Nota n.a.v. het (nader/tweede nader/enz.) verslag : Nota naar aanleiding van het verslag
36 878 Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs, de Wet voortgezet onderwijs 2020 en enkele andere wetten, alsmede tot intrekking van de Wet educatie en beroepsonderwijs BES en de Wet sociale kanstrajecten jongeren BES vanwege de modernisering van de regels voor beroeps- en volwassenenonderwijs en het voorkomen en bestrijden van voortijdig schoolverlaten in Caribisch Nederland (modernisering regels voor beroepsonderwijs, educatie en vsv Caribisch Nederland)
Nr. 6
NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 1 september 2026
De leden van de fracties van D66, VVD en GroenLinks-PvdA hebben met belangstelling
kennisgenomen van het wetsvoorstel modernisering regels voor beroepsonderwijs, educatie
en vsv Caribisch Nederland. De leden van de fracties van PVV, CDA, JA21 en BBB hebben
kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel. Naast de inbreng van de leden van
de afzonderlijke fracties is er in het verslag gezamenlijke inbreng namens de commissie
geleverd. De regering dankt de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, en in het bijzonder de door de commissie aangestelde wetgevingsrapporteurs,1 voor de schriftelijke inbreng bij het onderhavige wetsvoorstel.
Tegelijkertijd met deze nota naar aanleiding van het verslag wordt ook een nota van
wijziging ingediend, waarmee vooral enkele technische correcties in het wetsvoorstel
worden aangebracht. Voor een nadere duiding van de wijzigingen wordt verwezen naar
de bijbehorende toelichting.
INHOUDSOPGAVE
Gezamenlijke inbreng commissie
2
I
Algemeen
2
1.
Algemeen
2
2.
Doelstelling
2
3.
Informatiesysteem
4
4.
Aanpak voortijdig schoolverlaten (vsv)
5
5.
Toelage sociale kanstrajecten
6
6.
Financiële gevolgen
7
7.
Gevolgen voor de bescherming van persoonsgegevens
10
8.
Wetsvoorstel in relatie tot lagere regelgeving
10
9.
Evaluatie
11
Inbreng leden van de fracties
12
I.
Algemeen
12
1.
Inleiding
14
1.1
Aanleiding
15
1.2
Doelstelling
16
2.
Hoofdlijnen van het voorstel
19
2.1
Erkenning beroepsopleidingen
21
2.2
Bekostiging beroepsopleidingen
22
2.3
Raad onderwijs arbeidsmarkt Caribisch Nederland (ROA CN)
24
2.4
Het beroepsonderwijs
25
2.5
Volwasseneneducatie
28
2.6
Medezeggenschap
28
2.7
Informatiesystemen
28
2.8
Aanpak voortijdig schoolverlaten (vsv)
29
2.9
Onderliggende voorzieningen
31
3.
Verhouding tot ander recht
32
3.1
Grondwet
32
4.
Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
32
4.1
Reactie Dienst Uitvoering Onderwijs
33
5.
Overige reacties
33
5.1
Reacties openbare lichamen
33
6.
Gevolgen en administratieve lasten
33
7.
Financiële gevolgen
34
8.
Gevolgen voor de bescherming van persoonsgegevens
35
9.
Internetconsultatie en advies toetsing regeldruk
36
9.1
Internetconsultatie
36
II.
Artikelsgewijs
36
Artikelen XX. Inwerkingtreding
36
Gezamenlijke inbreng commissie
I Algemeen
1. Algemeen
De regering volgt in deze nota naar aanleiding van het verslag de indeling van het
verslag. Soms wordt er verwezen naar het antwoord op een eerdere vraag om onnodige
herhaling te voorkomen. Deze nota naar aanleiding van het verslag is gegeven in overeenstemming
met de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
2. Doelstelling
De leden van de commissie lezen dat de regering met het wetvoorstel vijf doelen beoogt,
waaronder het zoveel mogelijk gelijktrekken van de regels en het voorzieningenniveau
voor het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie in Caribisch Nederland met dat
in Europees Nederland zodat gelijkwaardig onderwijs en gelijkwaardige voorzieningen
ontstaan. De regering verwijst in dit kader ook naar verschillende CBS-cijfers: de
hoogst genoten opleiding van 50 procent van de beroepsbevolking op Bonaire ligt onder
het niveau van een startkwalificatie, op Sint Eustatius geldt dat voor 67 procent
van de beroepsbevolking en op Saba voor 40 procent. In Europees Nederland ligt dit
percentage op 28 procent. De leden van de commissie constateren dat de regering in
de memorie van toelichting geen kwantitatieve doelstellingen heeft opgenomen. Zij
vragen zich daarom af of de regering, naast de kwalitatief geformuleerde doelstellingen,
ook inzet op kwantitatieve doelstellingen zoals ten aanzien van het percentage van
de bevolking met startkwalificatie? Zo ja, welke (tussen)doelen ziet de regering hierin
en wanneer verwacht de regering een gelijkwaardig percentage te bereiken? Hoe monitort
de regering dit?
Het eerste tussendoel is dat kort na inwerkingtreding van het wetsvoorstel de instrumenten
die met dit wetsvoorstel worden gegeven niet alleen bekend zijn bij alle partijen
maar ook worden ingezet om de beleidsdoelen te kunnen realiseren. Bij de evaluatie
over vijf jaar zou in de ogen van de regering in ieder geval iedereen zonder startkwalificatie
in beeld moeten zijn bij elk openbaar lichaam, elke school een succesvol beleid uitvoeren
met behulp van openbaar lichaam en anderen om het aantal voortijdig schoolverlaters
te beperken, en zou de omslag naar een verbetering van de basisvaardigheden in gang
moeten zijn gezet, afhankelijk ook van de deelname aan opleidingen educatie.
De regering stelt vooralsnog geen kwantitatieve doelstellingen. Zo is het vaststellen
van een realistisch streefpercentage voor het aantal personen in Caribisch Nederland
met een startkwalificatie lastig, omdat het bereiken hiervan van diverse factoren
afhankelijk is.
Om te beginnen wordt het aanbieden van opleidingen educatie aan volwassenen een nieuwe
taak van de drie bestuurscolleges. Hoewel zij verplicht zijn om uitvoering te geven
aan deze taak, beslissen zij zelf in samenspraak met hun eilandsraden hoe zij invulling
geven aan deze taak én hoeveel begrotingsruimte er beschikbaar is voor de uitvoering
ervan. Opleidingen educatie zijn gericht op het verbeteren van het kennis- en vaardigheidsniveau
van volwassenen. Hierbij kan gedacht worden aan opleidingen Nederlandse taal, digitale
vaardigheden of rekenen. Deze opleidingen zijn verschillend van aard; deels gericht
op het ingangsniveau van het beroepsonderwijs of hoger beroepsonderwijs, maar soms
ook op alfabetisering. Dit betekent dat een opleiding educatie, uitgezonderd de opleidingen
voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) voor havo en vwo, niet rechtstreeks
leidt tot een formele startkwalificatie, maar veeleer voorbereidt op het kunnen behalen
daarvan. Wettelijk is er sprake van een startkwalificatie bij het bezit van een diploma
mbo vanaf niveau 2 (basisberoepsopleiding), havo, vwo, of bepaalde certificaten of
diploma’s behaald binnen de onderwijssystematiek van de Caribbean Examinations Council
(CXC).2
Daarnaast zet de regering met dit wetsvoorstel in op het voorkomen en bestrijden van
voortijdig schoolverlaten (vsv). Dat begint al bij kinderen vanaf twaalf jaar. Nieuw
is ook dat de onderwijsinstellingen het voortouw krijgen bij de organisatie van het
vsv-beleid. Hiermee kan de school maatwerk leveren én, anders dan op basis van de
huidige Wet sociale kanstrajecten jongeren BES (SKJ-wet), inzetten op de preventieve
kant van uitval. De SKJ-wet is alleen van toepassing op het moment dat een jongere
al is uitgevallen. Op deze manier verwacht de regering ook het studiesucces van jongeren
te vergroten.
Met betrekking tot de doelstelling van het realiseren van gelijkwaardig onderwijs
en gelijkwaardige voorzieningen ten opzichte van Europees Nederland valt het de leden
van de commissie op dat daartoe benodigde randvoorwaarden als de data-infrastructuur,
bestuurlijke capaciteit en financiering nog in onderzoek of ontwikkeling zijn. Hoe
wordt voorkomen dat wettelijke verplichtingen worden ingevoerd die in de praktijk
(nog) niet uitvoerbaar zijn? Hoe is in de voorbereiding van het wetsvoorstel expliciet
gekeken naar de uitvoerbaarheid voor de openbare lichamen en onderwijsinstellingen,
en hoe is deze gewogen ten opzichte van de beoogde beleidsambitie om te komen tot
gelijkwaardig onderwijs en gelijkwaardige voorzieningen?
In het wetsvoorstel is uitvoerbaarheid een expliciet uitgangspunt. Om te voorkomen
dat wettelijke verplichtingen in de praktijk (nog) niet uitvoerbaar zijn, is er gewerkt
volgens het «comply or explain» principe. Daarbij is per maatregel beoordeeld of en
hoe deze toepasbaar is in Caribisch Nederland.
Voorafgaand aan dit wetsvoorstel én tijdens dit wetstraject zijn er intensieve veldsessies
geweest met betrokkenen op de drie eilanden, waarbij de naleefbaarheid en uitvoerbaarheid
van het voorstel steeds onderwerp van gesprek waren. Tot slot is het wetsvoorstel
onderworpen aan uitvoeringstoetsen door onder meer DUO en de Inspectie van het Onderwijs.
Hieruit volgt dat het voorstel uitvoerbaar is, waarbij aandachtspunten waar mogelijk
zijn verwerkt in het wetsvoorstel en de memorie van toelichting.
Dit heeft ertoe geleid dat ik heb gekozen voor een benadering gericht op een gelijkwaardig
voorzieningsniveau binnen de lokale mogelijkheden in plaats van voor volledige harmonisatie
met Europees Nederland. De uitvoerbaarheid is daarbij steeds afgewogen tegen de beleidsambitie.
Dat blijkt ook uit concrete keuzes in het wetsvoorstel. Zo is voor de aanpak van vsv
niet gekozen voor de Europees Nederlandse systematiek met een centrale rol voor de
gemeenten, maar voor een regierol van de contactschool. Dit sluit beter aan bij de
schaal van de eilanden en de beschikbare bestuurlijke capaciteit. Ook is bij het starten
van nieuwe beroepsopleidingen een specifieke rol voor ROA CN opgenomen, passend bij
de kleinschalige mbo-structuur in Caribisch Nederland. Deze voorbeelden laten zien
dat steeds is gezocht naar balans tussen de ambitie van gelijkwaardig onderwijs en
de praktische uitvoering in Caribisch Nederland.
3. Informatiesystemen
De leden van de commissie merken op dat de regering in de memorie van toelichting
aandacht besteedt aan het feit dat een centraal register nog ontbreekt in Caribisch
Nederland en het Ministerie van OCW momenteel daardoor nog geen «doorwrochte stelselinformatie
heeft van jaar op jaar over indicatoren als studiesucces, diplomaresultaat, verzuim
en uitval in Caribisch Nederland». De regering geeft daarbij aan dat een geautomatiseerde
koppeling van gegevens over verzuim en voortijdig schoolverlaten (vsv) nog niet direct
vanaf inwerkingtreding van het wetsvoorstel uitvoerbaar is, maar pas met ingang van
studiejaar 2026–2027. Het zal volgens de regering ook nog enige tijd duren voor uitgebreide
onderwijsdata van Saba en Sint Eustatius kunnen worden opgenomen, maar hierop zal
wel ambtelijke inzet gepleegd blijven worden. Kan de regering een nadere toelichting
geven op de geautomatiseerde koppeling en beschikbaarheid van deze gegevens? Welke
randvoorwaarden zijn nu nog niet vervuld om dit mogelijk te maken en wanneer verwacht
de regering dit gerealiseerd te hebben? Wanneer is een volledig centraal register
voor Caribisch Nederland gereed? De leden van de commissie vragen tot slot of de regering
nader kan toelichten welke ambtelijke inzet nu gepleegd wordt.
Alle scholen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn vastgelegd in de registratie
instellingen en onderwijs (RIO). RIO kent een juridisch en een onderwijskundig gedeelte:
het juridische gedeelte is gevuld met gegevens vanuit DUO; het onderwijskundig deel
(het inrichtingsdeel) kan de school zelf gebruiken en vullen. Het tweede register
is het register onderwijsdeelnemers (ROD). Dit register is van belang voor beleidsinformatie
voor de bekostiging, diplomagegevens en registratie van schoolverzuim en vrijstelling
van de leerplicht.
Er bestaan geen technische belemmeringen voor aansluiting op ROD voor scholen op Bonaire.
De verwachting is dat per 1 augustus 2027 alle scholen op Bonaire zijn aangesloten.
Dit betreft acht scholen voor primair onderwijs en één verticale scholengemeenschap
waaraan zowel voortgezet onderwijs als middelbaar beroepsonderwijs wordt aangeboden.
Vanaf dat moment kunnen de inschrijvingen en de examenresultaten van studenten op
Bonaire met het register onderwijsdeelnemers uitgewisseld kunnen worden. De eerste
stappen om dat technisch mogelijk te maken zijn al gezet.
Verzuim- en vrijstellingsgegevens worden vooralsnog niet via het register onderwijsdeelnemers
verzameld. Het is de bedoeling dat de openbare lichamen op Bonaire, Saba en Sint Eustatius
investeren in een pakket om geautomatiseerde uitwisseling met het leerlingenadministratiesysteem
op de scholen mogelijk te maken. Het bestuurscollege van Bonaire heeft de eerste stappen
gezet en geïnvesteerd in een pakket. Het wetsvoorstel voorziet in overgangsrecht dat
beoogt ervoor te zorgen dat de gegevensverwerking voor verzuim- en vrijstellingsgegevens
voorlopig alleen lokaal plaatsvindt zonder uitwisseling met het ROD in Europees Nederland.
Het voordeel van het ROD is dat het gehele proces is geautomatiseerd. Daarbij moet
wel worden bedacht dat een belangrijke reden voor het bestaansrecht van het ROD is
dat een school met diverse gemeenten te maken heeft in Europees Nederland. In Bonaire,
Sint Eustatius of Saba is dat niet het geval en is het telkens het bestuurscollege
van het eigen openbaar lichaam of de eigen leerplichtambtenaar waarmee verzuim- of
vrijstellingsgegevens moeten worden gedeeld.
Voor Saba en Sint Eustatius zijn er technische of financiële uitdagingen met betrekking
tot het aansluiten van de scholen op ROD; deze worden op dit moment verder in kaart
gebracht. Scholen op Saba en Sint Eustatius werken veelal met andere softwareleveranciers
dan in Europees Nederland. Het leerling administratiesysteem (LAS) dat de scholen
gebruiken moet kunnen aansluiten op het register voor een goede uitwisseling. Het
betreft relatief kleine aantallen.3 Daarbij geldt voor de twee VO-scholen een afwijkend onderwijsstelsel (CXC onderwijssysteem).4 De (vaak buitenlandse) softwareleveranciers moeten bereid zijn om voor een nichemarkt
investeringen te plegen om zodoende aansluiting te zoeken met het Nederlandse ROD.
Dit alles in overweging nemend zou de conclusie kunnen zijn dat de scholen op Saba
en Sint Eustatius de benodigde gegevens digitaal blijven aanleveren zoals zij dat
nu ook al doen.
Er vindt periodiek overleg plaats met de scholen, bestuurscolleges, ROA CN, SBB, DUO
en Inspectie van het onderwijs en andere partijen. Bij tussentijdse vragen weet men
elkaar te vinden.
4. Aanpak voortijdig schoolverlaten (vsv)
De regering stelt voor om de aanpak voortijdig schoolverlaten (vsv) vooralsnog niet
te beleggen bij de openbare lichamen, maar bij de scholen voor voortgezet en beroepsonderwijs.
Reden hiervoor is dat de openbare lichamen nog een flinke slag te maken hebben om
hun wettelijke taken ten aanzien van registratie, doorverwijzing en monitoring op
orde te brengen. De scholen wordt nu de taak toebedeeld om in samenwerking met andere
relevante partijen een eilandelijk plan te maken. Het openbaar lichaam neemt deel
in de door scholen op te richten overlegstructuur en is in de woorden van de regering
medeverantwoordelijk. Kan de regering een toelichting geven op in hoeverre de scholen
in staat zijn deze taak te verrichten en hoe zij worden gefaciliteerd om dit te gaan
doen? Hoe staan de scholen zelf tegenover deze taak? Kan de regering verder een toelichting
geven op de rol van een openbaar lichaam in de overlegstructuur? Op basis waarvan
is een openbaar lichaam formeel (mede)verantwoordelijk en waarvoor? Tot slot vragen
deze leden of de regering een planning voor ogen heeft voor de invulling van deze
taak op lange termijn. Is het de bedoeling dat deze taak alsnog bij het openbaar lichaam
wordt belegd, als zij hun wettelijke taken op orde hebben? Op welke termijn verwacht
de regering dat dit het geval is? Welke rol ziet de regering voor de SKJ-organisaties5 in de overlegstructuur, nu de wettelijke grondslag voor de SKJ-organisatie verdwijnt?
