde
informatie, de grondslag voor de beslissing door de aangezochte autoriteit, die het
verzoek kan weigeren indien er onvoldoende aanknopingspunten zijn om een overdracht
van strafvervolging in het belang van een goede rechtsbedeling te achten. Die beslissing
kan, als het verzoek wordt aanvaard, door de rechter in de aangezochte staat worden
getoetst. Die toetsing is weliswaar terughoudend, maar als zou blijken dat het verzoek
louter gelegen is in bijvoorbeeld de strafmaat in de aangezochte lidstaat, is denkbaar
dat de rechter tot het oordeel komt dat het verzoek had moeten worden geweigerd, zo
gaf ik in het genoemde antwoord op vragen van de VVD-fractie al aan.
De leden van de BBB-fractie vragen, mede tegen de achtergrond van de uitgebrachte
consultatieadviezen, hoe de positie van de verdachte en het slachtoffer concreet wordt
gewaarborgd, met name waar het gaat om rechtsbijstand en informatievoorziening.
Het Wetboek van Strafvordering voorziet in een adequaat stelsel van waarborgen om
ervoor te zorgen dat verdachten zoveel mogelijk van rechtsbijstand kunnen zijn voorzien.
De verordening brengt geen wijzigingen in het recht van verdachten of slachtoffers
op (gefinancierde) rechtsbijstand (zie nader paragraaf 6 van het algemeen deel van
de memorie van toelichting). Daarop is derhalve het gebruikelijke kader van toepassing,
dat voor de Europese overdracht van strafvervolging het volgende inhoudt. De bezwaarschriftprocedure
betreft een raadkamerprocedure. In dergelijke procedures kunnen verdachten en andere
procesdeelnemers, waaronder in voorkomende gevallen het slachtoffer, zich op grond
van artikel 23, derde lid, Sv laten bijstaan door een raadsman of advocaat.
Deze bijstand wordt echter niet zonder meer gefinancierd door de overheid. Als in
de wet is bepaald dat voor de verdachte in die situatie een raadsman wordt aangewezen
door de Raad voor rechtsbijstand, is die bijstand kosteloos. Dit is bijvoorbeeld het
geval indien een kwetsbare verdachte of een verdachte van een misdrijf waarop naar
de wettelijke omschrijving gevangenisstraf van twaalf jaren of meer is gesteld, is
aangehouden (artikel 28b, eerste lid, Sv). Meerderjarige, niet-kwetsbare verdachten
die zich in vrijheid bevinden worden in staat geacht zelf rechtsbijstand te regelen.
Daarom wordt voor deze categorie verdachten niet standaard een raadsman aangewezen.
Deze verdachten hebben de mogelijkheid om bij de Raad voor rechtsbijstand om een toevoeging
te verzoeken. Verminderd draagkrachtige verdachten aan wie een toevoeging wordt verleend,
zijn voor de rechtsbijstand enkel een inkomensafhankelijke eigen bijdrage verschuldigd.
Ook voor slachtoffers komt de rechtsbijstand in beginsel voor eigen rekening (behoudens
onder omstandigheden de rechtsbijstand voor slachtoffers en nabestaanden van ernstige
gewelds- en zedenmisdrijven, zie artikel 44, vierde lid, Wet op de rechtsbijstand).
Wel kunnen ook slachtoffers die verminderd draagkrachtig zijn bij de Raad voor rechtsbijstand
een aanvraag voor gesubsidieerde rechtsbijstand (toevoeging) indienen. Indien een
beroep wordt gedaan op gesubsidieerde rechtsbijstand, zal de Raad als de omstandigheden
van het specifieke geval daartoe aanleiding geven, de verdachte of het slachtoffer
in aanmerking laten komen voor gefinancierde rechtsbijstand. Dit kan bijvoorbeeld
aan de orde zijn indien het om een juridisch ingewikkelde strafzaak gaat en de rechtzoekende
onvoldoende zelfredzaam is.
Er is, net als voor de bestaande regeling van overdracht van strafvervolging, geen
noodzaak gezien om alle verdachten zonder meer te voorzien van kosteloze rechtsbijstand
in deze procedure. Deze procedure ziet immers enkel op de overdracht van de strafzaak
aan een andere lidstaat, en niet op de overbrenging van personen. Dat maakt deze procedure
anders dan de procedure voor de tenuitvoerlegging van een EAB, in welk geval de aangehouden
of in bewaring genomen opgeëiste persoon wel standaard een raadsman krijgt aangewezen
(artikel 43a Overleveringswet).13 Tegen deze achtergrond zie ik geen aanleiding om voor alle verdachten in deze procedure
te voorzien in aanwijzing van een raadsman. Dat zou sterk afwijken van de gebruikelijke
systematiek, die ervan uitgaat dat meerderjarige, niet-kwetsbare verdachten die zich
in vrijheid bevinden in principe zelfstandig een raadsman kunnen benaderen en bekostigen,
of, als zij verminderd draagkrachtig zijn, de Raad voor rechtsbijstand om een toevoeging
kunnen verzoeken. Ook ten aanzien van slachtoffers zie ik geen reden om, in afwijking
van de hiervoor geschetste systematiek, te voorzien in een algemeen recht op gefinancierde
rechtsbijstand.
Op het punt van de informatievoorziening, tot slot, bevat de verordening gedetailleerde
voorschriften. Deze zullen door het OM rechtstreeks worden toegepast. De verordening
schrijft voor dat verdachten en slachtoffers binnen de kaders van de verordening worden
geïnformeerd over een voorgenomen overdracht, dat zij daarover een standpunt kunnen
innemen, en dat zij worden geïnformeerd over het indienen van een verzoek en het vervolg
van de procedure tot overdracht van strafvervolging, inclusief in voorkomende gevallen
de mogelijkheid tot het instellen van een rechtsmiddel tegen de beslissing van de
aangezochte autoriteit om het verzoek te aanvaarden. Deze bepalingen zijn toegelicht
in paragraaf 3.7 van het algemeen deel van de memorie van toelichting. In deze bepalingen,
alsmede in artikel 17 OSvo over het kunnen instellen van een rechtsmiddel, krijgt
de rechtspositie van verdachten en slachtoffers in de procedure concreet gestalte.
De leden van de SGP-fractie stellen de vraag in hoeverre het risico bestaat dat de
overdracht van strafvervolging wordt benut om zaken niet zozeer vanwege een goede
rechtsbedeling, maar vanwege capaciteitsgebrek over te dragen aan een andere lidstaat.
Zij wijzen er daarbij op dat het voor externen doorgaans moeilijk zal zijn om een
oordeel te vellen over de wenselijkheid van overdracht, en dat de ontheffingen van
de kennisgevingsverplichtingen ertoe kunnen leiden dat de mogelijkheid van kritisch
tegenwicht van belanghebbenden geheel ontbreekt. Op welke wijze zijn voldoende waarborgen
aangebracht, zo vragen zij. Graag stel ik deze leden op dit punt gerust.