De scholen in Caribisch Nederland zijn het beste in staat om een coördinerende en
een groot deel van de uitvoerende taak ten aanzien van de aanpak van voortijdig schoolverlaten
te vervullen, omdat zij als eerste zicht hebben op (potentiële) voortijdige schoolverlaters.
De scholen en bestuurscolleges steunen deze aanpak ook. Dit betekent dat er bewust
voor is gekozen om deze nieuwe taak niet bij het openbaar lichaam te beleggen. Ieder
openbaar lichaam blijft wel verantwoordelijk voor de handhaving van de leerplicht
en krijgt als taak om jongeren zonder startkwalificatie die niet naar school gaan
te stimuleren alsnog hun schooldiploma te behalen. De invoering van het vsv-beleid
vraagt om een nieuwe integrale aanpak met financiële ondersteuning. Om die reden kan
de contactschool subsidie aanvragen voor de gezamenlijke uitvoering van het eilandelijk
programma, gericht op het terugdringen en beheersen van voortijdig schoolverlaten.
Onderdeel van dit plan is de wijze waarop school, leerplichtambtenaar en bestuurscollege
hun taken en bevoegdheden uitoefenen, zodat er geen lacunes in de uitvoering zijn
en dubbel werk wordt voorkomen. De uitvoering vindt plaats in samenwerking met andere
relevante partijen binnen het sociaal domein. Scholen richten hiertoe een overlegstructuur
in, waarin ook het openbaar lichaam participeert. Het openbaar lichaam is op die manier
weliswaar niet eindverantwoordelijk voor het eilandelijk vsv-programma, maar wel medeverantwoordelijk
en kan via deze rol invloed uitoefenen op de inhoud en uitvoering van het programma.
Daarnaast behoudt het openbaar lichaam zijn wettelijke taken op het gebied van registratie,
monitoring en doorverwijzing van voortijdige schoolverlaters tot 27 jaar terug naar
school. De regering is niet voornemens om de wet op dit punt snel weer te wijzigen.
Het is nu eerst wenselijk alle betrokken partijen de kans te geven beleid te maken
voor het eiland en hieraan uitvoering te geven in het belang van de jongeren in Bonaire,
Sint Eustatius en Saba. De regering heeft geen enkel bezwaar tegen een rol in de uitvoering
van het eilandelijk vsv-programma voor de huidige SKJ-organisaties. Sterker nog, scholen
en het openbaar lichaam kunnen per eiland ervoor kiezen om de huidige SKJ-organisaties
te blijven betrekken bij de uitvoering van het vsv-beleid, gelet op hun expertise
en ervaring bij de begeleiding van voortijdige schoolverlaters.
5. Toelage sociale kanstraject
De regering is voornemens de toelage die SKJ-kandidaten momenteel nog kunnen ontvangen
als ze deelnemen aan een traject, te laten vervallen. In eventueel toekomstige trajecten
voor voortijdig schoolverlaters worden zij volgens de regering niet meer financieel
bevoorrecht ten opzichte van leerlingen en studenten die wel naar school gaan. Kan
de regering een nadere onderbouwing geven van het laten vervallen van deze toelage?
Met welke doelen was deze toelage destijds geïntroduceerd en welke effecten verwacht
de regering van het afschaffen van deze toelage? Hoeveel voortijdig schoolverlaters
ontvangen momenteel zo’n toelage en is gekeken naar de inkomensgevolgen voor deze
specifieke groep?
De toelage voor deelnemers aan sociale kanstrajecten vindt haar herkomst in de sociale
vormingsplicht zoals die destijds bestond in de Nederlandse Antillen. Bij de staatkundige
hervorming in 2010 is de Landsverordening sociale vormingsplicht omgezet in een vormingsrecht
op grond van de Wet sociale kanstrajecten jongeren BES (SKJ-wet). De toelage is met
het verdwijnen van het dwingende karakter echter in stand gehouden om deelname aan
de trajecten aantrekkelijk te maken. Afgelopen schooljaar (2025/26) waren er 22 deelnemers
aan sociale kanstrajecten.
Met dit wetsvoorstel wordt gekozen voor een andere inrichting van het beleid rond
voortijdig schoolverlaten. Een toelage voor het niet meer volgen van onderwijs past
hierbij niet meer en is een verkeerde prikkel.
Voor jongeren die bij inwerkingtreding van de wet al deelnemen aan een sociaal kanstraject
geldt overgangsrecht. Hiermee wordt voorkomen dat lopende trajecten abrupt eindigen
of deelnemers direct hun toelage verliezen. De toelage wordt daarmee tijdelijk voortgezet
voor bestaande deelnemers, om een zorgvuldige overgang naar het nieuwe vsv-stelsel
mogelijk te maken.
Bij de afschaffing van de toelage voor jongeren die het onderwijs verlaten zonder
startkwalificatie is het van belang om oog te hebben voor de inkomensgevolgen voor
deze specifieke groep. Tegelijkertijd is het uitgangspunt van het vsv-stelsel dat
jongeren worden gestimuleerd en ondersteund om een startkwalificatie te behalen of
toe te leiden naar onderwijs, werk of een combinatie daarvan.
Het is van belang om te monitoren of het wegvallen van de toelage leidt tot financiële
knelpunten en of aanvullende ondersteuning nodig is om te voorkomen dat jongeren buiten
onderwijs, werk en begeleiding terechtkomen.
6. Financiële gevolgen
De leden van de commissie constateren dat de regering naar aanleiding van het advies
van de Raad van State uitgebreider is ingegaan op de financiële gevolgen van het wetsvoorstel.
De toelichting op de financiële gevolgen leidt bij deze leden nog tot een aantal vragen.
Ten eerste lezen de leden van de commissie dat het overgangsrecht ten aanzien van
onderwijshuisvesting pas vervalt als duidelijk is dat de Scholengemeenschap Bonaire
de financiële gevolgen van eigen verantwoordelijkheid kan dragen. Aan welke voorwaarden
moet dan naar het oordeel van de regering zijn voldaan en wanneer is dat naar verwachting
van de regering het geval?
Onder het overgangsrecht zijn de Minister van OCW en het bestuurscollege van Bonaire
gezamenlijk verantwoordelijk voor het realiseren van gemoderniseerde gebouwen voor
de SGB. De nieuwbouw voor het mbo is in volle gang en wordt naar verwachting in augustus
2027 afgerond. De opdracht voor de nieuwbouw van het vmbo moet nog worden gegeven.
Om het juiste moment voor het vervallen van het overgangsrecht te bepalen wordt, in
overleg met partijen, bekeken op welke manier, en door welke partij, zo efficiënt
mogelijk tot realisatie van de nieuwbouw van het vmbo kan worden gekomen. Dit kan
de SGB zijn als verticale scholengemeenschap óf het openbaar lichaam Bonaire in afstemming
met het Ministerie van OCW op grond van het geldend overgangsrecht. Ik verwacht in
de loop van 2027 meer duidelijkheid te kunnen bieden.
Ten tweede constateren de leden van de commissie dat de regering aangeeft dat het
CBS momenteel onderzoekt of er voldoende data beschikbaar zijn, of beschikbaar gemaakt
zouden kunnen worden, om tot een onderbouwd nieuw bekostigingsmodel voor de aanpak
van vsv in Caribisch Nederland te kunnen komen. De regering geeft daarbij aan niet
de verwachting te hebben dat er op grond van het wetsvoorstel minder middelen beschikbaar
zullen worden gesteld ten behoeve van de vsv aanpak, al verdwijnen wel de toelagen
voor SKJ-kandidaten. Kan de regering nader inzicht geven in hoeveel middelen er beschikbaar
zullen zijn en wanneer de uitkomsten van het onderzoek van het CBS bekend zijn? Wanneer
kan vervolgens een verdeelsleutel worden gemaakt? Zijn de middelen naar het oordeel
van de regering afdoende voor het bereiken van de doelstellingen van het wetsvoorstel?
De middelen die nu nog beschikbaar zijn op grond van de SKJ-wet zullen straks ingezet
worden voor de aanpak van vsv in Caribisch Nederland. Dat gaat jaarlijks om 0,9 miljoen
USD voor de drie openbare lichamen gezamenlijk, naar de stand van kalenderjaar 2026.6 De beschikbare middelen blijven voor de vsv aanpak behouden. De regering acht deze
middelen vooralsnog toereikend om uitvoering te geven aan de wettelijke taken die
voortvloeien uit het wetsvoorstel. Daarbij is het van belang dat op de eilanden reeds
veel wordt geïnvesteerd in de begeleiding van jongeren; ook steeds meer preventief
in de aanloop naar inwerkingtreding van het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel brengt
de bestaande inspanningen meer met elkaar in samenhang binnen een preventief en structureel
kader voor het voorkomen en bestrijden van vsv. Een definitieve verdeelsleutel zal
nog worden vastgesteld, rekening houdend met de behoefte per eiland. Indien er niet
tijdig CBS-gegevens beschikbaar zijn, zal er op basis van de beschikbare informatie
een verdeelsleutel worden vastgesteld.
Ten derde constateren de leden van de commissie dat de openbare lichamen van Bonaire
en Saba benadrukken dat nog geen duidelijkheid is over de financiën. Het openbaar
lichaam Bonaire (OLB) geeft in dit verband aan dat onzeker is of het uitoefenen van
de taak met betrekking tot voortijdig schoolverlaten mogelijk is met het huidige subsidiebedrag.
Ook ten aanzien van volwasseneneducatie benadrukt het OLB het belang dat voldoende
middelen en ondersteuning worden verstrekt. De regering geeft in de memorie van toelichting
wel aan zich in te spannen om de vrije uitkering vanwege de extra wettelijke taak
op het gebied van volwasseneneducatie te verhogen. Kan de regering toelichten wat
de stand van zaken is met betrekking tot het overleg met de openbare lichamen? Hebben
de openbare lichamen inmiddels meer vertrouwen in dat zij kunnen beschikken over voldoende
middelen voor het vervullen van de wettelijke taken? Zijn de zorgen van het OLB ten
aanzien van de financiering van de taak met betrekking tot vsv weggenomen, door de
taak van het opstellen van een eilandelijk plan bij de scholen te beleggen? Heeft
de regering al vorderingen geboekt als het gaat om het verhogen van de vrije uitkering?
Op dit moment vinden er vervolggesprekken plaats met de openbare lichamen over de
financiële en uitvoeringsgevolgen van het wetsvoorstel. Daarbij is nadrukkelijk aandacht
voor zowel de overheidstaak met betrekking tot voortijdig schoolverlaten als de nieuwe
wettelijke taak op het gebied van volwasseneneducatie en voor de randvoorwaarden die
nodig zijn om deze taak goed te kunnen uitvoeren.
Voor volwasseneneducatie wordt het uitgangspunt dat middelen via de vrije uitkering
uit het BES-fonds beschikbaar worden gesteld. Hiermee krijgen de openbare lichamen
ruimte om, passend bij de lokale situatie, invulling te geven aan hun wettelijke verantwoordelijkheid.
De inzet van de regering is erop gericht om vanaf de inwerkingtreding van de wet in
2027 extra middelen over te boeken vanuit de OCW-begroting naar het BES-fonds om daarmee
de vrije uitkering voor dit doel te verhogen.
Ten aanzien van vsv is met het beleggen van de verantwoordelijkheid voor het opstellen
van een eilandelijk programma bij de scholen gekozen voor een betere uitvoerbare inrichting.
Daarmee worden de openbare lichamen ontlast ten opzichte van een situatie waarin zij
direct de volledige regierol zouden dragen. Zij blijven wel een essentiële rol behouden
binnen de samenwerking, mede door hun relevante wettelijke taken op onder meer registratie
en monitoring van voortijdig schoolverlaters zoals hiervoor ook aangegeven. De afdeling
OCW Caribisch Gebied (OCW-CG) is liaison tussen het ministerie in Den Haag en de lokale
scholen en bestuursorganen.7 Zij fungeert als aanjager in verband met de voortgang van de uitvoering van het wetsvoorstel
en signaleert eventuele problemen.
De leden van de commissie constateren dat in artikel 87 Wet financiën openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba is vastgelegd dat indien beleidsvoornemens van het
Rijk leiden tot een wijziging van de uitoefening van taken of activiteiten door de
openbare lichamen, in een afzonderlijk onderdeel van de bijbehorende toelichting met
redenen omkleed en met kwantitatieve gegevens wordt gestaafd welke de financiële gevolgen
zijn voor de openbare lichamen. Ook is hierin bepaald dat in de toelichting wordt
aangegeven via welke bekostigingswijze de financiële gevolgen voor de openbare lichamen
kunnen worden opgevangen. Kan de regering in lijn met het bepaalde in dit artikel
een nadere toelichting geven op deze extra wettelijke taak met betrekking tot volwasseneneducatie?
In de huidige WEB BES is al voorzien in een aanbod aan opleidingen educatie, maar
ligt deze taak nog bij de Scholengemeenschap Bonaire. In de praktijk is er geen sprake
van een aanbod aan opleidingen educatie, ook omdat er geen bekostiging aan is gekoppeld.
Met dit wetsvoorstel krijgt elk van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en
Saba een nieuwe wettelijke taak om zorg te dragen voor een passend aanbod van volwasseneneducatie.
Het betreft volwassenenonderwijs gericht op het kunnen behalen van een startkwalificatie
maar ook basisvaardigheden zoals alfabetisering, rekenvaardigheden of digitale vaardigheden.
Elk openbaar lichaam stelt hiervoor een eigen programma vast, passend bij de lokale
behoeften en omstandigheden. Dit is een taak van algemeen belang die beter past bij
de taken en verantwoordelijkheden van de eilandsraad en het bestuurscollege dan bij
een school.
De financiële gevolgen bestaan uit kosten voor beleidsontwikkeling, organisatie en
inkoop of uitvoering van educatieaanbod. De exacte omvang kan per eiland verschillen,
afhankelijk van bevolkingsomvang, doelgroep, bestaande voorzieningen en lokale keuzes.
Hierover wordt met de openbaar lichamen het gesprek gevoerd, zodat de uiteindelijke
financiering aansluit bij de feitelijke uitvoeringslasten en de taak naar behoren
kan worden vervuld. De financiering verloopt via de vrije uitkering uit het BES fonds.
In het ontwerpbesluit, dat naar verwachting begin volgend jaar aan uw Kamer zal worden
overgelegd in het kader van een voorhangprocedure, zal hierop nader worden ingegaan.
Tot slot vragen de leden van de commissie of voorzien is in financiële middelen en
andere ondersteuning voor openbare lichamen en scholen voor de implementatie van de
wijzigingen als gevolg van het wetsvoorstel, zoals ten aanzien van informatieverplichtingen
of de wijzigingen op het gebied van medezeggenschap.
De regering onderschrijft dat de implementatie van het wetsvoorstel inzet vraagt van
openbaar lichamen en onderwijsinstellingen. Daarom is bij de voorbereiding nadrukkelijk
gekeken naar de uitvoerbaarheid en de financiële gevolgen voor betrokken partijen.
Voor de openbare lichamen geldt dat bij nieuwe wettelijke taken, zoals op het terrein
van volwasseneneducatie, het uitgangspunt is dat hiervoor middelen beschikbaar komen
via de vrije uitkering uit het BES-fonds. Daarom wordt de vrije uitkering uit het
BES-fonds ten behoeve van het kunnen uitvoeren van deze extra taak verhoogd.
Voor scholen, openbare lichamen en uitvoeringspartijen wordt voorzien in ondersteuning
bij de implementatie van de nieuwe taken en werkwijzen. Vanuit de aanvullende bekostiging
worden financiële middelen beschikbaar gesteld voor deze ondersteuning.
Ten aanzien van de medezeggenschap geldt dat voor de Scholengemeenschap Bonaire de
wettelijke kaders worden uitgebreid. In de praktijk bestaan reeds raden, maar hun
bevoegdheden worden uitgebreid en formeel vastgelegd. Ook hierbij is aandacht voor
een zorgvuldige invoering en ondersteuning bij de inrichting van de vereiste medezeggenschapsstructuren
en reglementen.