Zoals eerder aan het begin van deze paragraaf en in antwoord op vragen van de VVD-
en de BBB-fractie is toegelicht, bestaat er weliswaar discretionaire ruimte bij de
beoordeling door de verzoekende en aangezochte autoriteit welke lidstaat het meest
geëigend is om een feit te vervolgen, maar biedt de OSvo voldoende aanknopingspunten
voor de invulling daarvan, met name in de criteria voor overdracht van strafvervolging.
De verordening biedt verder waarborgen zodat de legitieme belangen van de verdachte
en het slachtoffer worden meegewogen bij het doen van het verzoek. Ook in de bezwaarschriftprocedure
kunnen een verdachte en slachtoffer hun belangen en zienswijze naar voren brengen.
De verordening kent weliswaar uitzonderingen op de kennisgevingsverplichtingen, maar
voor zover die zijn gebaseerd op de vertrouwelijkheid van het onderzoek en dus buiten
de invloedssfeer van de verdachte of het slachtoffer liggen, geldt dat de verdachte
of het slachtoffer alsnog wordt geïnformeerd – en een rechtsmiddel kan instellen –
zodra de omstandigheden dit toelaten. In dit verband kan worden gewezen op het voorgestelde
artikel 5.10.7, eerste lid, Sv, waarin de termijn voor het instellen van een rechtsmiddel
is gekoppeld aan het moment van betekening van de kennisgeving over de aanvaarding
van de overdracht. Van het ontbreken van de mogelijkheid om tegenwicht te bieden is
in deze gevallen dus geen sprake. Enkel in het geval dat een verdachte of slachtoffer
onvindbaar is, ondanks redelijke inspanningen om de betrokkene te lokaliseren of bereiken,
kan het zijn dat de strafvervolging wordt overgedragen zonder dat de verdachte of
het slachtoffer daarover een standpunt heeft kunnen innemen of daartegen een rechtsmiddel
heeft kunnen instellen. Deze uitzondering is nodig omdat anders de verdachte of het
slachtoffer het definitief worden van een overdracht zou kunnen verhinderen door zich
te onttrekken aan de autoriteiten.
3.3 De beslissing door de aangezochte autoriteit
De leden van de D66-fractie informeren, onder verwijzing naar de vragen die de Raad
voor de rechtspraak hierover heeft gesteld, wat de gevolgen zijn indien het strafbare
feit in de aangezochte lidstaat een klachtdelict betreft, maar in de verzoekende lidstaat
niet.
Zoals deze leden terecht opmerken, is in artikel 22, zevende lid, OSvo geregeld dat
indien het feit een klachtdelict is in beide lidstaten, een in de verzoekende staat
ingediende klacht ook geldig is in de aangezochte staat. Voor het in de vraag genoemde
geval dat het feit enkel in de aangezochte staat een klachtdelict betreft, geldt dat
het ontbreken van een klacht een reden kan zijn om het verzoek te weigeren (artikel
12, eerste lid, onderdeel e, OSvo, gelezen in samenhang met overweging 43, waar deze
situatie wordt genoemd als voorbeeld voor een geval waarin die weigeringsgrond kan
worden ingeroepen). Als de termijn voor het instellen van een klacht echter nog niet
is verstreken, dan heeft de aangezochte autoriteit ook de mogelijkheid om de verzoekende
autoriteit op de hoogte stellen van het feit dat sprake is van een klachtdelict en
dat daartegen nog een klacht kan worden ingediend. Dat geeft de klachtgerechtigde
de mogelijkheid om alsnog een klacht in te dienen in de aangezochte lidstaat. De Raad
voor de rechtspraak heeft in zijn advies gewezen op de Overeenkomst tussen het Koninkrijk
der Nederlanden en de Bondsrepubliek Duitsland betreffende de aanvulling en het vergemakkelijken
van de toepassing van het Europees Verdrag aangaande de wederzijdse rechtshulp in
strafzaken van 20 april 1959, op grond waarvan een klacht die slechts naar het recht
van de aangezochte staat vereist is, alsnog binnen de wettelijk vastgestelde termijn
kan worden ingediend, welke termijn gaat lopen vanaf het tijdstip van ontvangst van
het verzoek door de bevoegde autoriteit van de aangezochte staat. Gelet op artikel
33, tweede lid, OSvo, is het toegestaan om – onder de daar genoemde voorwaarden –
regels uit andere overeenkomsten die de toepassing van de OSvo zouden kunnen vergemakkelijken
ook in de toekomst toe te passen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de aangezochte autoriteit in beginsel zestig
dagen heeft om te beslissen, met een mogelijke verlenging van dertig dagen. Hoe wordt
voorkomen dat dit in de praktijk leidt tot een periode van bijna vier maanden waarin
de vervolging in de verzoekende staat feitelijk stilligt, ten nadele van slachtoffers
die gebaat zijn bij voortgang, zo vragen zij.
Graag wil ik benadrukken dat een overdracht van strafvervolging ook in het belang
kan zijn van het slachtoffer en ook aanleiding kan vinden in een voorstel van het
slachtoffer (artikel 5, derde lid, OSvo). Ook zijn zij gebaat bij een zorgvuldige
afweging. Maar natuurlijk zijn slachtoffers, evenals verdachten en de samenleving
in brede zin, gebaat bij voortgang van de strafprocedure. Dat belang is ook door de
Uniewetgever erkend, en in meerdere onderdelen van de verordening zichtbaar, onder
meer in het voorschrift dat de aangezochte autoriteit de beslissing neemt «zonder
onnodige vertraging» en in ieder geval binnen zestig dagen, tenzij deze termijn in
een specifiek geval niet kan worden nageleefd. In dat geval moet de aangezochte autoriteit
de verzoekende autoriteit daarvan in kennis stellen, met opgave van de redenen daarvoor,
en kan de termijn met maximaal dertig dagen worden verlengd (artikel 13, eerste en
tweede lid, OSvo). In deze bepalingen ligt een aansporing besloten om de beslissing
voortvarend te nemen, terwijl de verordening ook rekening houdt met gevallen waarin
het nemen van een zorgvuldige beslissing meer tijd kost, bijvoorbeeld omdat de aangezochte
autoriteit het nodig acht aanvullende informatie te verzoeken. Pas na ontvangst van
de beslissing van de aangezochte autoriteit tot aanvaarding van de overdracht, of
in voorkomende gevallen van de instantie die beslist over een ingestelde voorziening
in rechte en waarbij de beslissing tot aanvaarding is bevestigd, moet de strafvervolging
in de verzoekende staat worden opgeschort of stopgezet (artikel 21, eerste lid, OSvo).
Tot die tijd (en in voorkomende gevallen zelfs nog daarna, zie artikel 21, tweede
lid, OSvo) kunnen dus noodzakelijke opsporingshandelingen worden verricht of voortduren
in de verzoekende staat.
3.4 Voorziening in rechte tegen de aanvaarding van de overdracht van strafvervolging
De leden van de D66-fractie verwijzen naar de passage in de memorie van toelichting
waarin is beschreven dat tegen de beslissing om de overdracht van strafvervolging
te weigeren geen voorziening in rechte open staat. Zij vragen naar aanleiding daarvan
of kan worden ingegaan op de mogelijkheid van een kort geding tegen de weigering,
en of een kort geding openstaat voor een verdachte of slachtoffer die niet tijdig
genoeg geïnformeerd was om een bezwaarschrift tegen de aanvaarding in te dienen.
De OSvo beoogt een efficiënte procedure in het leven te roepen voor de overdracht
van strafvervolging, die rechtsbescherming biedt aan verdachten en slachtoffers. In
strafzaken met een grensoverschrijdende dimensie hebben vaak meerdere staten rechtsmacht.
Al die staten hebben dan – overeenkomstig hun nationale recht – de mogelijkheid een
vervolging te starten. De verdachte en het slachtoffer kunnen niet kiezen in welke
staat een feit wordt vervolgd; de afweging waar een feit het beste kan worden vervolgd,
berust bij de betrokken staten. Enkel wanneer het verzoek wordt aanvaard, verandert
er iets voor de verdachte en het slachtoffer. In die gevallen waarin de verdachte
en het slachtoffer aan het handelen van de verzoekende lidstaat de redelijke verwachting
hebben kunnen ontlenen dat het strafbare feit in die lidstaat zou worden vervolgd,
kunnen zij dan ook een rechtsmiddel instellen (artikel 17 OSvo). Op het moment dat
een verzoek tot overdracht van strafvervolging wordt geweigerd, wijzigt er echter
niets in de situatie van de verdachte en het slachtoffer: de strafvervolging blijft
in de lidstaat waar deze al was aangevangen. Tegen die achtergrond kan tegen de beslissing
tot weigering geen rechtsmiddel worden ingesteld. Zoals ook in paragraaf 3.2 van deze
nota in reactie op vragen van de leden van de PRO-fractie is aangegeven, kan de burgerlijke
rechter optreden als «rest-rechter» in gevallen waarin het Wetboek van Strafvordering
niet voorziet in een met voldoende waarborgen omklede procedure, die in spoedeisende
gevallen kan leiden tot een spoedige beslissing. Het is de burgerlijke rechter die
daarover beslist.
Voor de situatie die deze leden noemen waarin een verdachte of slachtoffer niet tijdig
kon worden geïnformeerd en deze daardoor geen rechtsmiddel kon instellen, wijs ik
op artikel 5.10.7, eerste lid, Sv. De termijn voor het instellen van een rechtsmiddel
is daarin gekoppeld aan het moment van betekening van de kennisgeving over de aanvaarding
van de overdracht. Als een verdachte of slachtoffer niet direct na aanvaarding over
de beslissing kan worden geïnformeerd vanwege de vertrouwelijkheid van strafrechtelijk
onderzoek, dan gaat de bezwaartermijn pas lopen vanaf het moment dat deze omstandigheid
zich niet langer voordoet en de betrokkene alsnog een kennisgeving ontvangt. In het
geval dat de verdachte of het slachtoffer onvindbaar is, en de kennisgeving conform
de voorschriften van artikel 36e, tweede lid, onderdeel b, Sv is uitgereikt aan het
openbaar ministerie, is denkbaar dat de termijn is verstreken op het moment dat de
kennisgeving de betrokkene daadwerkelijk bereikt. Zoals ook is aangegeven in antwoord
op vragen van de SGP-fractie in paragraaf 3.2, is het niet wenselijk als de overdracht
van strafvervolging geruime tijd na aanvaarding van het verzoek onzeker blijft als
gevolg van het handelen van de verdachte of het slachtoffer.
De leden van de VVD-fractie vragen of het realistisch is dat de raadkamer «zo mogelijk»
binnen zestig dagen beslist, gelet op de huidige doorlooptijden bij de rechtbanken,
en welke consequentie overschrijding van die termijn heeft voor de geldigheid van
de overdracht.
Zoals de leden terecht aangeven, schrijft de verordening voor dat de beslissing «zonder
onnodige vertraging» wordt genomen, «zo mogelijk binnen zestig dagen». Hieruit vloeit
een inspanningsverplichting voort voor de rechtbank en deze termijn is dan ook een
aansporing om het rechtsmiddel voortvarend te behandelen. Er zijn mij geen signalen
bekend dat deze termijn niet haalbaar zou zijn. De OSvo verbindt geen consequenties
aan het niet halen van deze termijn.
3.5 Gevolgen van de overdracht van strafvervolging in de verzoekende staat
De leden van de VVD-fractie stellen vragen over de verplichting van de aangezochte
autoriteit om, nadat de strafvervolging definitief is overgedragen, de verzoekende
autoriteit te informeren wanneer de strafvervolging in de aangezochte staat wordt
stopgezet. In die gevallen kan het vervolgingsrecht in de verzoekende staat onder
omstandigheden herleven. Zij vragen om een toelichting hoe in de praktijk wordt gewaarborgd
dat de informatie over het stopzetten van de strafvervolging tijdig en betrouwbaar
wordt doorgegeven, en of het risico bestaat dat in de tussentijd de verjaring in de
verzoekende staat doorloopt of dat daar anderszins vervolgingsproblemen ontstaan na
herleving van het vervolgingsrecht.
De OSvo verplicht de aangezochte autoriteit ertoe om de verzoekende staat te informeren
over de beslissing tot stopzetting van de strafvervolging of een beslissing die aan
het einde van de strafvervolging is genomen. Indien een straf is opgelegd, verstrekt
die autoriteit ook informatie over de definitieve tenuitvoerlegging van de opgelegde
straf (artikel 23 OSvo). Op die wijze is verzekerd dat de verzoekende staat op de
hoogte is van beslissingen in de aangezochte staat die mogelijk gevolgen hebben voor
het herleven van het vervolgingsrecht.
Aangezochte autoriteiten zullen bij de uitvoering van de verordening processen moeten
inrichten om ervoor zorg te dragen dat de verzoekende staat op adequate wijze wordt
geïnformeerd. Dat dit in de praktijk ook adequaat gebeurt, kan worden gewaarborgd
door toezicht op en evaluatie van de toepassing van de verordening in de praktijk
door de Europese Commissie (artikel 34 OSvo). Deze evaluatie geschiedt mede aan de
hand van door de lidstaten aangeleverde statistieken over de toepassing van de verordening
in de praktijk, waarbij ook aandacht is voor strafzaken die na de overdracht van strafvervolging
niet worden voortgezet in de aangezochte lidstaat (artikel 28, derde lid, OSvo).