7. Gevolgen voor de bescherming van persoonsgegevens
De leden van de commissie lezen dat de Raad van State heeft geadviseerd om ten aanzien
van de bescherming van persoonsgegevens de toelichting aan te passen, nader in te
gaan op de specifieke maatregelen die worden getroffen ten behoeve van een adequate
doorgifte, en zo nodig het wetsvoorstel aan te passen. De Raad van State wees hierbij
op de evaluatie van de Wbp BES, waaruit blijkt dat niet zonder meer kan worden verondersteld
dat deze wet voorziet in een voldoende passend beschermingsniveau, gezien de onvoldoende
naleving in de praktijk. De regering geeft aan dat daarom aanvullende maatregelen
zullen worden genomen, zoals het aanbieden van trainingen en gerichte voorlichting.
De leden van de commissie vragen of de regering inmiddels een advies heeft ontvangen
van de Commissie toezicht bescherming persoonsgegevens BES (CBP BES) over de vraag
of de door de regering aangekondigde maatregelen een voldoende passend beschermingsniveau
waarborgen. Zo ja, kan de regering dit advies met de Kamer delen? Zo nee, heeft de
regering op andere wijze overleg gevoerd met de CBP BES over dit punt?
In juli 2025 is op ambtelijk niveau overleg gevoerd met de secretaris van de Commissie
toezicht bescherming persoonsgegevens BES (CBP BES). De uitkomst daarvan is dat met
enkele aanvullende maatregelen een adequaat beschermingsniveau van persoonsgegevens
kan worden bereikt. Het gaat dan om voorlichting en kennisdeling zodat alle betrokken
partijen weten welke persoonsgegevens wel of niet mogen worden gedeeld en met wie.
Verder gaat het vooral om het hanteren van beveiligingsstandaarden, toegangsbeperking
en correcte bewaartermijnen. Door dit vast te leggen in een convenant of protocol
worden de eisen concreet en naleefbaar. Het gaat hier overigens om bestaande rechten
en verplichtingen uit de Wet bescherming persoonsgegevens BES. Daarom is een rol voor
de Commissie als toezichthouder voor de Wet bescherming persoonsgegevens BES ook belangrijk.
De regering spant zich daarom in om de Commissie hierbij betrokken te houden en tevens
om de slagkracht van de Commissie te vergroten.
8. Wetsvoorstel in relatie tot lagere regelgeving
De leden van de commissie constateren dat het wetsvoorstel diverse grondslagen bevat
voor nog op te stellen lagere regelgeving bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur of bij ministeriële regeling. Kan de regering een overzicht geven van alle
voorgenomen lagere regelgeving, een korte toelichting geven op de hoofdlijnen van
de inhoud daarvan en inzicht geven in de planning?
In de bijlage bij deze nota naar aanleiding van het verslag wordt een overzicht gegeven
van de verschillende grondslagen die het wetsvoorstel bevat.
Momenteel wordt gewerkt aan een algemene maatregel van bestuur (amvb) waarmee de lagere
regelgeving wordt aangepast in lijn met dit wetsvoorstel. Zo wordt het Uitvoeringsbesluit
WEB BES geïntegreerd in het Uitvoeringsbesluit WEB en wordt het Examen- en kwalificatiebesluit
WEB, met aanpassingen, ook van toepassing op Caribisch Nederland. Dit vraagt om diverse
aanpassingen (met name in bestaande verwijzingen naar de WEB BES) en enkele afwijkende
voorschriften specifiek voor Caribisch Nederland.
De grondslagen in het wetsvoorstel bieden de ruimte om, waar nodig, voor Caribisch
Nederland deels afwijkende voorschriften te stellen, bijvoorbeeld ten aanzien van
de bekostiging. Een deel van de amvb behoort in het kader van een voorhangprocedure
voorgelegd te worden aan beide Kamers der Staten Generaal. Een ander deel zou aan
uw Kamer en de Eerste Kamer in het kader van een nahangprocedure behoren te worden
voorgelegd. Om onnodig tijdsverlies te voorkomen, wordt bij nota van wijziging voorgesteld
om op het gehele «Aanpassingsbesluit modernisering regels beroepsonderwijs, educatie
en vsv Caribisch Nederland» uitsluitend de voorhangprocedure van toepassing te verklaren.
Tot slot zijn er aanpassingen nodig op het niveau van een ministeriële regeling, waarbij
met een wijzigingsregeling enkele afzonderlijke regelingen voor Caribisch Nederland
geïntegreerd worden met de overeenkomstige regelingen voor Europees Nederland en verwijzingen
naar de wet aangepast worden. Waar nodig zal worden voorzien in specifieke afwijkingen
of andere regels voor Caribisch Nederland.
De leden van de commissie hebben verder een vraag met betrekking tot de delegatiegrondslag
in het voorgestelde artikel 1.6.6, derde lid, WEB. Hierin is bepaald dat bij of krachtens
amvb aan de Raad onderwijs arbeidsmarkt CN andere taken kunnen worden toegekend, die
in het verlengde van zijn huidige taak liggen. In de memorie van toelichting geeft
de regering aan dat zo bijvoorbeeld de mogelijkheid open blijft om aan Raad Onderwijs
Arbeidsmarkt Caribisch Nederland (ROA CN) als taak de erkenning van leerbedrijven
in de zin van de WEB of WVO 2020 in de drie andere landen van het Koninkrijk toe te
bedelen. Kan de regering aangeven of er concrete voornemens zijn om dit te gaan doen?
Zo ja, op welke termijn? Deze leden vragen ook of de regering nog andere voorbeelden
kan noemen van taken die in het verlengde van de huidige taken van de ROA CN, zoals
geformuleerd in het voorgestelde artikel 1.6.6 WEB, liggen en die zij voornemens is
aan de ROA CN toe te bedelen.
Nee, de regering is op dit moment niet voornemens om de taak van ROA CN uit te breiden
met de erkenning van leerbedrijven of een andere taak in het gehele Caribische deel
van het Koninkrijk, dus niet alleen in Caribisch Nederland, maar ook in Aruba, Curaçao
en Sint Maarten. Dit heeft te maken met de capaciteit van ROA CN. Ook is het van belang
dat eerst de uitvoering van de nieuwe wet op orde komt, voordat nieuwe wettelijke
taken worden toebedeeld.
9. Evaluatie
Zowel het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) als de Raad van State heeft geadviseerd
om duidelijk te maken hoe en op welke aspecten de wet wordt geëvalueerd. De regering
heeft hierop de memorie van toelichting aangevuld en een aantal aspecten benoemd waarvan
het in de rede ligt deze in ieder geval te betrekken bij die evaluatie.8 De leden van de commissie vragen of de regering nader in kan gaan hoe de regering
deze elementen wil gaan evalueren en betrekken bij de Strategische Evaluatie Agenda
van het ministerie. Deze leden vragen de regering om daarbij inzicht te geven in aan
de hand van welke indicatoren zal worden gemeten of het wetsvoorstel de doelstellingen
behaald heeft. Ten aanzien van welke factoren is de regering voornemens een kwantitatieve
meting te doen en is ook voorzien in een nulmeting?
De evaluatie van het onderhavig wetsvoorstel zal worden opgenomen in de strategische
evaluatie agenda van het ministerie nadat de wet in werking is getreden en de eerste
evaluatieresultaten beschikbaar zijn. Het ligt voor de hand dat de evaluatie deels
onder het SEA-thema kwaliteit vervolgonderwijs valt en deels onder het SEA-thema toegankelijkheid
vervolgonderwijs. Als onderdeel daarvan zal in kaart worden gebracht welke indicatoren
inzicht in doelbereik van het wetsvoorstel kunnen ondersteunen.
Inbreng leden van de fracties
I. Algemeen
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hechten aan gelijke kansen voor kinderen en
jongeren in Caribisch Nederland en willen dan ook dat onderwijswetgeving en voorzieningen
in Caribisch Nederland gelijk zijn aan die van Europees Nederland, tenzij er daar
bijzondere omstandigheden bestaan die andere wetgeving of voorzieningen rechtvaardigen.
In die gevallen dienen de verschillen helder en uitlegbaar te zijn. Deze leden vinden
in het algemeen dat het mbo meer regelvrijheid nodig heeft om opleidingen flexibeler
vorm te geven, zodat er meer wordt aangesloten bij de praktijk, en de snel veranderende
arbeidsmarktbehoeften. Deelt de regering deze visie? Wat moet dit haars inziens betekenen
bij de arbeidsmarkt van Caribisch Nederland?
De regering onderschrijft het belang van gelijke kansen voor kinderen en jongeren
in heel Nederland, ongeacht waar je wieg staat of heeft gestaan. Tegelijkertijd wil
de regering niet haar ogen sluiten voor de verschillende omstandigheden tussen Caribisch
Nederland en Europees Nederland. Binnen de geografische omvang van een eiland kan
er nooit een gelijk onderwijsaanbod zijn als op een vergelijkbaar grondgebied in Europees
Nederland. Dit betekent dat niet alleen het aanbod op het eiland zelf van belang is,
maar ook in de nabije omgeving of de kans op succesvol vervolgonderwijs in Europees
Nederland.
Met dit wetsvoorstel wordt beoogd om in Caribisch Nederland een gelijkwaardig voorzieningenniveau
te bereiken binnen de mogelijkheden van de Caribisch-Nederlandse context. Dit betekent
bovendien dat het vanuit het principe van comply or explain belangrijk is om steeds bij nieuwe wet- en regelgeving te toetsen op de uitvoerbaarheid
en de specifieke eilandelijke context. Dit brengt met zich dat daar waar dat kan Europees
Nederlandse wet- en regelgeving één op één van toepassing is in Caribisch Nederland,
maar dat er waar dat nodig is gedifferentieerd wordt vanuit de lokale behoefte.
De regering deelt de visie dat opleidingen flexibeler vorm moeten kunnen worden gegeven,
zodat studenten kansrijk worden opgeleid voor de snel veranderende arbeidsmarkt. Met
het Wetsvoorstel Verbetering aansluiting beroepsonderwijs-arbeidsmarkt9 krijgen instellingen in Europees Nederland meer ruimte om het onderwijs flexibeler
in te richten. Zodra onderhavig wetsvoorstel tot wet zal worden verheven en in werking
treedt zal de ruimte voor (verdere) flexibilisering die de Wet Verbetering aansluiting
beroepsonderwijs-arbeidsmarkt biedt ook in Caribisch Nederland beschikbaar komen.
Hierop vooruitlopend is met ingang van 1 januari 2026 in Caribisch Nederland onderwijs
in de zogenaamde «derde leerweg» mogelijk gemaakt, waar die ruimte er eerder nog niet
was in de WEB BES.10
Tegelijkertijd acht de regering het van belang dat deze ruimte wordt gecombineerd
met waarborgen voor kwaliteit, doelmatigheid en arbeidsmarktrelevantie. Juist in Caribisch
Nederland is deze balans van groot belang. De arbeidsmarkt is kleinschalig en kwetsbaar,
en het aantal studenten is beperkt. Dit maakt het noodzakelijk dat het opleidingsaanbod
zorgvuldig wordt afgestemd op de regionale arbeidsmarkt.
Tegelijkertijd maken de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie zich ernstige zorgen
over het hoge aandeel van de bevolking van Caribisch Nederland dat weinig tot geen
opleiding heeft gevolgd («zeer laaggeschoold, dan wel laaggeletterd is»). Deze leden
willen dat de regering samen met mbo-instellingen werkt aan een kwaliteitsimpuls voor
het mbo-onderwijs gericht op betere basisvaardigheden. Hoe wil de regering hierbij
recht doen aan de bijzondere omstandigheid dat voor veel jongeren in Caribisch Nederland
niet het Nederlands, maar het Papiamentu, Engels of Spaans de thuistaal vormt, maar
er in deze talen in zeer ongelijke mate lectuur – in gedrukte vorm of online – beschikbaar
is?
De regering deelt deze zorgen. In het mbo bestaan basisvaardigheden uit drie generieke
examenonderdelen, namelijk rekenen, burgerschap en Nederlandse taal. Aangezien rekenen
een instellingsexamen is, heeft het bevoegd gezag de ruimte om het talig aspect van
rekenen, zoals redactiesommen, te verleggen naar het rekenkundig aspect, op die manier
wordt het rekenexamen minder talig. En ook burgerschap is een instellingsexamen. Dit
betekent dat het bevoegd gezag van de SGB het onderwijs en het examen zodanig kan
vormgeven dat het aansluit op de lokale context en de leefwereld van studenten.
Daarnaast groeien studenten op in een meertalige context zoals ook uit de vraag blijkt.
Dit brengt mee dat de moedertaalbenadering van de Nederlandse taal niet opportuun
is in Caribisch Nederland. Dit is ook bevestigd in de uitvoeringstoets van het College
voor toetsen en examens (CvTE). In plaats van de examens Nederlandse taal, die in
Europees Nederland worden gebruikt, stelt het CvTE voor om een examen Nederlands als
Vreemde Taal (NVT) voor het beroepsonderwijs te ontwikkelen. Op dit moment worden
deze toetsen ontwikkeld en de proeftoetsen worden in studiejaar 2026–2027 ingezet
om de effectiviteit hiervan te monitoren.
Het voornemen bestaat daarom de examineringsregels in lagere regelgeving zo vorm te
geven dat de huidige praktijk op Bonaire vooralsnog kan worden gecontinueerd. Dat
betekent dat de in Europees Nederland geldende referentieniveaus voor de Nederlandse
taal op Bonaire als richtsnoer zonder harde gevolgen gehanteerd blijven worden. Het
vak Nederlands wordt wel geëxamineerd, maar de resultaten tellen niet mee in de slaag-zakbepaling.
Het valt de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie op dat de memorie van toelichting
meermalen de uitdrukking «laagopgeleid» hanteert. Betekent dit dat de regering niet
langer vasthoudt aan de visie van de toenmalige Minister Dijkgraaf op het onderwijsstelsel
als een waaier, waarin meer praktisch gericht onderwijs dus niet langer werd afgedaan
als «lager onderwijs»? Deze leden zouden liever vasthouden aan het beeld van de waaier.
De regering hecht eraan te benadrukken dat het onderwijsstelsel moet worden benaderd
als een waaier, waarin verschillende leerwegen gelijkwaardig zijn en ieder hun eigen
waarde hebben. Praktisch gericht onderwijs wordt daarbij nadrukkelijk niet als «lager»
gezien. De in de memorie van toelichting gehanteerde term «laagopgeleid» wordt uitsluitend
gebruikt in een statistische en beleidsmatige context, bijvoorbeeld in relatie tot
het al dan niet beschikken over een startkwalificatie. Deze terminologie sluit aan
bij gangbaar gebruik in onderzoek en beleidsanalyse en is niet bedoeld als normatief
oordeel over de waarde van verschillende onderwijsrichtingen. Ik onderschrijf het
belang van een zorgvuldige en waarderende terminologie en ben het met de leden eens
dat het beeld van de waaier beter recht doet aan de gelijkwaardigheid van verschillende
onderwijsroutes.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de wijziging van de Wet educatie
en beroepsonderwijs, de Wet voortgezet onderwijs 2020 en enkele andere wetten, alsmede
tot intrekking van de Wet educatie en beroepsonderwijs BES en de Wet sociale kanstrajecten
jongeren BES vanwege de modernisering van de regels voor beroeps- en volwassenenonderwijs
en het voorkomen en bestrijden van voortijdig schoolverlaten in Caribisch Nederland.
Deze wet biedt kansen voor gelijkheid en participatie van jongeren en volwassenen
in het onderwijs en op de arbeidsmarkt op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dit wetsvoorstel
bevat echter veel delegatiebepalingen. Daarom vinden deze leden het lastig te overzien
hoe de wet in praktijk op de eilanden zal uitwerken. Kan de regering hier eens op
reflecteren.
Zoals ook in reactie op de vragen vanuit de commissie aangegeven wordt in de bijlage
bij deze nota naar aanleiding van het verslag een overzicht gegeven van de verschillende
grondslagen die het wetsvoorstel bevat. Deze keuze is bewust gemaakt, omdat de situatie
in Caribisch Nederland maatwerk en flexibiliteit vereist door de kleinschaligheid
van het onderwijs en verschillen tussen de eilanden onderling. Delegatie maakt het
mogelijk om onderdelen van het stelsel praktisch en snel aan te passen. De hoofdlijnen
blijven in de wet zelf vastgelegd. Tegelijkertijd bevat dit wetsvoorstel niet veel
meer delegatiegrondslagen dan andere, in grootte vergelijkbare wetsvoorstellen. Met
een voorlichtingsbrochure of circulaire kunnen zo nodig elementen uit de wet en lagere
regelgeving worden samengevat, als hieraan in de praktijk behoefte bestaat.