Voor de vraag naar het herleven van het vervolgingsrecht en de verjaring is relevant
dat de OSvo de mogelijkheid biedt om het verzoek tot overdracht te weigeren indien
dit naar het oordeel van de aangezochte autoriteit niet in het belang is van een goede
rechtsbedeling. Hoewel de aangezochte autoriteit na overdracht van de strafvervolging
niet verplicht is om vervolging in te stellen, verkleint deze weigeringsgrond wel
het risico dat de strafvervolging eerst wordt overgedragen, om vervolgens te worden
stopgezet in de aangezochte staat. Mocht de vervolging toch worden beëindigd en de
beslissing tot beëindiging van de strafvervolging heeft niet tot gevolg dat verdere
strafvervolging is uitgesloten, dan zou – in de situatie waarin Nederland de verzoekende
staat was – het vervolgingsrecht in Nederland herleven (zie het voorgestelde artikel
5.10.4, tweede lid, Sv). Het is uiteraard aan de officier van justitie om te beoordelen
of vervolging in Nederland op dat moment (nog) opportuun is. Anders dan over de gevolgen
van daden van vervolging door de verzoekende staat voor de verjaringstermijnen in
de aangezochte staat (artikel 22, tweede lid OSvo), bevat de OSvo geen regels over
de gevolgen van daden van vervolging in de aangezochte staat voor de verjaringstermijnen
in de verzoekende staat.
Op grond van het Nederlandse recht kan hierover het volgende worden opgemerkt. In
de literatuur lijkt de vraag of in de aangezochte staat verrichte handelingen de verjaring
kunnen stuiten overwegend ontkennend te worden beantwoord, tenzij het handelingen
betreft die zijn verricht in het kader van rechtshulp. Dat neemt niet weg dat ook
de benadering dat daden van vervolging in de aangezochte staat de verjaring stuiten
(binnen de EU) verdedigbaar wordt geacht.14 Op grond van artikel 72 van het Wetboek van Strafrecht (Sr) wordt de verjaring (voor
zover feiten op grond van artikel 70 Sr verjaren) gestuit door elke «daad van vervolging».
Een daad van vervolging is volgens vaste rechtspraak een daad die erop is gericht
een voor tenuitvoerlegging vatbare beslissing van de rechter te verkrijgen (ECLI:NL:HR:1991:ZC8894,
NJ 1992/265). Daarmee brengt het openbaar ministerie tot uitdrukking dat de inbreuk
op de rechtsorde nog steeds strafvervolging vereist, aldus de Hoge Raad (ECLI:NL:HR:2012:BU8744,
NJ 2012/191, r.o. 3.2). Tegen deze achtergrond wordt in de literatuur wel aangenomen
dat het doen van een verzoek tot overdracht kan worden gezien als een daad die de
vervolging stuit – ook al is deze niet gericht op het verkrijgen van een beslissing
van de Nederlandse rechter – omdat ook van het verzoek tot overdracht het signaal uitgaat dat er nog
behoefte bestaat aan strafvervolging.15 Verder wordt in de literatuur wel betoogd dat de verjaring wordt geschorst vanaf
het moment dat de vervolging is overgenomen door een andere staat en het vervolgingsrecht
in Nederland vervalt. Pas als de aangezochte staat heeft laten weten dat zij de vervolging
heeft beëindigd en het vervolgingsrecht herleeft, gaat de verjaring weer lopen.16 Al met al is er dus grond om aan te nemen dat een verjaringstermijn in de verzoekende
staat niet zonder meer doorloopt bij een overdracht van strafvervolging.
4. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie constateren dat het wetsvoorstel zich beperkt tot het
noodzakelijke en de rechtstreekse werking van de verordening voor het overige intact
laat. Deze leden kunnen die keuze onderschrijven. Zij vragen of het OM en de rechtspraak
met de huidige wettekst en toelichting direct uit de voeten kunnen bij een eerste
toepassing van de verordening per 1 februari 2027, met name ten aanzien van de toepassing
van de weigeringsgronden en de procedure bij aanvullende informatieverstrekking.
De uitvoering van de verordening heeft, zoals de leden van de VVD-fractie terecht
constateren, slechts beperkte gevolgen voor de wetgeving. Voor verordeningen geldt
immers een zogeheten «overschrijfverbod»: het is in beginsel niet toegestaan om rechtstreeks
werkende bepalingen uit een verordening over te nemen in nationale wetgeving. In dit
geval kan met een beknopte regeling uitvoering worden gegeven aan het bepaalde in
de verordening. Deze werkwijze heeft wel tot gevolg dat bij de toepassing van de procedure
vaak zowel de verordening als de nationale uitvoeringswetgeving moeten worden geraadpleegd.
Met het oog op de toepassing door het OM en de rechtspraak is er in het kader van
dit wetsvoorstel voor gekozen om in de memorie van toelichting niet alleen de uitvoeringsbepalingen,
maar ook de verordening, en de procedure die het samenspel tussen de verordening en
de Nederlandse wetgeving oplevert, uitvoerig toe te lichten. Wat de weigeringsgronden
en de procedure bij aanvullende informatieverstrekking op grond van artikel 11, derde
lid, OSvo betreft, geldt dat het om onderdelen van de verordening gaat die geen uitvoeringswetgeving
behoeven. In deze toelichting is zoveel mogelijk duiding gegeven aan de wijze waarop
daaraan invulling kan worden gegeven, mede gebaseerd op de aanknopingspunten die de
verordening daarvoor biedt, de bestaande praktijk bij de overdracht van strafvervolging,
en de waardevolle suggesties die hiervoor zijn gedaan in de bij dit wetsvoorstel uitgebrachte
adviezen. Overigens zijn de weigeringsgronden en de procedures voor aanvullende informatieverstrekking
voor het OM geen ongebruikelijke elementen om toe te passen in de internationale samenwerking
in strafzaken. De verordening regelt ook hoe de communicatie tussen autoriteiten in
het kader van de verordening kan plaatsvinden (artikel 24 OSvo). Daarvoor kan gebruik
worden gemaakt van een gedecentraliseerd IT-systeem (artikel 25 OSvo). Er wordt op
dit moment door middel van een comitologieprocedure gewerkt aan de uitwerking van
de technische vereisten voor de uitvoering van de verordening.
De leden van de VVD-fractie stellen ook enkele vragen over de planning van het wetsvoorstel,
mede in relatie tot het nieuwe Wetboek van Strafvordering. Zij willen weten wanneer
de aankondigde technische omzetting van dit wetsvoorstel zal plaatsvinden, of de uitvoeringswetgeving
tijdig voor 1 februari 2027 in werking treedt en dat de omzetting geen inhoudelijke
wijzigingen meebrengt. Deze leden vragen daarnaast in hoeverre het onderhavige wetsvoorstel
bijdraagt of juist afbreuk doet aan de doelen van het nieuwe Wetboek, zoals «de beweging
naar voren».
Omdat de verordening met ingang van 1 februari 2027 van toepassing is, is het van
belang dat de uitvoeringswetgeving tijdig in werking treedt. Daartoe dient dit wetvoorstel.
De genoemde technische omzetting naar het nieuwe Wetboek van Strafvordering is bedoeld
om de regeling in te bedden in het nieuwe wetboek en niet om daarbij inhoudelijke
wijzigingen aan te brengen. Deze omzetting vindt plaats nadat de hier voorgestelde
wijziging van het huidige Wetboek van Strafvordering in het Staatsblad is geplaatst.
Afhankelijk van de voortgang van beide wetsvoorstellen, kan deze technische omzetting
mogelijk nog worden meegenomen in de tweede aanvullingswet van het nieuwe wetboek.
Anders zal deze worden meegenomen in de invoeringswet van het nieuwe wetboek. Dit
wetsvoorstel past binnen de doelstellingen van het nieuwe Wetboek van Strafvordering,
zoals uiteengezet in de memorie van toelichting bij de eerste vaststellingswet (Kamerstukken
II 2022/23, 36 327, nr. 3, p. 21–26). Daarbij bestaat geen bijzonder verband met de beweging naar voren, maar
dit wetsvoorstel sluit wel aan bij een aantal andere doelstellingen: zo is ook bij
de totstandkoming van dit wetsvoorstel gestreefd naar een regeling die systematisch
van opzet is, het toepasselijke recht weerspiegelt, een logische indeling kent en
inzichtelijk is voor de burger; en waarin de bevoegdheden en procespositie van de
verschillende deelnemers aan de procedure duidelijk zijn geregeld. Daarnaast is in
het wetsvoorstel waar mogelijk ook al aangesloten bij het nieuwe wetboek en met name
bij de systematiek van Boek 8.
De leden van de SGP-fractie informeren naar hoe het wetsvoorstel ten aanzien van de
overdracht van strafvervolging binnen de EU zich verhoudt tot de situatie ten aanzien
van landen buiten de EU en in hoeverre wijziging of aanvulling van de wetgeving voor
de laatstgenoemde categorie nodig is.
Wijziging of aanvulling van de wetgeving over overdracht van strafvervolging voor
landen buiten de EU (en Denemarken) is naar aanleiding van deze verordening niet nodig.
Daarvoor kan ook in de toekomst Titel 3 van het Vijfde Boek in combinatie met toepasselijke
verdragen worden toegepast, zo wordt ook benadrukt in artikel 33, eerste lid, OSvo
(«Onverminderd de toepassing ervan tussen de lidstaten en derde landen»). De bestaande
regeling en de nieuwe Europese regeling hebben een eigen toepassingsbereik waardoor
zij, ondanks de onderlinge verschillen, naast elkaar kunnen bestaan en worden toegepast.
Welke regeling van toepassing is, is afhankelijk van het land van waaruit of waaraan
de strafvervolging wordt overgedragen.
5. Uitvoeringsconsequenties en financiële gevolgen
De leden van de VVD-fractie vragen of wordt verwacht dat overdracht van strafvervolging
in daarvoor geschikte grensoverschrijdende zaken ook kan bijdragen aan een doelmatiger
inzet van de Nederlandse strafrechtketen, waaronder vervolgingscapaciteit, zittingscapaciteit
en, waar relevant, executie- en detentiecapaciteit.
De onderhavige verordening is in het leven geroepen om de strafvervolging over te
dragen als een andere lidstaat in een betere positie verkeert om het feit te vervolgen.
Het kan dan bijvoorbeeld gaan om een situatie waarin het strafbare feit in die andere
lidstaat is gepleegd, de verdachte of het slachtoffer een onderdaan is van die andere
lidstaat of het meeste bewijs zich in een andere lidstaat bevindt. Een aantal van
de doelstellingen van de verordening houdt verband met een doelmatige capaciteitsinzet,
zoals het verbeteren van de efficiënte en goede rechtsbedeling in de EU en het verbeteren
van de efficiëntie van de overdracht van strafvervolging. De nieuwe regelingen bewerkstelligen
dus dat een strafzaak op een efficiëntere manier aan een andere lidstaat kan worden
overgedragen en ook op een efficiëntere manier van een ander land kan worden overgenomen.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de inschatting van de structurele kosten van
het OM van 780.000 euro per jaar. Zij willen weten waar deze raming op is gebaseerd
en of daarin ook de vertaalkosten van verzoekformulieren en processtukken zijn verdisconteerd.
Zij informeren verder naar welke begrotingspost wordt aangesproken en of dit leidt
tot verdringingseffecten elders binnen het OM.
De genoemde kosten zijn gebaseerd op een impactanalyse die is uitgevoerd door het
OM. In die impactanalyse zijn ook de vertaalkosten meegenomen. Zij worden gedekt binnen
de begroting van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, waardoor er geen verdringingseffecten
ontstaan.
De leden van de VVD-fractie merken op dat er geen evaluatiebepaling in het wetsvoorstel
is opgenomen en vragen waarom daarvan is afgezien en in welke monitoringsmechanismen
is voorzien.
Omdat de procedure voor het overgrote deel is vastgelegd in een rechtstreeks werkende
verordening en betrekking heeft op de internationale samenwerking tussen lidstaten,
ligt het voor de hand om de monitoring en evaluatie niet op nationaal niveau te laten
plaatsvinden, maar op Europees niveau. De verordening voorziet ook hierin. In artikel
28 OSvo is geregeld welke gegevens in de lidstaten moeten worden verzameld en aangeleverd
om de werking van de verordening te monitoren. Het gaat dan bijvoorbeeld om het aantal
ingediende verzoeken en de criteria daarvoor, het aantal aanvaarde en geweigerde verzoeken,
evenals om het aantal gevallen waarin een voorziening in rechte is ingesteld en het
aantal met succes aangevochten beslissingen. Uiterlijk op 1 februari 2033 dient de
Europese Commissie een verslag op te stellen over de toepassing van de verordening,
vergezeld van de door de lidstaten aangeleverde en de door de Commissie verzamelde
informatie (artikel 34 OSvo). Op die wijze is dus voorzien in monitoring en evaluatie
van de toepassing van de verordening, met inbegrip van het rechtsmiddel.
De leden van de BBB-fractie vragen hoe wordt omgegaan met de toegenomen werklast voor
het OM en administratieve lasten, bijvoorbeeld rondom kennisgevingen en vertalingen.
Zij vragen of de uitvoerbaarheid van dit wetsvoorstel voldoende geborgd is, mede gelet
op de extra kosten en inzet die hiermee gepaard gaan.
Het OM heeft een raming gemaakt van de incidentele en structurele kosten van de uitvoeringsconsequenties
van de verordening voor het OM. De daarmee gemoeide kosten worden gedekt binnen de
begroting van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Mede gelet daarop acht ik
de uitvoerbaarheid van het wetvoorstel voldoende geborgd.
De leden van de BBB-fractie willen weten hoe wordt voorkomen dat procedures onnodig
vertragen door bezwaar- en beroepsmogelijkheden, en hoe wordt gewaarborgd dat de strafrechtspleging
efficiënt blijft functioneren binnen dit nieuwe Europese kader.