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie vragen zich af in hoeverre er sprake is van studie- en
arbeidsmigratie naar Europees Nederland van en naar de BES-eilanden. Deze leden vragen
de regering nader toe te lichten welke mogelijkheden er bestaan voor samenwerking
tussen onderwijsinstellingen in Caribisch Nederland en in Europees Nederland. Zij
vragen de regering of er mogelijkheden zijn om dit soort samenwerking verder te stimuleren,
bijvoorbeeld via gezamenlijke opleidingen of digitaal onderwijs. Daarbij vragen de
leden van de VVD-fractie ook in hoeverre het mogelijk is om met diploma’s behaald
in Caribisch Nederland doorgestroomd kan worden naar vervolgonderwijs of werk in Europees
Nederland.
De Rijksdienst Caribisch Nederland afdeling Studiefinanciering registreert sinds het
schooljaar 2023–2024 aan hoeveel studenten een opstarttoelage is toegekend. De opstarttoelage
is een tegemoetkoming in de kosten die de overstap naar Europees Nederland met zich
meebrengt (o.a. overtocht). Voor het schooljaar 2025–2026 zijn in totaal 100 aanvragen
voor een opstarttoelage ingediend. Hiervan zijn 16 aanvragen toegekend aan studenten
die een vervolgopleiding in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) in Europees Nederland
gaan volgen. Daarnaast is er sprake van een groep studenten die buiten deze registratie
valt omdat zij geen opstarttoelage hebben aangevraagd of hiervoor niet in aanmerking
komen zoals studenten die een mbo-opleiding op niveau 1 of 2 volgen. Studiemigratie
van Europees Nederland naar de BES-eilanden wordt niet geregistreerd.
De onderwijsinstellingen binnen het Koninkrijk werken samen via consortia op mbo-
en hbo/wo-niveau. Dat deze samenwerking ook actief wordt opgezocht blijkt ook uit
reeds bestaande initiatieven, zoals een samenwerking met onder andere Summa college
en de SGB voor het aanbieden van de opleidingen voor dokters- en apothekersassistenten
op Bonaire, Aruba en Curaçao. Tijdens een recente werkconferentie van de Strategic
Education Alliance (SEA) op Aruba ondertekenden vertegenwoordigers van onderwijs-
en kennisinstellingen uit het Caribisch en Europees deel van het Koninkrijk een Koninkrijksbrede
Kennisagenda waarin de aandacht uitgaat naar studentsucces en aansluiting onderwijs
en arbeidsmarkt.
Onderwijs in Caribisch Nederland wordt gereguleerd door Nederlandse wetgeving. Hierdoor
valt dit onderwijs ook onder het nalevings- en stimulerend toezicht van de Nederlandse
onderwijsinspectie en sluit dit onderwijs mede aan op het vervolgonderwijs en werk
in Nederland. Zoals eerder aangegeven is het echter juist ook van belang dat er op
het eiland zelf of de nabije regio mogelijkheden zijn voor persoonlijke ontwikkeling.
Mbo-diploma’s behaald op Bonaire hebben dezelfde civiele waarde als mbo-diploma’s
in Europees Nederland en deze diploma’s geven ook doorstroomrecht.
1.1 Aanleiding
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie merken op dat de memorie van toelichting meldt
dat het kabinetsbeleid tot 2019 werd gekenmerkt door «legislatieve terughoudendheid»
ten aanzien van Caribisch Nederland vanwege het beperkte absorptievermogen van de
eilanden, maar dat het kabinet deze terughoudendheid in 2019 heeft losgelaten en is
gaan werken vanuit het comply or explain-principe. Ook het coalitieakkoord van de
minderheidscoalitie stelt in lijn hiermee: «Nieuw beleid in Europees Nederland wordt
in de basis ingevoerd in Caribisch Nederland, tenzij er zwaarwegende redenen zijn
dit niet te doen». Deze leden zijn het hiermee eens, maar zij vragen hoe het legislatieve
absorptievermogen van de eilanden zich inmiddels heeft ontwikkeld. Op welke wijze(n)
stelt de regering dit absorptievermogen vast, waar het onderwijswetgeving betreft?
Zoals in paragraaf 1.2 van de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel is aangegeven,
is het principe van «comply» geen doel op zich. Soms zijn er redenen om dat juist
niet te doen of om naar andere oplossingsrichtingen te zoeken. Dit betekent dat het
van belang is om betrokken partijen in een vroeg stadium van een beleidsvoornemen
te betrekken. En daarbij nadrukkelijk te kijken naar de uitvoerbaarheid in relatie
tot de specifieke eilandelijke context. Dat proces is in dit geval ook doorlopen.
De uitvoerbaarheid van maatregelen in de lokale context is van groot belang. Dit overstijgt
het belang van uniformiteit of aansluiting bij de Europees Nederlandse regelingen
of stelsels. Soms is maatwerk nodig, gebaseerd op weloverwogen keuzes. Maar uiteindelijk
moet een maatregel worden beoordeeld op haar effect voor studenten en inwoners van
Caribisch Nederland.
Om het absorptievermogen goed te kunnen afwegen, is er gebruikt gemaakt van de Eindnotitie
Uitwerking «comply or explain» die op 10 oktober 2022 is uitgegeven door het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In die notitie worden handvatten gegeven
voor het maken van een afweging hoe wet- en regelgeving kan worden toegepast in Caribisch
Nederland.
De leden van de PVV-fractie constateren dat in de memorie van toelichting wordt gesteld
dat de WEB BES en de SKJ-wet verouderd zijn geraakt. Deze leden vragen de regering
om per artikel aan te geven welke bepalingen tot uitvoeringsproblemen of juridische
knelpunten hebben geleid en hierbij voorbeelden te geven.
De SKJ-wet richt zich tot voormalige studenten die reeds zijn uitgevallen en vervolgens
naar school of werk worden begeleid. Dit in tegenstelling tot Europees Nederland waarbij
het beleid voor voortijdig schoolverlaters ook een preventieve component heeft. De
SKJ-wet sluit niet aan bij de preventieve beleidsinzet van voortijdige schoolverlaters
zoals die bewezen effectief is gebleken in Europees Nederland. Uit de evaluatie van
de SKJ-wet bleek ook dat er behoefte is aan preventief beleid voor een effectieve
interventiestrategie. In plaats van de SKJ-wet hierop te herzien kiest de regering
ervoor om het vsv-beleid, dat in Europees Nederland geldt, met enige differentiatie
ook in te voeren in Caribisch Nederland. Zo moet ieder eiland, in tegenstelling tot
Europees Nederland waarin regionaal wordt samengewerkt met andere scholen en gemeenten,
hun eigen eilandelijk programma opstellen. De WEB BES en de WEB zijn door tijdsverloop
steeds meer van elkaar gaan verschillen. Dit maakt dat het beroepsonderwijs en de
volwasseneneducatie in Caribisch Nederland achter zijn gebleven bij de ontwikkelingen
in Europees Nederland. Een voorbeeld is dat de school op Bonaire thans verantwoordelijk
is voor de ontwikkeling van opleidingen educatie. Dit is niet van de grond gekomen,
omdat hier geen middelen voor beschikbaar zijn gesteld, maar tegelijkertijd is de
vraag of een school de meest geëigende organisatie is om volwasseneneducatie te gaan
verzorgen. Volwasseneneducatie vraagt toch weer om een andere benadering dan onderwijs
aan minderjarigen of jongvolwassenen.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering waarom er niet is gekozen voor gerichte
aanpassing van knelpunten in de bestaande WEB BES in plaats van volledige integratie
in de WEB.
De WEB BES is op een tal van punten in de afgelopen periode sterk verouderd. In plaats
van te investeren in verbeteringen van de WEB BES en de SKJ-wet kiest de regering
om voormelde redenen voor één wettelijk kader voor heel Nederland als het gaat om
beroepsonderwijs, volwasseneneducatie en de bestrijding van voortijdig schoolverlaten.
Dit past ook bij de beleidsinzet van deze regering om Caribisch Nederland altijd mee
te nemen in beleidsontwikkelingen. Het werken vanuit één wettelijk kader gaat de verwezenlijking
van deze beleidsinzet vergemakkelijken. Straks moet namelijk bij iedere wijziging
van de WEB of lagere regelgeving de keuze worden gemaakt of het probleem dat met de
wijziging moet worden opgelost op elk eiland ook aanwezig is en zo ja, welke maatregel
daarbij past. Naar de opvatting van de regering gaat dit bijdragen aan een gelijkwaardig
voorzieningenpakket voor heel Nederland, inclusief de drie bijzondere gemeenten. Bovendien
sluit dit aan bij eerdere ontwikkeling uit het voortgezet onderwijs, waarbij met de
invoering van de Wet voortgezet onderwijs 2020 (WVO 2020) er voor het vo in zowel
Europees als Caribisch Nederland één sectorwet geldt. De WVO 2020 verving de afzonderlijke
wetten voor Europees en Caribisch Nederland (de oude Wet op het voortgezet onderwijs
en de Wet voortgezet onderwijs BES).
1.2 Doelstelling
Toch hebben de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie over de doelstelling nog enkele
vragen. De memorie van toelichting benoemt dat de huidige WEB BES – die wordt ingetrokken
– al een kader gaf voor volwassenenonderwijs, maar er anders dan in het Europese deel
van Nederland geen middelen beschikbaar waren gesteld en mede daardoor er geen structureel
beleid inzake volwasseneneducatie werd ontplooid. Deze leden lezen in de financiële
paragraaf dat er wordt gewerkt aan een onderbouwd bekostigingsmodel, maar er in de
periode 2025–2027 tussen de € 125.000 en € 500.000 per eiland beschikbaar komt in
het kader van het project «LLO Collectief Laagopgeleiden en Laaggeletterden». Kan
de regering inzichtelijk maken welke afrekenbare doelen haar te zijner tijd voor ogen
staan, in termen van minder laagopgeleiden en minder laaggeletterden in Caribisch
Nederland? En kan de regering hierbij nader toelichten waar deze bedragen precies
op zijn gebaseerd?
Ik onderschrijf het belang van heldere doelstellingen van volwasseneneducatie in Caribisch
Nederland. Met dit wetsvoorstel wordt eerst een structurele basis gelegd zodat beleid
kan worden opgebouwd en uitgevoerd. Het streven is om iedere volwassene de kans te
geven een eventuele kennisbehoefte bij te spijkeren. Het is aan het bestuurscollege
om hier handen en voeten aan te geven door uitvraag te doen voor de inkoop van een
passend aanbod van opleidingen educatie of het reeds beschikbare aanbod te subsidiëren
voor zijn volwassen inwoners. Het uiteindelijke doel is dat alle inwoners zich kunnen
redden, ongeacht waar ze wonen. Dit betekent concreet dat het percentage volwassenen
in Caribisch Nederland met een behoefte aan versterking van hun basisvaardigheden
op termijn ten minste gelijk moet zijn aan dat in Europees Nederland.
De beleidsinzet met dit wetsvoorstel is gericht op meer deelname aan educatie, versterking
van basisvaardigheden en daardoor betere arbeidsmarktkansen en persoonlijke ontwikkeling.
Indicatoren zijn bijvoorbeeld verbetering van taal-, reken- en digitale vaardigheden
en doorstroom naar werk of vervolgonderwijs. Door de zeer beperkte beschikbaarheid
van betrouwbare gegevens acht ik het niet verantwoord om reductiedoelen vast te leggen
op dit moment.
De genoemde bedragen komen voort uit de subsidieregeling Nationaal Groeifonds LLO
Collectief laagopgeleiden en laaggeletterden. De bandbreedte houdt rekening met de
geografische omstandigheden en verschillen in uitvoeringscapaciteit tussen de eilanden.
De eilanden konden hiervoor (gezamenlijk) een aanvraag indienen. Inmiddels is bekend
dat Saba een bedrag van € 276.000 toegekend heeft gekregen voor de jaren 2026 en 2027.
Voor de effectmeting of eerdergenoemd doel binnen handbereik is, is meer informatie
nodig. Bij de evaluatie van de wet over 5 jaar zal er meer zicht moeten zijn op hoe
dit beleid zich heeft ontwikkeld, zodat er ook keuzes kunnen worden gemaakt over het
vervolg. Alle drie de eilanden hebben dan ook de verhoogde vrije uitkering uit het
BES-fonds kunnen gebruiken.
Op Sint Eustatius is 67 procent van de beroepsbevolking opgeleid onder het niveau
van een startkwalificatie. Tegelijkertijd constateren de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie
dat de Gwendoline van Putten School volgens de Onderwijsinspectie al drie jaar op
rij de basiskwaliteit niet heeft gehaald.11 Wat wil de regering ondernemen opdat bij deze tekortschietende basiskwaliteit het
percentage opgeleiden zonder startkwalificatie op Sint Eustatius niet alleen maar
blijft groeien? Wat wil de regering in het bijzonder ondernemen tegen de problematiek
om goede docenten Nederlands te vinden, die wij ook kennen in Europees Nederland,
maar in Caribisch Nederland nog iets prangender blijkt?
Indien de Inspectie van het Onderwijs constateert dat de basiskwaliteit op een school
tekortschiet, legt zij aan het bevoegd gezag van de school herstelopdrachten op. Het
bevoegd gezag van de Gwendoline van Puttenschool werkt op dit moment aan verschillende
herstelopdrachten; de voortgang wordt gemonitord door de inspectie. Naast de inspectie
die contact heeft met de Gwendoline van Puttenschool in het kader van de herstelopdrachten,
spreken ook ambtenaren van mijn ministerie regelmatig met het bevoegd gezag om een
vinger aan de pols te houden. Daarnaast heeft de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap in het kalenderjaar 2025 aanvullende middelen bij bijzondere omstandigheden
verstrekt, zodat het bevoegd gezag de benodigde investeringen ten behoeve van de organisatie
en de onderwijskwaliteit kan realiseren. Wanneer de basiskwaliteit tekortschiet, betekent
dat niet automatisch dat er geen diploma (meer) kan worden behaald. Dat is een aparte
sanctie die hier niet aan de orde is. Op het moment dat een leerling een diploma CVQ
2 heeft behaald, heeft hij of zij een startkwalificatie.
Het tekort aan leraren speelt ook een grote rol in Caribisch Nederland. Vooral het
behoud van leraren blijft een uitdaging voor de eilanden. Het aanpakken van het lerarentekort
en het behoud van gekwalificeerde leraren zijn prioriteiten in de derde Onderwijsagenda
Caribisch Nederland.12 De verantwoordelijkheid voor het aantrekken van leraren ligt primair bij het bevoegd
gezag van de school, maar in de derde onderwijsagenda Caribisch Nederland zijn afspraken
gemaakt over onder andere het opstellen van een inwerkprogramma. Daarnaast zijn er
ook andere belemmerende factoren zoals de migratieprocedure indien leraren van buiten
het eiland komen.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie merken op dat de Wet Sociale kanstrajecten
BES, die met het onderhavige wetsvoorstel wordt ingetrokken, pas in overheidsinterventie
om jongeren tussen 18 en 24 jaar terug te leiden naar het onderwijs of de arbeidsmarkt
voorzag, nádat deze de school voortijdig hadden verlaten. Het onderhavige wetsvoorstel
beoogt om ook in Caribisch Nederland het preventieve aspect van de wetgeving inzake
voortijdig schoolverlaten toe te voegen aan het repertoire van beleid tegen voortijdig
schoolverlaten. Nu pleit de organisatie van leerplichtambtenaren Ingrado, waarvan
het eiland Bonaire al drie jaar lid is, voor een aanpak waarbij niet langer alleen
de nadruk ligt op registratie van spijbelgedrag als voorbode van voortijdig schoolverlaten,
maar vooral op aanwezigheidsregistratie, omdat ook veelvuldig geoorloofd schoolverzuim
een risicofactor van betekenis vormt. Navraag bij het Centraal Bureau voor Statistiek
heeft de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie geleerd dat deze instelling voor Caribisch
Nederland helaas geen informatie heeft over voortijdig schoolverlaters. Op welke gegevens
over voortijdig schoolverlaten in Caribisch Nederland baseert de regering de precieze
aanpak van voortijdig schoolverlaten bij het onderhavige wetsvoorstel? Wat betekent
haars inziens de beperkte beschikbaarheid van gegevens voor de toepasbaarheid van
de bevindingen die de Onderwijsinspectie formuleert in de meta-analyse van haar rapport
»Terug naar school: effectieve interventies»13 op de situatie in Caribisch Nederland?
De voorgestelde aanpak voor vsv in Caribisch Nederland is gebaseerd op een combinatie
van kwantitatieve en kwalitatieve informatie, zoals gegevens van onderwijsinstellingen,
de openbare lichamen, en de evaluatie van de SKJ-wet. Deze evaluatie toont aan dat
de registratie van voortijdig schoolverlaters momenteel niet systematisch is, wat
het zicht op de doelgroep beperkt.