Zoals al gememoreerd in paragraaf 3.2 en 3.4 van deze nota, beoogt de verordening
een efficiënte procedure in het leven te roepen met doeltreffende bescherming van
de grondrechten voor de verdachte en het slachtoffer. Soms staan de efficiëntie en
het bieden van rechtsbescherming in een zekere spanningsverhouding tot elkaar, en
moet daartussen een balans worden gevonden. Dit heeft erin geresulteerd dat de verordening
verdachten en slachtoffers de mogelijkheid geeft om een rechtsmiddel in te stellen
tegen elke beslissing tot aanvaarding van de overdracht, maar daarbij ook door middel
van termijnen de voortgang in de procedure probeert te houden. Bovendien heeft het
instellen van een rechtsmiddel in beginsel geen schorsende werking: dat is enkel het
geval als het verzoek om overdracht pas wordt ingediend nadat het strafrechtelijk
onderzoek is voltooid (zie artikel 17, tweede lid, OSvo, dat echter geen afbreuk doet
aan de mogelijkheid van de aangezochte staat om bepaalde aldaar omschreven voorlopige
maatregelen te handhaven).
6. Consultatieadviezen
De leden van de D66-fractie lezen dat de combinatie van verplichte en facultatieve
gronden voor weigering ruimte geeft voor, naast het signaleren van vervolgingsbeletselen,
een vorm van opportuniteitsafweging. Daarmee zou moeten worden voorkomen dat een strafvervolging
eerst wordt overgedragen, om vervolgens te worden stopgezet in de aangezochte staat.
Zij lezen ook dat dat scenario echter niet helemaal is uitgesloten. Zij noemen in
dit verband dat de Raad voor de rechtspraak in overweging geeft om altijd ambtshalve
te toetsen op de dwingende weigeringsgronden en aan facultatieve weigeringsgronden
indien en voor zover in het bezwaarschrift daarop een beroep wordt gedaan, maar dat
in de toelichting is aangegeven dat in de bezwaarschriftprocedure de rechtbank de
weigeringsgronden enkel ambtshalve toetst bij een ernstig vermoeden dat sprake is
van een dwingende weigeringsgrond. Zij vragen of het overnemen van het advies van
de Raad voor de rechtspraak de risico’s op het stopzetten van een strafvervolging
na overdracht zou verkleinen of wegnemen.
Ook als de rechtbank steeds, dus ook zonder dat daarvoor een aanleiding bestaat, gehouden
zou zijn om alle dwingende weigeringsgronden te onderzoeken, daarover beslissingen
te nemen en deze, voorzien van een motivering, op te nemen in haar beschikking, zou
het risico dat de vervolging wordt stopgezet na overdracht niet worden weggenomen
en naar verwachting ook niet (in betekenisvolle mate) worden verkleind. In de memorie
van toelichting is beschreven in welke gevallen ambtshalve toetsing aan de verplichte
weigeringsgronden aan de orde is. Als een ernstig vermoeden rijst dat de officier
van justitie ten onrechte een dwingende weigeringsgrond niet heeft toegepast, zal
de rechtbank die weigeringsgrond toetsen, ongeacht of daar in het bezwaarschrift een
beroep op is gedaan. Deze toetsing sluit aan bij de toetsing van vervolgingsbeletselen
door de zittingsrechter in het kader van de beraadslaging over de formele vragen van
artikel 348 Sv.17 Ook als de rechter wel in alle gevallen gehouden zou zijn tot ambtshalve toetsing,
zou dat het door deze leden genoemde scenario dat de strafvervolging wordt stopgezet
nadat deze is overgedragen als gezegd niet uitsluiten. Dat is namelijk ook aan de
orde in de situatie waarin de officier van justitie nadat de strafvervolging is overgenomen,
ondanks het gegeven dat hij eerder van oordeel was dat overdracht van strafvervolging
in het belang was van een goede rechtsbedeling, op gronden ontleend aan het algemeen
belang toch besluit de verdachte niet (verder) te vervolgen, bijvoorbeeld omdat van
omstandigheden die voor die afweging van belang zijn pas na de overdracht blijkt.
Ook bijvoorbeeld het scenario dat na overdracht van strafvervolging in de opsporingsfase
na nader onderzoek blijkt dat er onvoldoende bewijs is om de zaak aan de rechter voor
te leggen, kan met een andere inkleding van de rechterlijke toets van de dwingende
weigeringsgronden niet worden vermeden.
De leden van de D66-fractie vragen, tegen de achtergrond van het advies van de Nederlandse
Orde van Advocaten (NOvA), waarin wordt ingegaan op de rechtsbijstand, naar de last
tot aanwijzing. Zij vragen om een nadere toelichting, mede gelet op het speerpunt
in het regeerakkoord over toegang tot het recht.
Toegang tot het recht is van wezenlijk belang voor het functioneren van onze democratische
rechtsstaat. Dat belang wordt, zoals deze leden ook opmerken, onderstreept in het
coalitieakkoord. In paragraaf 3.2 van deze nota ben ik in antwoord op vragen van de
leden van de BBB-fractie nader ingegaan op de mogelijkheden voor verdachten en slachtoffers
om zich in de bezwaarschriftprocedure te laten bijstaan door een raadsman, en op de
financiering van die bijstand. Zoals ik daar heb aangegeven, vormt het onderhavige
wetsvoorstel geen aanleiding om in aanvulling op de bestaande mogelijkheden bijzondere
voorzieningen te treffen voor de Europese overdracht van strafvervolging. Wel beoogt
het kabinet bij te dragen aan de toegang tot het recht met het wetsvoorstel versterking
rechtsbijstand in het strafproces (Kamerstukken
II 2025/26, 36 944, nr. 2 en 3) dat voorziet in een uitbreiding van het recht op rechtsbijstand voor verdachten
in verschillende fasen van het strafproces.
De leden van de VVD-fractie merken op dat het wetsvoorstel niet in internetconsultatie
is gegeven en verzoeken een toelichting op deze keuze. Zij vragen ook of kan worden
nagegaan wat de reden is geweest dat Slachtofferhulp Nederland ervoor heeft gekozen
om geen advies uit te brengen. Zij informeren verder of het Fonds slachtofferhulp
is benaderd voor advies en of eventueel het Fonds slachtofferhulp alsnog kan worden
gevraagd of het opmerkingen heeft over het wetsvoorstel.
Het wetsvoorstel betreft een voorstel ter uitvoering van een verordening met een implementatietermijn
van twee jaar. Bij de uitvoering van verordeningen bestaat daarnaast vaak, en zo ook
in dit geval, betrekkelijk weinig ruimte voor lidstaten om beleidskeuzes te maken.
Daarom is, conform de Aanwijzingen voor de regelgeving (Ar) 9.16, eerste lid, reeds
tijdens de totstandkoming van de verordening het OM meermaals geraadpleegd met het
oog op het bepalen van het Nederlandse standpunt in de onderhandelingen. Het OM en
de rechtspraak zijn ook betrokken bij de voorbereiding van het wetsvoorstel. Vanwege
het belang van een tijdige implementatie en de soms beperkte beleidsruimte is bij
de voorbereiding van implementatieregelingen het uitgangspunt dat over het ontwerp
daarvan geen advies wordt gevraagd (Ar 9.16, tweede lid). Daarom is afgezien van internetconsultatie.
Wel zijn heel gericht de organisaties die in de praktijk met de verordening en de
wettelijke regeling zullen gaan werken geconsulteerd, mede met het oog op de uitvoerbaarheid
van de regeling voor die organisaties. Tegen die achtergrond zijn de Raad voor de
rechtspraak, het College van procureurs-generaal, de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak,
de Nederlandse Orde van Advocaten en Slachtofferhulp Nederland geconsulteerd. Slachtofferhulp
Nederland (SHN) heeft te kennen gegeven geen advies uit te brengen omdat, zo heeft
deze organisatie laten weten bij navraag op ambtelijk niveau, in het wetsvoorstel
al afdoende staat dat bij een eventuele overdracht rekening wordt gehouden met de
positie van het slachtoffer. Voor het ene slachtoffer zal een overdracht gewenst zijn,
voor het andere slachtoffer wellicht niet. Juist daarom is het belangrijk dat naar
hen geluisterd wordt en rekening wordt gehouden met hun positie. Mede gelet op vorenstaande
overwegingen, zie ik geen aanleiding om andere organisaties te bevragen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de NOvA heeft geadviseerd om ook slachtoffers
een vorm van gefinancierde rechtsbijstand te verlenen. Zij willen weten waarom deze
suggestie niet is gevolgd en of er bij de voorbereiding van het wetsvoorstel contact
is geweest met de Raad voor rechtsbijstand. Zij vragen of, als er een reactie is van
de Raad voor rechtsbijstand over dit punt of het wetsvoorstel in brede zin is, deze
aan de Kamer kan worden gestuurd.
Bij de voorbereiding van het wetsvoorstel is met de Raad voor rechtsbijstand gesproken
over de uitvoering van de verordening en de eventuele gevolgen voor verzoeken om rechtsbijstand
vanwege de invoering van deze wet. De Raad voor rechtsbijstand is niet formeel geconsulteerd
en heeft evenmin anderszins schriftelijk een standpunt ingenomen over (dit onderdeel
van) het wetsvoorstel. Voor een toelichting op de keuze om geen bijzondere voorziening
te treffen voor gefinancierde rechtsbijstand voor slachtoffers buiten de bestaande
mogelijkheden om, verwijs ik de leden graag naar de beantwoording van vragen van de
leden van de BBB-fractie in paragraaf 3.2 van deze nota.
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel 5.10.4 [gevolgen aanvaarding verzoek tot overdracht van strafvervolging]
De leden van de D66-fractie verwijzen naar de artikelsgewijze toelichting bij artikel
5.10.4, eerste lid, Sv over de voorlopige hechtenis, waarin staat: «Het is dus niet
mogelijk om voorlopige hechtenis toe te passen in gevallen waarin dat op grond van
artikel 67 Sv niet mogelijk is of zonder dat sprake is van een van de gronden genoemd
in artikel 67b Sv.»
Ik kan bevestigen dat hier sprake is van een verschrijving in de toelichting: de gronden
voor voorlopige hechtenis zijn, zoals de leden terecht aangeven, neergelegd in artikel
67a Sv. Het toepassen van voorlopige hechtenis is niet mogelijk zonder dat sprake
is van een van de aldaar genoemde gronden. Ik ben deze leden erkentelijk voor hun
oplettendheid.
Artikel 5.10.6 [voorlopige maatregelen bij afgeleide rechtsmacht]
Artikel 5.10.6 Sv maakt het mogelijk om voorlopige maatregelen te nemen hangende de
beslissing op een overdrachtsverzoek, voor gevallen waarin Nederland enkel over afgeleide
rechtsmacht beschikt, zo lezen de leden van de VVD-fractie. De officier van justitie
heeft op dat moment nog geen beslissing genomen over aanvaarding. Deze leden vragen
welke rechter in dit geval de gronden toetst voor een eventuele voorlopige hechtenis
en of die rechter daarbij al kan ingaan op de vraag of aanvaarding van de overdracht
waarschijnlijk is.
Artikel 5.10.6 Sv geeft uitvoering aan artikel 22, derde en vierde lid, OSvo, op grond
waarvan lidstaten het mogelijk kunnen maken om voorlopige maatregelen te nemen naar
aanleiding van een verzoek tot overdracht van strafvervolging in weerwil van het ontbreken
van originaire rechtsmacht, nog voordat de beslissing tot aanvaarding is genomen.
Daarmee kan bijvoorbeeld worden voorkomen dat een verdachte ontvlucht of kan bewijsmateriaal
worden zekergesteld voordat de officier van justitie tot een beslissing is gekomen.
Op de maatregelen genoemd in artikel 5.10.6 Sv, waaronder dus de voorlopige hechtenis,
zijn alle gebruikelijke nationale voorschriften van toepassing. De verordening regelt
dat de bevoegde autoriteit die maatregelen kan nemen nadat het verzoek van strafvervolging
en alle aanvullende informatie overeenkomstig de verordening is ontvangen. Deze informatie
moet de officier van justitie – en later ook de rechter – in staat stellen om te beoordelen
of aan alle voorwaarden voor voorlopige hechtenis is voldaan en of daarvoor gronden
aanwezig zijn. Bovendien wordt die beslissing genomen «na beoordeling» van de informatie
waarover de aangezochte autoriteit beschikt. De maatregelen kunnen worden genomen
door de officier van justitie zonder dat daarvoor een verzoek van de verzoekende autoriteit
vereist is. De officier zal dus naar aanleiding van het verzoek zelfstandig beoordelen
of hij het nemen van procedurele maatregelen noodzakelijk vindt.
Het ligt in de rede dat de officier van justitie bij die beoordeling ook meeweegt
in welke mate hij het waarschijnlijk acht dat het verzoek door hem zal worden aanvaard.
Dat is niet anders in gevallen waarin Nederland wel rechtsmacht heeft, en de officier
van justitie overweegt om hangende de beslissing op het verzoek procedurele maatregelen
te nemen. Ziet de officier van justitie evident onvoldoende aanknopingspunten voor
een vervolging in Nederland, dan is het vorderen van voorlopige hechtenis niet aan
de orde. Datzelfde geldt als evident sprake is van een vervolgingsbeletsel. Dat is
overigens niet anders in een zaak waarin overdracht van strafvervolging geen rol speelt.