De regering erkent dat gestandaardiseerde gegevens over voortijdig schoolverlaten
in Caribisch Nederland beperkt zijn, waardoor beleidsvorming voornamelijk steunt op
praktijkervaringen. Het wetsvoorstel richt zich daarom op verbetering van de registratie
en monitoring; eerst lokaal en uiteindelijk door aansluiting op landelijke informatiesystemen.
De bevindingen uit de meta-analyse van de Onderwijsinspectie («Terug naar school:
effectieve interventies») zijn voornamelijk gericht op Europees Nederland. Hoewel
deze inzichten waardevol zijn, kunnen ze niet direct worden toegepast op Caribisch
Nederland door verschillen in schaal, onderwijsstructuur en sociaal-maatschappelijke
omstandigheden. Daarom worden werkzame elementen zoals vroegsignalering, intensieve
begeleiding en samenwerking in de keten als uitgangspunt genomen, maar met maatwerk
per eiland. De beperkte gegevens benadrukken het belang van een gefaseerde en lerende
aanpak met monitoring en evaluatie.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering om te verduidelijken hoe de regering
het begrip «gelijkwaardig voorzieningenniveau» exact definieert en aan welke meetbare
indicatoren dit wordt getoetst. Deze leden vragen de regering hoe wordt voorkomen
dat het loslaten van legislatieve terughoudendheid leidt tot een stapeling van regelgeving
die de uitvoeringskracht op de eilanden overstijgt.
Een gelijkwaardig voorzieningenniveau betekent dat inwoners, waaronder studenten,
van een van de drie bijzondere gemeenten in Caribisch Nederland zoveel mogelijk toegang
hebben tot vergelijkbaar aanbod als in Europees Nederland. Een voorbeeld hiervan is
de impuls aan het volwassenenonderwijs, zodat volwassenen in Caribisch Nederland,
net als in Europees Nederland, de kans krijgen een basisvaardigheid te vergroten.
Tegelijkertijd kan het onderwijsaanbod op een eiland nooit even omvangrijk zijn als
op het vasteland van Nederland. Daarom is het belangrijk dat er naast de basisvoorzieningen
op het eiland ook aantrekkelijke routes beschikbaar zijn om buiten het eiland, in
de Caribische regio, Amerika of Europa, onderwijs te kunnen volgen en -indien gewenst-
daarna weer terug te kunnen keren naar de geboortegrond.
Om het effect op de uitvoeringskracht te kunnen inschatten, wordt er gebruikt gemaakt
van de Eindnotitie Uitwerking «comply or explain» die reeds eerder is genoemd, waarbij
ook de betrokken instanties en organisaties ter plekke worden geraadpleegd.
2. Hoofdlijnen van het voorstel
De leden van de VVD-fractie hechten aan en benadrukken de noodzaak van een goede aansluiting
tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt. Juist op plekken waar de lokale dan wel regionale
arbeidsmarkt klein is, zoals op de BES, vinden deze leden het van belang dat het aanbod
van opleidingen zo goed als mogelijk aansluit op de vraag van werkgevers. Zij vragen
de regering te schetsen hoe de arbeidsmarkt op de BES zich ontwikkelt. Is er net als
in Europees Nederland sprake van tekorten aan technisch geschoold personeel, zorgpersoneel
en onderwijspersoneel? Op welke manier wordt er aan het tegengaan van die tekorten
gewerkt, zo vragen zij zich af.
Ook op de BES-eilanden zijn er structurele tekorten aan technisch geschoold personeel,
zorgpersoneel en onderwijspersoneel. De krapte op de arbeidsmarkt is groot, dit komt
door een sterke bevolkingsgroei (vooral op Bonaire), gecombineerd met een beperkt
aanbod van lokaal gekwalificeerd personeel.14 Maatregelen om de tekorten tegen te gaan zijn onder andere:
• Investeringen in techniekonderwijs (Sterk Techniekonderwijs BES (STOBES) is een OCW-gesubsidieerd
programma, gericht op het versterken van technisch onderwijs via Scholengemeenschap
Bonaire. Het programma introduceert techniek bij basisschoolleerlingen en biedt geavanceerde
faciliteiten (TechLabs/Hotspots) voor vmbo-leerlingen om hun interesse in technische
carrières te stimuleren.
• De Ministeries van OCW en VWS onderzoeken gezamenlijk de stand van zaken met betrekking
tot zorgopleidingen in het Caribisch Gebied. Ook wordt er gezocht naar oplossingen
om de tekorten aan te pakken. Daarbij werkt de mbo-instelling in Bonaire samen met
opleidingen op Aruba en Curaçao. Ook zijn er samenwerkingsverbanden met ROC Mondriaan
en SUMMA uit Europees Nederland om de zorgopleidingen te versterken. Door de oprichting
in 2025 van het MBO-consortium Caribisch Gebied is er meer kennisdeling en samenwerking
tussen de verschillende mbo-instellingen op de eilanden.
• Onderwijspersoneel zonder bevoegdheid krijgt door het project Kibrahacha de mogelijkheid
om lokaal een PO-bevoegdheid te behalen. Binnenkort wordt dit uitgebreid voor toekomstige
VO-docenten, zodat het percentage lokale docenten kan toenemen. Ook wordt er gewerkt
aan de verbetering van de arbeidsvoorwaarden, zodat het aantrekkelijker wordt voor
lokale docenten en docenten uit Europees Nederland om in Caribisch Nederland te werken
en langer te blijven.
• De recente invoering van derde leerweg-onderwijs (LLO) voor het mbo in Bonaire15 heeft ervoor gezorgd dat door volwassenen die reeds werken certificaten kunnen worden
behaald via kortere leerroutes en leerwerkprogramma’s, zonder dat er een hele diplomagerichte
opleiding nodig is.
De leden van de VVD-fractie constateren dat er in het recentelijk gesloten regeerakkoord
verschillende ambities staan over het (beroeps)onderwijs. Zo weten deze leden dat
de nieuwe regering een periodieke macrodoelmatigheidstoets in gaat voeren om het opleidingsaanbod
actueel en doelmatig te houden. Deze leden vragen zich af of de Raad Onderwijs Caribisch
Nederland (ROA) ook over dergelijke instrumenten beschikt om het opleidingsaanbod
relevant te houden. Zij vragen de regering nader toe te lichten hoe wordt gewaarborgd
dat het regionale opleidingsaanbod goed aansluit bij de arbeidsmarkt. Daarbij vragen
zij ook hoe het toezicht op het ROA is geregeld.
Dit wetsvoorstel bevat geen verplichte periodieke macrodoelmatigheidstoets waaraan
wordt gerefereerd. ROA CN is de schakel tussen arbeidsmarkt en beroepsonderwijs. ROA
CN erkent leerbedrijven en begeleidt bedrijven bij opleidingsactiviteiten, zoals stages
en leerwerktrajecten en het opleiden van leermeesters. Daarnaast promoot ROA CN het
beroepsonderwijs op de eilanden, zodat meer jongeren voor een beroepsopleiding kiezen.
ROA CN doet door middel van arbeidsmarktanalyses aanbevelingen voor nieuwe onderwijsprogramma's
die scholen van plan zijn aan te bieden, onderzoekt hun relevantie voor de arbeidsmarkt
en hun potentiële effectiviteit. ROA CN is in samenwerking met het Ministerie van
OCW bezig met het opzetten van het Stagepact Bonaire om de kwaliteit van stages voor
de studenten te verbeteren. ROA CN kan vrijwillig een tussentijdse macrodoelmatigheidstoets
uitvoeren. De Inspectie van het onderwijs houdt toezicht op ROA CN.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie zijn zich bewust van het feit dat het onderhavige
wetsvoorstel betrekking heeft op de drie openbare lichamen in Caribisch Nederland
en dat de CAS-landen zelf verantwoordelijk zijn voor hun onderwijsbeleid. Toch vragen
deze leden aandacht voor het feit dat er zowel op de bovenwindse als benedenwindse
eilanden sprake kan zijn van het feit dat studenten van een eiland in Caribisch Nederland
verhuizen naar één van de CAS-landen of andersom. Kan de regering aangeven of en zo
ja op welke wijze Nederland en de CAS-eilanden samenwerken bij het versterken van
de kwaliteit van het beroepsonderwijs en om ervoor te zorgen dat het onderwijs waar
mogelijk en gewenst dusdanig op elkaar aansluit dat onnodige belemmeringen om onderwijs
op een van de naburige eilanden zoveel mogelijk worden weggenomen?
Hoewel elk land inderdaad verantwoordelijk is voor het eigen onderwijsbeleid, werken
de landen samen om het onderwijs binnen het Koninkrijk zo goed mogelijk op elkaar
te laten aansluiten. Zo is er een start gemaakt met de invoering van een geüniformeerde
kwalificatiedossierstructuur in het secundair beroepsonderwijs ofwel middelbaar beroepsonderwijs
(sbo/mbo) op Aruba, Bonaire en Curaçao. Tijdens de eerder genoemde SEA conferentie
op Aruba hebben de betrokken partijen daarnaast voorstellen gedaan om de kwaliteit
en uniformiteit van het onderwijs in het Caribisch deel van het Koninkrijk te versterken.
Voorbeelden hiervan zijn standaardisering van het curriculum en opleidingsprogramma
en het verkennen van mogelijkheden voor een Regionaal opleidingsaanbod. Tijdens het
vierlandenoverleg van november 2026 zullen deze voorstellen worden aangeboden aan
de betrokken onderwijsministers.
2.1 Erkenning beroepsopleidingen
De leden van de PVV-fractie vragen de regering uit te leggen waarom de zorgplicht
voor arbeidsmarktperspectief en doelmatigheid volledig bij de instelling wordt neergelegd,
terwijl op Bonaire slechts één bekostigde instelling actief is.
Anders dan nu het geval is, kan de SGB na inwerkingtreding van het wetsvoorstel beroepsopleidingen
aanbieden die in de Regeling vaststelling kwalificatiedossiers en opleidingsdomeinen
2016 staan, zonder voorafgaand erkenning en bekostiging aan te hoeven vragen voor
het mogen aanbieden van deze opleidingen.16 Het is wél de bedoeling dat de SGB alleen opleidingen aanbiedt die voldoende arbeidsmarktperspectief
hebben en waarvoor voldoende stageplekken beschikbaar zijn. Zoals hiervoor aangegeven
kan ROA CN over een bestaande opleiding een advies uitbrengen als daarvoor aanleiding
bestaat, bijvoorbeeld bij een tekort aan stageplekken of een gebrek aan arbeidsmarktperspectief.
Zo’n advies is verplicht bij het voornemen om een nieuwe beroepsopleiding te starten.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering toe te lichten hoe de Commissie Macrodoelmatigheid
mbo haar taak effectief kan uitvoeren, gelet op de geografische afstand en de beperkte
schaal van de arbeidsmarkt op Bonaire.
De regering hecht eraan dat de Commissie macrodoelmatigheid MBO (hierna: CMMBO) haar
taken op grond van dit wetsvoorstel effectief kan uitvoeren. In Europees Nederland
brengt CMMBO op basis van een technische analyse en op basis van gesprekken met betrokken
partijen een advies uit. Het gaat dan om een geschil tussen instellingen onderling.
Een technische analyse van CMMBO heeft in Caribisch Nederland geen toegevoegde waarde
ten opzichte van het advies van ROA CN. Echter, CMMBO kan desgevraagd een rol krijgen
in geval van een verschil van inzicht tussen de instelling en ROA CN. Hierover is
met CMMBO een werkwijze afgesproken die recht doet aan de rollen en expertise van
OCW, ROA CN en CMMBO. Een commissielid van CMMBO kan (in uitzonderlijke gevallen)
naast OCW en ROA CN (digitaal) aansluiten bij een gesprek over een geschil, vanuit
een gelijkwaardige positie. De inbreng en het onafhankelijk advies van CMMBO is daarbij
gebaseerd op de expertise die de commissie heeft in Europees Nederland en is aanvullend
op de expertise van OCW en ROA CN.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering te verduidelijken welke criteria worden
gehanteerd in het geval van een verschil van inzicht tussen de Raad Onderwijs Arbeidsmarkt
Caribisch Nederland (ROA CN) en de instelling.
De zorgplichten doelmatigheid en arbeidsmarktperspectief worden in Europees Nederland
primair getoetst door de instellingen zelf. Dit gaat in onderling overleg. Zij behoren
in eerste instantie zelf te bewaken dat er geen nieuwe opleiding wordt gestart in
strijd met die zorgplichten. Omdat er – anders dan in Europees Nederland – slechts
één bekostigde instelling voor beroepsonderwijs in Caribisch Nederland is, namelijk
de SGB, is er vanwege de geografische afstand met de andere instellingen in Europees
Nederland geen sprake van afstemming van het opleidingsaanbod tussen bekostigde instellingen
onderling. Kortom, voor de SGB is overleg met de instellingen in Europees Nederland
wat dit betreft niet van belang.
Vanwege het relatief geringe aantal studenten op de SGB is het desondanks uitermate
belangrijk dat het opleidingsaanbod zorgvuldig wordt afgestemd met de regionale arbeidsmarkt.
Een bekostigde instelling in Caribisch Nederland dient haar voornemen tot het starten
van een nieuwe opleiding eerst te bespreken met ROA CN. In dit overleg dient ook arbeidsmarktperspectief
en beschikbaarheid van leerbedrijven ten behoeve van de beroepspraktijkvorming, te
worden besproken.
Bij een verschil van inzicht kan ik besluiten om CMMBO te betrekken zoals hierboven
uiteengezet.
Ten aanzien van de taakopvatting van CMMBO is het goed om te benadrukken dat bij een
eventueel verschil van inzicht tussen ROA CN en de SGB het niet de bedoeling is, dat
CMMBO opnieuw een onderzoek doet naar de arbeidsmarktrelevantie van een opleiding
én de beschikbaarheid van stageplekken. Deze taak ligt primair bij ROA CN. CMMBO kan
op verzoek optreden als critical friend, door verdiepende vragen te stellen aan partijen over het gevolgde proces, over de
aangeleverde data en over de aangedragen argumenten. Op basis daarvan kan de CMMBO
een onafhankelijk advies uitbrengen aan de Minister van OCW.
2.2 Bekostiging beroepsopleidingen
De leden van de D66-fractie constateren dat voor twee onderdelen van dit wetsvoorstel,
de bekostiging van de vsv-aanpak en de educatiemiddelen voor volwasseneneducatie,
het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) momenteel nog onderzoekt of er voldoende
data beschikbaar zijn om tot een onderbouwd bekostigingsmodel te komen. De memorie
van toelichting en het nader rapport geven nog geen indicatie van wanneer de uitkomsten
van dit onderzoek worden verwacht. Deze leden vragen de regering of de bekostigingsmodellen
voor vsv en volwasseneneducatie gereed zijn voor 1 augustus 2026. Zo nee, welke tijdelijke
bekostigingsregeling geldt er dan en hoe is de verdeling van de beschikbare middelen
over de eilanden geregeld voor de periode tot de nieuwe bekostigingsmodellen van kracht
worden?
De beoogde inwerkingtreding is verschoven naar 1 augustus 2027, waardoor er meer tijd
is om de bekostigingsmodellen af te ronden. Bestaande SKJ-middelen blijven beschikbaar
voor vsv; voor volwasseneneducatie gaat de financiering via de vrije uitkering in
het BES-fonds, waarbij mijn inzet is die specifiek voor dit doel te verhogen. Indien
op onderdelen nadere bekostigingsregels bij inwerkingtreding nog niet volledig zouden
zijn afgerond, zal worden voorzien in passend overgangsrecht of een tijdelijke voortzetting
van de bestaande financieringsstromen, zodat de continuïteit van uitvoering niet in
het gedrang komt.
De leden van de D66-fractie vragen de regering voor elk van de drie eilanden inzichtelijk
te maken welke nieuwe wettelijke taken zij met dit wetsvoorstel krijgen en via welk
instrument en welke verdeelsleutel de bijbehorende middelen worden toegekend.
Het wetsvoorstel heeft op hoofdlijnen voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba dezelfde
wettelijke taken, met ruimte voor maatwerk waar de eilandelijke context daarom vraagt.
Voor alle drie de openbaar lichamen geldt in het bijzonder dat zij een wettelijke
taak krijgen op het terrein van volwasseneneducatie. De bestuurscolleges worden verantwoordelijk
voor het verzorgen van een aanbod van opleidingen educatie, gericht op onder meer
basisvaardigheden, zelfredzaamheid en participatie. Elk openbaar lichaam stelt hiervoor
een eigen programma op, passend bij de lokale situatie.
Daarnaast behouden bestuurscolleges van de openbare lichamen binnen de vernieuwde
aanpak van vsv taken op het gebied van registratie, monitoring, doorverwijzing en
samenwerking binnen het sociaal domein.