Besluit de officier van justitie dat het toepassen van vrijheidsbenemende dwangmiddelen
noodzakelijk is, dan vindt deze plaats met toepassing van het gebruikelijke wettelijke
kader, inclusief het gebruikelijke wettelijke kader voor de toetsing van de vrijheidsbeneming
door de rechter (artikel 63 Sv e.v.). Indien ernstig rekening moet worden gehouden
met de mogelijkheid dat de verdachte niet zal worden vervolgd voor het feit waarvoor
voorlopige hechtenis is gevorderd – en dus ook geen vrijheidsbenemende straf zal worden
opgelegd – dan zal de rechter de vordering tot voorlopige hechtenis afwijzen op grond
van het anticipatiegebod van artikel 67a, derde lid, Sv.18 Als er dus naar het oordeel van de rechter sprake is van een vervolgingsbeletsel
of een andere omstandigheid die maakt dat ernstig rekening moet worden gehouden met
de mogelijkheid dat de verdachte niet zal worden vervolgd, moet het bevel voorlopige
hechtenis achterwege blijven. Het gegeven dat het nemen van procedurele maatregelen
mogelijk is gemaakt door het verzoek om overdracht van strafvervolging, speelt in
die toetsing geen zelfstandige rol.
Artikel 5.10.7 [rechtsmiddel]
De leden van de VVD-fractie lezen in de artikelsgewijze toelichting dat alle verdachten
en slachtoffers die recht hebben op het instellen van een rechtsmiddel, in beginsel
ook over de overdracht en dat recht worden geïnformeerd. Zij vragen waarom daar wordt
gesproken over «in beginsel» en vragen voorbeelden van situaties waarbij verdachten
of slachtoffers die recht hebben op het instellen van een rechtsmiddel niet worden
geïnformeerd over de overdracht en op hun recht op het instellen van een rechtsmiddel.
Met deze leden ben ik van mening dat het van belang is dat verdachten en slachtoffers
worden geïnformeerd over de overdracht en over het recht op het instellen van een
rechtsmiddel. De kennisgevingsverplichting in artikel 16, eerste lid, OSvo is beperkt
tot slachtoffers die verblijven (of rechtspersonen die gevestigd zijn) in de verzoekende
staat, terwijl het rechtsmiddel op grond van artikel 17, eerste lid, OSvo kan worden
ingesteld door alle slachtoffers. Vanwege het belang van de kennisgeving is ervoor
gekozen om in de uitvoering niet alleen slachtoffers die verblijven in de verzoekende
lidstaat, maar – voor zover mogelijk – alle slachtoffers die wensen te worden geïnformeerd
in kennis te stellen van de overdracht. Er zijn evenwel twee scenario’s denkbaar waarin
dat anders is, en op die scenario’s wordt ook gedoeld met het voorbehoud dat verdachten
en slachtoffers «in beginsel» worden geïnformeerd. Ten eerste moet rekening worden
gehouden met gevallen waarin het, ondanks redelijke inspanningen, niet mogelijk is
gebleken om de verdachte of het slachtoffer te lokaliseren of bereiken (zie nader
over deze uitzondering de beantwoording van vragen van de leden van de SGP-fractie
in paragraaf 3.2 van deze nota). Ten tweede wordt, als een slachtoffer te kennen heeft
gegeven dat hij niet wenst te worden geïnformeerd over de strafzaak, de wens van het slachtoffer gerespecteerd.
In die gevallen is het dus mogelijk dat een verdachte of slachtoffer wel een recht
heeft op het instellen van een rechtsmiddel, maar daarover niet wordt geïnformeerd.
De leden van de VVD-fractie vragen wat kan worden verstaan onder een «redelijke inspanning»
van een betrokken autoriteit om verdachten en slachtoffers te lokaliseren of te bereiken
en wanneer iemand «onvindbaar» is.
De kennisgevingsplicht en de uitzonderingen daarop zijn geregeld in de verordening
en hebben in die context een autonome en uniforme uitleg. De verwijzing naar personen
die niet kunnen worden bereikt ondanks redelijke inspanningen staat niet op zichzelf
in het Unierecht: deze komt bijvoorbeeld ook voor in artikel 8, vierde lid, van de
Richtlijn betreffende de onschuldpresumptie19 en in dat kader is aan die term ook al invulling gegeven door het Hof van Justitie.20 Voor de Nederlandse context biedt de betekeningsregeling van artikel 36e Sv houvast.
De beslissing tot aanvaarding van het verzoek wordt immers aan de verdachte en het
slachtoffer betekend. Artikel 36e Sv schrijft voor hoe de betekening moet plaatsvinden,
ook ten aanzien van personen die zich niet in Nederland bevinden, en geeft daarmee
invulling aan de inspanningen die het OM naar Nederlands recht moet verrichten. Zoals
uiteengezet in de artikelsgewijze toelichting op artikel 5.10.7, eerste lid, kunnen
de aangezochte en verzoekende autoriteit elkaars hulp inroepen bij het betekenen van
mededelingen. Daarbij kunnen de voorschriften over het grensoverschrijdend toezenden
van gerechtelijke stukken van artikel 5 van de EU-rechtshulpovereenkomst21 worden toegepast.
OVERIG
Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie hoe Nederland zich in Europees verband
inzet voor een uniforme toepassing van de verordening, nu de verordening de aangezochte
autoriteit ruime beoordelingsvrijheid geeft. Zij informeren verder op welke wijze
de Europese Commissie voorziet in monitoring van de toepassing van de verordening
en hoe praktijkervaringen tussen lidstaten worden gedeeld.
Voor de vraag op welke wijze de Europese Commissie voorziet in monitoring van de toepassing
van de verordening verwijs ik graag naar de beantwoording van eerdere vragen van deze
fractie over de evaluatie van de nieuwe regeling in paragraaf 5 van deze nota. Kort
gezegd is in de verordening geregeld welke informatie de lidstaten moeten aanleveren
ten behoeve van een evaluatie die door de Commissie zal plaatsvinden. Daaraan zal
ook Nederland een bijdrage leveren. Zoals de leden van de VVD-fractie terecht stellen,
is het uiteindelijk afhankelijk van de lidstaten of de beoogde efficiëntiewinst ook
wordt verwezenlijkt. Het OM kan een bijdrage leveren door in grensoverschrijdende
strafzaken steeds de mogelijkheid van overdracht van strafvervolging te overwegen
en daarover waar nodig te overleggen met andere bevoegde autoriteiten. Door in overleg
met andere lidstaten te komen tot een gezamenlijk gedragen afweging welke lidstaat
in de beste positie is om een strafbaar feit te komen, kunnen lidstaten de onderlinge
toepassing van de verordening en het onderlinge begrip bevorderen. Daaraan kan ook
de officier van justitie als verzoekende autoriteit een bijdrage leveren door met
een zorgvuldige motivering aan de hand van de concrete kenmerken van de zaak een adequate
beoordeling door de aangezochte autoriteit te faciliteren. Ook als aangezochte autoriteit
kan de officier van justitie een rol spelen, door in voorkomend geval overleg te plegen
met de verzoekende autoriteit alvorens het verzoek te weigeren (artikel 12, tweede
lid, OSvo). Op die manier kan het OM in gezamenlijkheid met andere lidstaten ervaring
opdoen en best practices ontwikkelen, en van de verordening een waardevol instrument maken in de Europese
samenwerking op het terrein van het strafrecht.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D.M. Van Weel
Ondertekenaars
D.M. van Weel, minister van Justitie en Veiligheid