De bijbehorende middelen worden niet via een afzonderlijke specifieke uitkering verstrekt,
maar via de vrije uitkering uit het BES-fonds. Voor het vsv beleid blijven de middelen
die eerder beschikbaar werden gesteld aan de openbare lichamen voor de SKJ-wet beschikbaar,
maar dan voor scholen en de nieuwe vsv aanpak. Deze middelen worden verdeeld op basis
het bekostigingsmodel dat over vijf jaar zal worden geëvalueerd.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering te bevestigen dat de bekostigingssystematiek
voor het mbo-deel van de Scholengemeenschap Bonaire (SGB) inhoudelijk ongewijzigd
blijft ten opzichte van de huidige systematiek.
De regering kan bevestigen dat de bekostigingssystematiek voor het mbo-deel van de
SGB met dit wetsvoorstel inhoudelijk ongewijzigd blijft.
Met het wetsvoorstel wordt de grondslag voor de bekostiging technisch verplaatst van
de Wet voortgezet onderwijs 2020 naar de Wet educatie en beroepsonderwijs en daarbij
behorende uitvoeringsregelgeving, passend bij de positionering van de SGB als verticale
scholengemeenschap. Uitgangspunt blijft dat de berekeningswijze vergelijkbaar is met
de huidige vereenvoudigde bekostiging voor het voortgezet onderwijs op Bonaire.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering welke risicoanalyse is uitgevoerd met
betrekking tot mogelijke versnippering van het beroepsonderwijs indien andere instellingen
toegang krijgen tot het mbo-aanbod op Bonaire.
Tijdens de voorbereiding voor het wetsvoorstel is dit risico beoordeeld. Daarbij is
uitgegaan van de huidige situatie met een relatief kleine bekostigde mbo-instelling
op een eiland. Een gemiddelde mbo-instelling elders bedient een grotere regio, is
per definitie groter in omvang, en heeft meer mogelijkheden om een tweede vestiging
te openen zonder dat er een aannemelijk risico op kwaliteitsverlies is. Studenten
hebben dan ook meer mogelijkheden om een instelling te kiezen in hun regio of daarbuiten,
ook dankzij het openbaar vervoer en het studentenreisproduct.
Een kleine instelling op Bonaire daarentegen is kwetsbaar voor verlies van studenten
en personeel. Studenten op Bonaire kunnen niet uitwijken naar andere instellingen
en hebben ook geen studentenreisproduct. Het is niet de intentie van de wet om de
bestaande instelling te beschermen, maar om een drempel op te werpen tegen toetreders
die een risico opleveren voor de continuïteit van die instelling zonder dat tevoren
grondig rekening is gehouden met de gevolgen voor studenten en het opleidingenaanbod
op Bonaire. Voor het behoud van het beroepsonderwijs op Bonaire bij de bestaande instelling
is een zekere schaalgrootte nodig. Dit maakt dat versnippering risico’s met zich mee
brengt voor de toegankelijkheid, breedte en kwaliteit van het beroepsonderwijs.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering toe te lichten hoe wordt gewaarborgd
dat publieke middelen doelmatig worden besteed wanneer voorafgaande ministeriële instemming
is vereist voor de toetreding van nieuwe aanbieders.
Elk bevoegd gezag dient de bekostiging die het ontvangt rechtmatig en doelmatig te
besteden. Dit wetsvoorstel brengt daar geen wijzigingen in aan. Bij een aanvraag voor
instemming wordt onder andere de doelmatigheid van de opleiding, die een bekostigde
mbo-instelling uit Europees Nederland wil aanbieden in Caribisch Nederland, vooraf
beoordeeld. De regering wil versnippering van het beroepsonderwijs voorkomen en een
doelmatigheidstoets is daarvoor een effectief instrument.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering stelt dat het geringe studentenvolume
(746 mbo-studenten voor het studiejaar 2024–2025) op een eiland met ongeveer 25.000
inwoners het een uitdaging maakt om een zo breed mogelijk aanbod aan beroepsopleidingen
in stand te houden en tegelijkertijd die instelling in staat te stellen een structurele
kwaliteitsborging te realiseren. Dat kunnen de leden van de CDA-fractie zich voorstellen,
krijgt het mbo op Bonaire hier ondersteuning bij? Kunnen zij gebruik maken van Nederlandse
ervaring aan ondersteuningsmogelijkheden om structurele kwaliteitsborging te borgen?
Ja, er is periodiek contact tussen het Ministerie van OCW, de afdeling van OCW voor
het Caribisch gebied (OCW-CG) en de mbo-instelling in Bonaire. Daarnaast is er steeds
meer sprake van diverse samenwerkingsvormen tussen mbo- of sbo-instellingen binnen
het Koninkrijk.
2.3 Raad onderwijs arbeidsmarkt Caribisch Nederland (ROA CN)
De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten hoe in de praktijk wordt
omgegaan met situaties waarbij de taakverdeling tussen de Raad Onderwijs Arbeidsmarkt
Caribisch Nederland (ROA CN) en de Samenwerkingsorganisatie beroepsonderwijs bedrijfsleven
(SBB) tot onduidelijkheid of conflicten leidt, met name bij de erkenning van leerbedrijven
en het beheer van het gezamenlijke register.
Ter voorbereiding op de invoering van dit wetsvoorstel heeft de regering regelmatig
overleg met ROA CN en de SBB. Hierbij is afgesproken dat ROA CN en SBB procesafspraken
met elkaar maken hoe zij, vanuit hun wettelijke taak, hiermee omgaan.
2.4 Het beroepsonderwijs
De leden van de PVV-fractie constateren dat bij toepassing van de referentieniveaus
Nederlandse taal naar verwachting slechts circa 20 procent van de studenten een diploma
zou behalen. Deze leden vragen de regering inzicht te geven in de exacte toetsresultaten
per referentieniveau en per opleiding.
De meest recente toetsresultaten van het mbo van de Scholengemeenschap Bonaire laten
het volgende beeld zien, indien de Europees Nederlandse eisen onverkort zouden gelden:
– bij de opleidingen op niveau 2 (basisberoepsopleidingen) maakten in totaal 87 studenten
het examenonderdeel Nederlands, waarvan 11 studenten aan de eisen van het referentieniveau
zouden voldoen;
– bij niveau 3 (vakopleiding) deden 54 studenten mee aan het examen en daarvan zouden
25 studenten het niveau halen;
– tot slot hebben 65 studenten examen afgelegd voor de niveau 4 opleidingen (middenkader-
of specialistenopleiding. Daarvan zouden 35 studenten het niveau halen.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering toe te lichten hoe de civiele waarde
van een mbo-diploma uit Bonaire wordt geborgd indien de Nederlandse taal geen onderdeel
uitmaakt van de slaag-zakbepaling.
Ook in de huidige situatie onder de WEB BES, waarbij er geen referentieniveau geldt,
geeft een diploma, dat is behaald in Caribisch Nederland, doorstroomrecht naar het
vervolgonderwijs in Europees Nederland. Dit zal niet wijzigen met dit wetsvoorstel.
Mbo-diploma’s behaald op Bonaire hebben dezelfde civiele waarde als mbo-diploma’s
behaald in Europees Nederland en deze diploma’s geven ook dezelfde doorstroomrechten
naar vervolgonderwijs. Daarbij moet in ogenschouw genomen worden dat niet elke gediplomeerde
wil doorstromen naar Europees Nederland. De school wijst studenten die buiten het
eiland verder willen studeren op het belang van hun taalvaardigheid Nederlandse taal.
De inzet is erop gericht de periode waarin het vak Nederlands is uitgezonderd van
de slaag-zakbepaling zo kort mogelijk te houden. Het CvTE ontwikkelt een examenonderdeel
Nederlands als vreemde taal. In het najaar van 2026 zal een proef met dit examen worden
afgenomen in Bonaire en Aruba. Op basis van de resultaten uit de proef kunnen de examens
nog worden aangepast. Het streven is dat met de inwerkingtreding van het wetsvoorstel
dit aangepaste examenonderdeel geoperationaliseerd zal zijn. Dit houdt in dat de NVT-examens
gedurende vijf studiejaren worden geëxamineerd, de resultaten hiervan worden gemonitord
maar dat deze (nog) niet meetellen voor de slaag-zakbepaling.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering in hoeverre het risico bestaat dat
studenten bij doorstroom naar Europees Nederland alsnog tegen taalachterstanden aanlopen
die hun studiesucces belemmeren.
Dat risico bestaat en is ook reëel zo blijkt thans in de praktijk. Studenten groeien
op in een meertalige omgeving, waarbij Nederlands vaak niet de moedertaal is en evenmin
de taal die in de omgeving of thuis gesproken wordt. Om die reden is het belangrijk
dat – parallel aan dit wetsvoorstel – proeftoetsen Nederlands als vreemde taal worden
ontwikkeld zodat in de komende jaren gekeken kan worden of deze pedagogische-didactische
benadering ervoor zorgt dat Caribische studenten uiteindelijk ongehinderd aansluiting
kunnen vinden op het moedertaalniveau Nederlands van een vervolgopleiding in Europees
Nederland. Zoals ook eerder aangegeven zet de regering ook in op ander flankerend
beleid om studeren op het eiland zelf of in de regio aantrekkelijker te maken.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering welke financiële middelen beschikbaar
worden gesteld om het taalonderwijs structureel te versterken.
Vanuit het departement wordt op verschillende manieren ingezet op de structurele versterking
van het taalonderwijs, zowel in Europees Nederland als in Caribisch Nederland. Er
wordt breed ingezet op de versterking van het taalonderwijs in het primair, voortgezet
en beroepsonderwijs door extra financiële middelen beschikbaar te stellen. Dit geldt
specifiek voor de ontwikkeling van toetsinstrumentarium voor Nederlands als vreemde
taal voor het mbo, en Papiaments en Engels voor het primair onderwijs en de onderbouw
van het voortgezet onderwijs. Ook worden de nieuwe kerndoelen op dit moment afgestemd
en aangepast op de meertalige context van de eilanden.
De leden van de CDA-fractie vinden net als de regering dat de vraag gerechtvaardigd
is of op de eilanden de Nederlandse taalvaardigheid mee moet worden genomen in de
examenresultaten en hoe dat moet worden bezien in het licht van doorstroommogelijkheden
naar het vervolgonderwijs. Dit is immers niet de moedertaal. Deze leden vragen zich
vervolgens wel af hoe de regering dit nu verder wil uitwerken. Er worden verschillende
opties gepresenteerd maar aan welke richting denkt de regering nu? Wanneer wordt hier
een beslissing over genomen?
Op dit moment bestaat er onvoldoende onderzoek over de wijze waarop in het onderwijs
op Bonaire met de Nederlandse taal omgegaan zou kunnen worden, en welke taalniveaus
en resultaten uiteindelijk haalbaar zouden zijn. Wel is duidelijk dat de Europees-Nederlandse
eisen niet onverkort kunnen worden toegepast in de lokale situatie.
Het voornemen is om de exameneisen in de lagere regelgeving zo vorm te geven dat de
huidige praktijk in Bonaire vooralsnog kan worden gecontinueerd. Dit betekent dat
de in Europees Nederland geldende referentieniveaus voor de Nederlandse taal op Bonaire
niet als maatstaf maar als richtlijn gehanteerd blijven worden. Het vak Nederlands
wordt ook geëxamineerd, maar de resultaten tellen niet mee in de slaag-zakbepaling
zolang er geen geschikt examenonderdeel is. Het College voor toetsen en examens ontwikkelt
daarom momenteel een aangepast examenonderdeel Nederlandse taal NVT (Nederlands als
vreemde taal) waarbij rekening wordt gehouden met de meertalige context van de Caribische
studenten. Door komend najaar een proef te doen met de NVT-benadering verwacht de
regering meer recht te doen aan de meertalige context van de studenten. Nadat de proeftoets
is gemaakt, zullen de resultaten van onderwijs en examinering van het NVT-examen worden
geëvalueerd, het streven is dat bij de wetsevaluatie een weloverwogen besluit kan
worden genomen hoe in de toekomst om moet worden gegaan met het examenonderdeel Nederlands
in Caribisch Nederland.
De leden van de JA21-fractie merken op dat omdat het Nederlands voor de meeste leerlingen
en studenten in Caribisch Nederland niet de moedertaal is en bij veel werkgevers en
leerbedrijven nauwelijks of geen Nederlands wordt gesproken, besloten is de examenresultaten
van het vak Nederlands niet meer mee te tellen voor de slaag-zakbeslissing, omdat
anders te weinig leerlingen zouden slagen. De leden van de JA21-fractie vragen de
regering welke gevolgen deze wijziging volgens de regering heeft voor de beheersing
van de Koninkrijkstaal in Caribisch Nederland? Lopen wij het risico om het Koninkrijk
te kort te doen omdat straks kinderen in het Caribisch deel van het Koninkrijk met
slechts een beperkte kennis van het Nederlands van school komen? En wat zijn volgens
de regering de gevolgen van het verdwijnen van het Nederlands uit de slaag-zakregeling
voor leerlingen die een vervolgopleiding willen volgen in Nederland?
De regering onderschrijft het belang dat studenten met voldoende kennis van het Nederlands
van school afgaan. Op basis van dit wetsvoorstel hebben studenten voorlopig een inspanningsplicht
ten aanzien van het vak Nederlands. Dit betekent dat zij het vak Nederlands krijgen
en hiervoor geëxamineerd worden, maar de resultaten nog niet meetellen voor de slaag-zakregeling,
zolang er geen geschikt examenonderdeel voorhanden is. Dit is thans ook al het geval,
zodat er feitelijk niets verandert.
De Scholengemeenschap Bonaire biedt studenten die daar behoefte aan hebben maatwerk
om Nederlandse taal op niveau 3F af te leggen. Daarnaast heeft de Scholengemeenschap
Bonaire, buiten het reguliere onderwijsprogramma, tevens een zaterdagschool in het
leven geroepen. Dit biedt studenten de mogelijkheid zich verder te ontwikkelen in
de Nederlandse taal, wat met name interessant is voor studenten die in Nederland verder
willen studeren.
De Nederlandse UNESCO Commissie heeft bij monde van haar voorzitter Kathleen Ferrier
vorig jaar tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over de «Voertaal en instructietaal
in het Caribisch deel van het Koninkrijk» gewaarschuwd dat kinderen die van huis uit
Papiamento spreken en van school komen met een beperkte kennis van het Nederlands
veel moeilijker toegang hebben tot het Europese deel van het Koninkrijk en dat dit
maatschappelijke, culturele en economische gevolgen heeft. De leden van de JA21-fractie
vragen of de regering overweegt tegen deze achtergrond om het beleid op Aruba over
te nemen waar leerlingen die willen doorstromen naar het hoger onderwijs in Nederland
een extra keuzevak Nederlands kunnen volgen?
Op dit moment kunnen studenten in Caribisch Nederland het keuzevak Nederlands 3F volgen.
Het keuzedeel «Nederlands 3F» is relevant voor doorstroom naar een niveau 4-vervolgopleiding.17 Daarnaast kunnen studenten ook het keuzedeel «Nederlands 4F» volgen, dat relevant
is voor doorstroom naar hbo.18 Hier wordt dus in voorzien.
Volgens een onderzoek van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) van december «Caribbean
Netherlands in Numbers»19 willen meer dan acht op de tien scholieren Caribisch Nederland verlaten. Opleiding
of werk worden vaak genoemd als reden. Deze leden vragen hoe de regering deze uitkomsten
rijmt met de vaststelling dat de meeste afgestudeerde mbo’ers op Aruba of Bonaire
niet zullen doorstromen naar een vervolgopleiding of de arbeidsmarkt in Nederland?
In het onderzoek van het CBS is door de ondervraagden aangegeven, dat zij het eiland
willen verlaten voor vervolgopleiding of werk. Of men daadwerkelijk het eiland verlaat,
is een tweede. Uit gegevens van studenten die een opstarttoelage aanvragen om in Europees
Nederland te gaan studeren, blijkt dat jaarlijks ongeveer 100 jongeren uit Caribisch
Nederland naar Europees Nederland vertrekken voor een vervolgstudie.
In navolging van de arbeidsmarktanalyses die separaat voor Aruba, Caribisch Nederland,
Curaçao en Sint Maarten in opdracht van het Ministerieel Vierlandenoverleg OCW zijn
uitgevoerd, hebben in 2025 gesprekken plaatsgevonden tussen overheden, het onderwijsveld
en de arbeidsmarkt. Deze gesprekken hebben de basis gelegd voor het versterken en
in het geval van Curaçao en Sint Maarten oprichten van structurele platforms waarin
deze organisaties zijn vertegenwoordigd. De volgende stap is om de aansluiting tussen
onderwijs en arbeidsmarkt in de regio te verbeteren door bijvoorbeeld informatie over
regionaal onderwijsaanbod, standaardisering van de opleidingsprogramma’s en leven
lang ontwikkelen aanbod te centraliseren.
2.5 Volwasseneneducatie
De Raad van State adviseert om de toelichting aan te vullen met de financiële gevolgen
van het wetsvoorstel voor volwasseneneducatie en onderwijshuisvesting, mede gelet
op het ordentelijk beheer van financiën op de eilanden. Nu stelt de regering dat zij
zich zal inspannen om de vrije uitkering vanwege deze extra wettelijke taak te verhogen.
De CDA-fractie vraagt wat deze inspanningsverplichting concreet betekent? Is hier
(meer) duidelijkheid over bij de plenaire behandeling van deze wet?
Ik onderschrijf het belang van duidelijkheid over financiële gevolgen van het wetsvoorstel.
Inmiddels zijn stappen gezet en zijn de beschikbare bedragen verhoogd ten opzichte
van eerdere uitgangspunten. Momenteel is het streven erop gericht om jaarlijks voor
Bonaire € 250.000 en voor Sint Eustatius en Saba elk € 100.000 beschikbaar te stellen
voor volwasseneneducatie. Ik blijf met de openbaar lichamen in overleg, zodat de uiteindelijke
financiering zo goed als mogelijk aansluit bij de gewenste resultaten en feitelijke
uitvoeringslasten en de taak naar behoren kan worden vervuld.
2.6 Medezeggenschap
De leden van de D66-fractie constateren dat dit wetsvoorstel de Scholengemeenschap
Bonaire (SGB) een uitgebreid regime van advies- en instemmingsrecht introduceert,
terwijl de huidige wetgeving enkel een informatieplicht kent. Deze leden steunen dit
van harte, gezien het belang van medezeggenschap. Zij vragen de regering daarbij welke
ondersteuning de instelling ontvangt bij de implementatie van het nieuwe medezeggenschapsregime
en wat de beoogde implementatietermijn is.
Direct met de inwerkingtreding van het wetsvoorstel krijgen de ondernemingsraad, studentenraad
en ouderraad hun wettelijke medezeggenschapsrechten. Deze raden zijn er niet vanzelf.
De bestaande raden houden op dat moment op te bestaan. Eerst zullen er verkiezingen
voor de nieuwe raden moeten worden georganiseerd. In de aanloop naar de inwerkingtreding
wordt de SGB reeds ondersteund vanuit OCW, zodat er al zaken kunnen worden voorbereid
en er vanaf inwerkingtreding van het wetsvoorstel een soepele start kan worden gemaakt.
De SGB heeft speciaal voor de medezeggenschap een projectleider aangesteld. Ook is
er via OCW-CG contact met de SGB en de huidige medezeggenschapsorganen voor ondersteuning.
2.7 Informatiesystemen
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie achten betrouwbare en tijdige gegevens essentieel
voor het vroegtijdig signaleren van risico’s op uitval en zouden hier willen aansluiten
bij ontwikkelingen in Europees Nederland, waaronder de Wet Terugdringen schoolverzuim,
ook al zien deze leden in dit wetsvoorstel niet het wondermiddel dat de memorie van
toelichting suggereert. Het is van belang dat privacybescherming adequaat wordt geborgd
en dat betrokken organisaties worden ondersteund bij de implementatie van de regels
voor gegevensbescherming. Welke ondersteuning staat de regering op dit punt voor ogen?
Zoals eerder ook aangegeven zal het Ministerie van OCW trainingen organiseren bij
de ketenpartners die met privacygevoelige verzuimgegevens te maken krijgen. Deze trainingen
zullen zijn gericht op het vergroten van de kennis en vaardigheden omtrent privacybescherming
bij degenen die geautoriseerd zijn verzuimmeldingen te doen of te ontvangen. Het doel
is om de persoonlijke levenssfeer van personen die worden geregistreerd te beschermen
conform de eisen van de Wet bescherming persoonsgegevens BES. Ook zal daarbij de Commissie
toezicht Wbp BES worden betrokken.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering welke concrete technische belemmeringen
momenteel bestaan bij de aansluiting op Registratie Instellingen en Opleidingen (RIO)
en het Register Onderwijsdeelnemers (ROD).
Zoals eerder aangegeven bestaan die belemmeringen vooral voor de scholen op de bovenwindse
eilanden, omdat zij een ander onderwijsprogramma hebben dan de andere Nederlandse
scholen. Daarvoor is geen passende software te koop. Als de scholen gedwongen worden
deze aansluiting te regelen, dan kan dat wellicht een onevenredige claim leggen op
financiële middelen. Daarom wil ik dit eerst goed onderzoeken.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering welke waarborgen worden ingebouwd ter
bescherming van persoonsgegevens bij de uitrol van deze registratiesystemen in Caribisch
Nederland.
Zoals eerder beantwoord is de belangrijkste waarborg de Wet bescherming persoonsgegevens
BES. De naleving van deze wet laat echter te wensen over zoals uit een evaluatie blijkt.
Daarom zet de regering in op aanvullend instrumentarium zoals trainingen bij de relevante
ketenpartners om de naleving bij hen op een voldoende niveau te krijgen. Hierbij is
het oogmerk om samen te werken met de unit OCW-CG van de Rijksdienst Caribisch Nederland
en de Commissie toezicht Wbp BES. Als het gaat om de meest privacygevoelige verzuim-
en vrijstellingsgegevens is er voorlopig overigens nog geen sprake van gegevensuitwisseling
vanuit Europees Nederland naar Caribisch Nederland. Daarbij komt ook nog dat het feitelijk
om gegevens uit Caribisch Nederland gaat, die dan echter via het ROD weer worden teruggeleverd
aan de lokale autoriteiten.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering te bevestigen dat zonder volledige
registratie betrouwbare sturingsinformatie ontbreekt en toe te lichten hoe lang deze
situatie naar verwachting nog zal voortduren.
Het is niet zo dat betrouwbare sturingsinformatie in het geheel ontbreekt. Het kan
echter beter. Alle scholen op Caribisch Nederland leveren digitaal hun telgegevens
aan en deze tellingen worden ook gevalideerd door een accountant. Op basis van deze
gevalideerde tellingen wordt de bekostiging vastgesteld. Zoals eerder aangegeven zal
de uitwisseling van bekostigings- en diplomagegevens met ingang van inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel gerealiseerd zijn voor Bonaire.
2.8 Aanpak voortijdig schoolverlaten (vsv)
De leden van de D66-fractie wijzen op de constatering in de memorie van toelichting
dat de openbare lichamen de bestaande wettelijke taken op het gebied van registratie
en monitoring van voortijdig schoolverlaten (vsv) tot op heden niet conform de geldende
regelgeving uitvoeren, en dat hierin nog een slag gemaakt moet worden. Deze leden
vragen de regering welke maatregelen worden getroffen om dit voor inwerkingtreding
op orde te brengen en hoe wordt geborgd dat ook de nieuwe vsv-taken tijdig en conform
de wet worden uitgevoerd.
Voor een goede start van de uitvoering van de wet werk ik aan een implementatieplan,
zodat ik daarover met openbare lichamen en andere betrokkenen bij de uitvoering van
de wet afspraken kan maken over hun inzet en ondersteuningsbehoefte. Mijn doel is
om de openbare lichamen actief te betrekken bij de verdere uitwerking en implementatie
van het wetsvoorstel en waar nodig te ondersteunen bij de inrichting van de nieuwe
werkwijze. Ik zal de implementatie nauwgezet volgen over ervoor te zorgen dat de taken
tijdig en conform de wet worden uitgevoerd. Zoals eerder aangegeven zal bij de inwerkingtreding
van het wetsvoorstel op grond van overgangsrecht voorlopig sprake zijn van lokale
registratie van verzuimgegevens zonder uitwisseling met het ROD.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie signaleren dat het wetsvoorstel de aanpak
van voortijdig schoolverlaten voorlopig legt bij schoolbesturen. In Europees Nederland
ligt de regierol bij gemeenten, wat deze een onafhankelijke positie biedt en samenwerking
met partners in zorg en arbeid faciliteert. Kan de regering nader toelichten waarom
zij in dezen vooralsnog nog niet wil werken naar een vergelijkbare publieke regierol
voor de openbare lichamen in Caribisch Nederland?
De regierol ligt voorlopig bij scholen, omdat openbaar lichamen hun huidige SKJ-taken
(registratie, monitoring, doorverwijzing) nog niet volledig en structureel uitvoeren.
Zo ontbreekt onder meer een registratiesysteem. Dit moet nu wel op korte termijn worden
ontwikkeld om een meer systematische aanpak van voortijdig schoolverlaten mogelijk
te maken. Ik kies daarom voor een pragmatische en gefaseerde aanpak. Scholen hebben
dagelijks zicht op leerlingen en studenten, kunnen risico's op uitval vroegtijdig
signaleren en beschikken al over de benodigde contacten met de jongeren en hun ouders/verzorgers.
Door de regierol in deze fase bij de scholen te beleggen, kan de preventieve aanpak
van vsv direct worden versterkt, terwijl tegelijkertijd wordt gewerkt aan het verbeteren
van de randvoorwaarden bij de openbare lichamen. Daarbij wordt nadrukkelijk samengewerkt
met de openbare lichamen en andere betrokken partners binnen de lokale overlegstructuur.
Tegelijk blijft het openbaar lichaam betrokken en medeverantwoordelijk binnen de overlegstructuur.
Op termijn kan een grotere regierol voor de bestuurscolleges van de openbare lichamen
worden overwogen.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering hoeveel voortijdig schoolverlaters
in de afgelopen vijf jaar per eiland zijn geregistreerd en hoeveel van hen daadwerkelijk
zijn teruggeleid naar onderwijs of werk.
Ik beschik niet over volledige en betrouwbare vsv-cijfers per eiland in de afgelopen
vijf jaar, noch over het aantal jongeren dat vervolgens is teruggeleid naar onderwijs
of werk.
Met dit wetsvoorstel wordt juist beoogd deze informatie te verbeteren, onder meer
door het versterken van registratie en monitoring en door aansluiting op informatiesystemen.
Hierdoor moet in de toekomst beter inzicht ontstaan in zowel de omvang van vsv als
de resultaten van de aanpak.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering toe te lichten waarom het preventieve
kader uit Europees Nederland niet eerder is ingevoerd, indien dit aantoonbaar effectiever
is.
Bij de staatkundige hervorming in 2010 was het kabinetsbeleid om bestaande wet- en
regelgeving van de Nederlandse Antillen zonder grote wijzigingen om te zetten naar
Nederlandse wet- en regelgeving.
Dit kabinetsbeleid van legislatieve terughoudendheid heeft geduurd tot 2019/2020.
Vanwege de evaluatie van de SKJ-wet rond die periode is besloten tot verandering van
het beleid op dit punt. Dit de reden dat hiertoe niet eerder is besloten.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering toe te lichten op welke wijze wordt
gemeten of de nieuwe aanpak daadwerkelijk leidt tot een daling van het aantal voortijdig
schoolverlaters.
Momenteel ontbreken betrouwbare data om de effectiviteit van het beleid te meten.
Dit is niet alleen een gemis voor het Ministerie van OCW maar vooral ook voor de lokale
betrokkenen, omdat ook een dollar slechts eenmaal kan worden uitgegeven.
Met dit wetsvoorstel wordt daarom ingezet op het versterken van de monitoring en dataverzameling,
onder meer door aansluiting op informatiesystemen zoals de Registratie instellingen
en opleidingen (RIO) en voor de registratie van verzuim- en vrijstellingsgegevens
voorlopig een lokaal register. Hierdoor ontstaat structureel inzicht in indicatoren
zoals verzuim, uitval en diplomering. Op basis van deze verbeterde gegevens kan de
ontwikkeling van het aantal voortijdig schoolverlaters in de tijd worden gevolgd en
kan worden beoordeeld in hoeverre de nieuwe aanpak effectief is. Daarnaast zullen
scholen en betrokken partijen binnen de keten zelf monitoren en evalueren, en houdt
de Inspectie van het Onderwijs toezicht op de uitvoering. Ik zal de voortgang en resultaten
van de aanpak periodiek volgen en betrekken bij de evaluatie van de wet, zodat waar
nodig kan worden bijgestuurd.
De leden van de CDA-fractie merken op dat dit wetsvoorstel een belangrijke stap richting
gelijkwaardigheid is ten opzichte van Europees Nederland. Zeker gezien het toekomstige
vsv-beleid waarbij meer aandacht komt voor het voorkomen van vroegtijdig schoolverlaten.
Deze leden denken wel dat kennis en opgedane ervaring van de huidige SKJ-organisaties
geborgd moet worden en kan dienen als leidraad om de preventieve aanpak op te starten.
Kan de regering meer duidelijkheid geven over hoe zij de overgangsfase ziet?
De regering onderschrijft dit standpunt. Hoewel de SKJ-wet wordt ingetrokken, heeft
het Ministerie van OCW in zijn gesprekken met lokale partijen steeds benadrukt dat
de huidige expertise van de uitvoeringsorganisaties van de SKJ-wet gebruikt mag blijven
worden in het kader van de uitvoering van het voorkomen en bestrijden van voortijdig
schoolverlaten.
2.9 Onderliggende voorzieningen
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vinden het van groot belang dat wetgeving
rekening houdt met de schaal en context van de Caribische eilanden. Ondersteuning
bij uitvoering is daarbij essentieel. Ondanks de gebrekkige registratie, weten deze
leden dat het aantal voortijdig schoolverlaters in Caribisch Nederland relatief hoog
is, wat de urgentie van effectieve uitvoering van beleid vergroot. Dit vraagt om scholing
en begeleiding van alle betrokken professionals en niet alleen van schoolbesturen,
maar ook medewerkers van de openbare lichamen en andere uitvoeringspartijen om de
wet effectief en in overeenstemming met de doelstellingen te kunnen toepassen. Wat
gaat de regering op dit punt ondernemen?
De regering onderschrijft het belang dat wetgeving rekening houdt met de schaal en
context van Caribisch Nederland en de adequate ondersteuning bij de uitvoering essentieel
is. Juist vanwege de kleinschaligheid en de specifieke omstandigheden op de eilanden
wordt met dit wetsvoorstel ingezet op een stelsel dat beter uitvoerbaar is en aansluit
bij de praktijk.
In de aanpak van vsv wordt daarom nadrukkelijk ingezet op versterking van de samenwerking
tussen scholen, openbaar lichamen en andere partijen in het sociaal domein. Daarbij
worden uitvoeringspartijen actief betrokken bij de verdere uitwerking en implementatie
van de nieuwe werkwijze, zodat deze aansluit bij de lokale context en uitvoeringspraktijk.
Daarnaast wordt ingezet op een volledige registratie van verzuimgegevens. Een betere
informatiepositie t ondersteunt de professionals op het eiland bij het signaleren
van risico’s en het gericht interveniëren.
Ik zal de implementatie van het wetsvoorstel begeleiden en volgen, en waar nodig aanvullende
ondersteuning bieden aan betrokken partijen, zodat zij hun taken effectief en conform
de wet kunnen uitvoeren. Daarbij is expliciet aandacht voor het versterken van kennis,
samenwerking en uitvoeringskracht in de praktijk.
3. Verhouding tot ander recht
3.1 Grondwet
Volgens de regering wordt met dit wetsvoorstel de vrijheid van onderwijs niet ingeperkt,
behalve indien sprake is van een aanvullende deugdelijkheidseis voor het verzorgen
van een bekostigde beroepsopleiding binnen een openbaar lichaam. In dat geval is,
na inwerkingtreding van het wetsvoorstel, toestemming van de Minister van OCW vereist
om de opleiding in aanmerking te laten komen voor bekostiging. De leden van de CDA-fractie
voeren echter aan dat dit voorstel wel degelijk een beperking vormt van de vrijheid
van onderwijs. Kan de regering stellen waarom zij van mening zijn dat dit onderhavig
wetsvoorstel proportioneel is? Dit wetsvoorstel bouwt toch een extra toets in voordat
een Europees- Nederlands instelling beroepsopleidingen mag aanbieden.
Het is correct dat dit wetsvoorstel een inperking vormt van de grondwettelijk gewaarborgde
vrijheid van onderwijs door vooraf instemming te eisen voor het mogen aanbieden van
een bekostigde beroepsopleiding in Bonaire voor een instelling die daar niet al is
gevestigd. Deze inperking is echter noodzakelijk en proportioneel. Een absoluut verbod
voor iedere andere instelling ofwel een alleenrecht voor de Scholengemeenschap Bonaire
zou disproportioneel zijn.
Het is geen inhoudelijke eis die raakt aan denominatie of onderwijsinhoud maar een
procedurele eis. Zolang de eis tot voorafgaande toestemming niet verder gaat dan strikt
noodzakelijk en een legitiem doel dient (zoals in dit geval doelmatigheid en arbeidsmarktrelevantie),
is dit toegestaan. Het geven van onderwijs is vrij volgens artikel 23, tweede lid,
Grondwet «behoudens het toezicht van de overheid». De wetgever mag eisen stellen aan
het onderwijs ter bescherming van de kwaliteit daarvan. Met de voorgestelde eis wordt
in feite de toepassing van het doelmatigheids- en arbeidsmarktcriterium, dat nu al
in de Wet educatie en beroepsonderwijs is verankerd, bij toepassing in Caribisch Nederland
naar voren gehaald, zodat vooraf zeker is dat het recht op bekostiging en op diplomering
van een nieuwe beroepsopleiding in Caribisch Nederland niet kort na haar start behoeft
te worden teruggedraaid. Ook wordt met een toets vooraf het risico op versnippering
van het bekostigd beroepsonderwijs in Caribisch Nederland verkleind. Dat is niet in
het belang van het beroepsonderwijs en zeker niet van de studenten in Caribisch Nederland.
Artikel 132a, vierde lid, Grondwet stipuleert dat bij wezenlijke andere omstandigheden
met Europees Nederland andere regels kunnen worden gesteld. Concreet betekent dit
dat differentiatie in wet- en regelgeving tussen Europees Nederland en Caribisch Nederland
grondwettelijk mogelijk is en in dit geval ook nodig is.
4. Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
De leden van de VVD-fractie vragen de regering nader toe te lichten hoe deze nieuwe
regelgeving daadwerkelijk beter uitvoerbaar is in de eilandspecifieke context. Hoe
borgt de regering dat, zo vragen deze leden. Zij vragen de regering voorts of de onderwijsinstellingen
op Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES) zijn betrokken dan wel meegenomen in het
opstellen van deze nieuwe wetgeving en hoe deze instellingen de uitvoerbaarheid van
de voorgestelde vernieuwingen beoordelen. Wat verandert er concreet voor hen, zo willen
deze leden weten.
Om te zorgen dat het wetvoorstel daadwerkelijk uitvoerbaar is in de eilandspecifieke
context is er al in 2022 en 2023 met de betrokken partijen op de eilanden gesproken
in veldsessie voorafgaande aan dit voornemen. Daarna is een ontwerp van dit wetvoorstel
parallel aan de uitvoeringstoets ook voor advies voorgelegd aan de betrokken partijen
op de eilanden, alsmede aan DUO, Auditdienst Rijk en Inspectie van het onderwijs,
maar College voor toetsen en examens, SBB en ROA CN. De reacties op deze uitgebreide
consultatieronde zijn zoveel mogelijk verwerkt in het wetsvoorstel. Daarnaast is en
wordt er gedurende de totstandkoming van dit wetsvoorstel periodiek overleg gevoerd
met deze betrokken partijen, waaronder de onderwijsinstellingen.
De onderwijsinstellingen steunen de wijzigingen in het beleid door het wetsvoorstel.
Voor de onderwijsinstelling op Bonaire wordt het eenvoudiger om een beroepsopleiding
aan te bieden. Er is geen voorafgaande erkenning en goedkeuring meer nodig. Grosso
modo wordt de gehele WEB van toepassing op deze instelling. Zij kan voor een opleiding
vavo bekostiging aanvragen. De scholen voor voortgezet onderwijs of beroepsonderwijs
op alle drie de eilanden krijgen een zwaardere rol in het voorkomen en bestrijden
van schooluitval en kunnen daar ook extra middelen voor krijgen.
4.1 Reactie Dienst Uitvoering Onderwijs
De leden van de PVV-fractie vragen de regering of DUO heeft aangegeven dat implementatie
per studiejaar 2026–2027 haalbaar is binnen de huidige capaciteit. Deze leden vragen
de regering tevens welke fallbackscenario’s zijn uitgewerkt voor het geval de ICT-koppelingen
vertraging oplopen.
DUO heeft aangegeven dat de uitwisseling van bekostigings- en diplomagegevens met
de SGB in Bonaire volgens het register onderwijsdeelnemers (ROD) mogelijk is met ingang
van 1 augustus 2027. Inmiddels is besloten de beoogde inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
te verschuiven naar 1 augustus 2027. Er is voorzien in overgangsrecht om ook zonder
de aansluiting op het ROD niet alleen het vsv-beleid te kunnen uitvoeren maar ook
lokaal te kunnen registreren. Vervolgens kunnen dan de lokale gegevens worden gebruikt
voor beleidsinformatie. De aansluiting op de ICT-koppelingen zal eerst gerealiseerd
worden voor Bonaire en daarna voor Saba en St Eustatius. Zie ook eerdere antwoorden
op vergelijkbare vragen.
5. Overige reacties
5.1 Reacties openbare lichamen
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de reacties van de bestuurscolleges
van Bonaire en Saba, die beiden aangeven nog geen duidelijkheid te hebben over de
wijze waarop de middelen voor hun nieuwe wettelijke taken worden verdeeld en verstrekt.
Deze leden vragen de regering wanneer de bestuurscolleges hierover uitsluitsel kunnen
verwachten.
Inmiddels is er duidelijkheid over de toekenning van middelen voor de taken van de
bestuurscolleges. Zie ook mijn antwoorden op eerdere vragen hierover.
6. Gevolgen en administratieve lasten
De leden van de CDA-fractie vragen om meer duidelijkheid van de regering over de gevolgen
voor de administratieve lasten. Vooral omdat de regering spreekt over het verschuiven
of overdragen van verantwoordelijkheden. Volgens deze leden lijken deze veranderingen
te leiden tot een hogere administratieve lastendruk voor openbare lichamen, scholen
en toezichthouders, terwijl zij geen ervaring met deze wetgeving hebben. Deze leden
verzoeken de regering hierop te reageren.
In algemene zin wordt opgemerkt dat de totale administratieve lasten door dit wetvoorstel
niet worden verhoogd, maar door verschuiving of overdracht van verantwoordelijkheden
kan dat betekenen dat ook de daarmee gepaard gaande administratie lasten ook verschuiven.
Hierna wordt kort ingegaan op de administratieve lasten, voor een uitgebreider toelichting
hierop wordt verwezen naar paragraaf 7 van de memorie van toelichting.
De bestuurscolleges hebben op grond van de Leerplichtwet BES en de SKJ-wet reeds wettelijke
taken, waaronder de registratie en monitoring van vsv. De uitvoering hiervan gebeurt
op dit moment nog niet conform de bestaande wet- en regelgeving, met de beoogde invoering
van de vsv-aanpak is het belangrijk dat de openbare lichamen dit wel gaan doen.
De openbare lichamen worden ontlast van de organisatie rondom de sociale kanstrajecten.
De contactschool wordt verantwoordelijk voor het opstellen en indienen van een plan
van aanpak met als doel het voorkomen en bestrijden van voortijdig schooluitval. Voor
het OLB vervalt de verantwoordelijkheid voor de onderwijshuisvesting, die het thans
samen met ondergetekende heeft ten aanzien van de nieuwbouw van schoolgebouwen voor
de Scholengemeenschap Bonaire, zodra het overgangsrecht vervalt. Hierover kan in 2027
meer duidelijkheid komen. De drie openbare lichamen worden verantwoordelijk voor volwasseneneducatie.
Dit is een nieuwe taak.
ROA CN hoeft niet meer iedere keer OCW te adviseren over een opleiding die de scholen
voornemens zijn aan te vragen. Wel blijft de taak om de arbeidsmarkt en de daaraan
gerelateerde opleidingsbehoeften in kaart te brengen en te bespreken met de scholen
over de toekomstige opleidingsplannen met het oog op beschikbaarheid van leerbedrijven.
ROA CN en SBB moeten samenwerken om te komen tot één gezamenlijk register van erkende
leerbedrijven.
Met het intrekken van de SKJ-wet komen de sociale kanstrajecten in hun huidige vorm
te vervallen en bestaat er ook geen SKJ-uitvoeringsinstantie meer.
7. Financiële gevolgen
De leden van de PVV-fractie vragen de regering een volledig uitgesplitst overzicht
te geven van de structurele en incidentele kosten per eiland, inclusief de uitvoeringskosten
en de ICT-kosten.
In het wetsvoorstel is geen volledig uitgesplitst overzicht per eiland opgenomen van
de structurele en incidentele kosten, uitvoeringskosten en ICT-kosten.
Dit hangt samen met het feit dat een deel van de financiële effecten afhankelijk is
van de nadere uitwerking in lagere regelgeving, de inrichting van de uitvoering en
de feitelijke implementatie per eiland.
Er zijn of blijven wel voor verschillende onderdelen middelen beschikbaar, zoals de
voortzetting van bestaande middelen voor de aanpak vsv en middelen via de vrije uitkering
voor nieuwe taken op het terrein van volwasseneneducatie.
Tevens vragen deze leden de regering of kan worden gegarandeerd dat de middelen voor
volwasseneneducatie daadwerkelijk geoormerkt worden besteed en niet opgaan in de algemene
middelen.
De middelen voor volwasseneneducatie worden niet geoormerkt, maar verstrekt via de
vrije uitkering uit het BES-fonds. Dat betekent dat er geen sprake is van een afzonderlijk
en strikt afgebakend budget. Daar staat tegenover dat de openbaar lichamen met dit
wetsvoorstel wel een wettelijke verantwoordelijkheid krijgen om een aanbod van volwasseneneducatie
te verzorgen. Zij dienen dus invulling te geven aan deze taak en hierover bestuurlijk
verantwoording af te leggen.
Ik acht deze systematiek passend, omdat zij enerzijds waarborgt dat middelen beschikbaar
komen voor de nieuwe taak en anderzijds ruimte laat voor maatwerk per eiland.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering aan geeft dat het CBS onderzoekt
of er voldoende data beschikbaar is, dan wel beschikbaar kan worden gemaakt, om een
onderbouwd nieuw bekostigingsmodel te ontwikkelen voor de aanpak van vroegtijdig schoolverlaten
in Caribisch Nederland. Deze leden vragen of de regering een overzicht kan geven van
de huidige stand van zaken? Is het mogelijk om dit inzichtelijk te maken? Welke aanvullende
informatie is nog nodig en wat ontbreekt er op dit moment? Kan de regering ook aangeven
of deze informatie beschikbaar zal zijn tijdens de plenaire behandeling van het wetsvoorstel?
De beoogde inwerkingtreding is verschoven naar 1 augustus 2027, waardoor er meer tijd
is om de bekostigingsmodellen af te ronden. De middelen voor deze beleidsterreinen
zijn reeds geregeld. Bestaande SKJ-middelen blijven beschikbaar voor de aanpak van
vroegtijdig schoolverlaten. Voor volwasseneneducatie gaat de financiering langs de
band van de vrije uitkering in het BES-fonds, waarbij mijn inzet is die specifiek
voor dit doel te verhogen. Indien op onderdelen nadere bekostigingsregels bij inwerkingtreding
nog niet volledig zouden zijn afgerond, zal worden voorzien in passend overgangsrecht
of een tijdelijke voortzetting van de bestaande financieringsstromen, zodat de uitvoering
niet in het gedrang komt.
De leden van de JA21-fractie merken op dat de afdeling advisering Raad van State opgemerkt
heeft dat voor de volwasseneneducatie en onderwijshuisvesting niet duidelijk is wat
de financiële gevolgen zijn van de wetswijziging zijn voor het Rijk, de openbare lichamen
die de verantwoordelijkheid krijgen voor de volwasseneneducatie, de onderwijshuisvesting
en voor andere maatschappelijke sectoren. Is hierover inmiddels meer duidelijkheid
gekomen, zo vragen de leden van de JA21-fractie.
Er is inmiddels meer duidelijkheid over de financieringsrichting. Voor volwasseneneducatie
wil de regering de financiering daarvan doen plaatsvinden via de vrije uitkering uit
het BES-fonds. Om dit mogelijk te maken zal een overboeking plaatsvinden vanuit de
OCW-begroting naar die van het Ministerie van BZK.
Ten aanzien van de onderwijshuisvesting van de SGB geldt dat het bestaande overgangsrecht
voorlopig in stand blijft. De huidige gezamenlijke verantwoordelijkheid van het openbaar
lichaam Bonaire en de Minister van OCW wordt voortgezet zolang dat wenselijk is. Hiermee
worden financiële risico’s op korte termijn beperkt en blijft ruimte bestaan om nadere
afspraken te maken over een structurele inrichting.
Voor de andere maatschappelijke sectoren geldt dat het wetsvoorstel primair ziet op
onderwijs, arbeidsmarkt en participatie. Eventuele indirecte effecten, bijvoorbeeld
door een betere aansluiting op arbeid of vermindering van schooluitval, laten zich
op voorhand moeilijk exact kwantificeren.
8. Gevolgen voor de bescherming van persoonsgegevens
De leden van de D66-fractie constateren dat de Commissie toezicht bescherming persoonsgegevens
BES (CBP BES) op het moment van indiening van het wetsvoorstel nog geen formeel advies
had uitgebracht, terwijl CBP BES de aangewezen toezichthouder is. Deze leden vragen
de regering wanneer dit advies wordt verwacht en wanneer de Kamer hierover geïnformeerd
wordt. Welke concrete afspraken zijn er inmiddels gemaakt met CBP BES over de handhaving?
De CBP BES heeft geen formeel advies uitgebracht op het wetsvoorstel. Zoals eerder
aangegeven is er door medewerkers van mijn ministerie gesproken met de secretaris
van deze commissie in juli 2025. Dit contact heeft ertoe geleid dat de CBP BES betrokken
wil worden bij de verbetering van de naleving van de Wet bescherming persoonsgegevens
BES in het onderwijsdomein. De CBP BES zet vooral in op verbetering van de bewustwording
van het belang van bescherming persoonsgegevens, ook omdat haar handhavingsinstrumentarium
beperkt is. De CBP BES kan geen bestuurlijke boete opleggen, wel een last tot bestuursdwang
ter naleving van de wet. Het Openbaar Ministerie kan tot vervolging overgaan, waarbij
een geldboete kan worden opgelegd. Degene die meent dat zijn of haar persoonsgegevens
in strijd met de wet worden verwerkt, heeft een zelfstandig recht op verbetering of
verwijdering van diens persoonsgegevens naast een eventueel recht op schadevergoeding.
9. Internetconsultatie en advies toetsing regeldruk
9.1 Internetconsultatie
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie merken op dat bij de internetconsultatie de
Bonaireaanse zorgstichting Fundashon Mariadal heeft gesteld dat het voor nieuwe opleidingen
in Caribisch Nederland niet per se meteen nodig zou zijn dat men arbeidsmarktperspectief
zou kunnen aantonen, omdat dit soms over vijf jaar wèl het geval zal zijn. Kan de
regering nader toelichten wat haar reactie is op deze overweging, zo vragen deze leden.
De regering vat dit commentaar zo op dat enige flexibiliteit nodig is voor de toetsing
van arbeidsmarktrelevantie. Daarbij mag nadrukkelijk ook worden gekeken naar de naastgelegen
landen van het Koninkrijk om een goede afstemming te bereiken. Het is echter niet
de bedoeling om op te leiden voor werkloosheid.
II. Artikelsgewijs
Artikelen XX. Inwerkingtreding
De leden van de D66-fractie vragen de regering of de beoogde inwerkingtreding per
1 augustus 2026 haalbaar is, gelet op de nog te voltooien lagere regelgeving, de nog
lopende CBS-onderzoeken naar de bekostigingsmodellen voor vsv en educatie en de benodigde
ICT-aanpassingen bij DUO. Hebben alle betrokken uitvoeringspartijen bevestigd dat
zij per die datum gereed zijn voor uitvoering?
Het wetvoorstel had eerder een beoogde inwerkingtredingsdatum van 1 augustus 2026.
Inmiddels is deze datum niet meer haalbaar, ook gezien de stappen die nog te zetten
zijn voor aanpassing van de met het wetsvoorstel samenhangende lagere regelgeving.
Alle relevante ketenpartners zijn hiervan op de hoogte gesteld. De beoogde datum voor
inwerkingtreding schuift nu een jaar op, naar 1 augustus 2027. Een voordeel hiervan
is dat scholen en andere betrokken partijen voldoende tijd krijgen om zich te kunnen
voorbereiden op de wijzigingen die deze wet voor hen meebrengt. Hierover zal regelmatig
worden overlegd met de scholen en de andere stakeholders.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.M. Letschert
BIJLAGE
Overzicht van delegatiegrondslagen in het wetsvoorstel
Artikel (WEB)
Onderwerp
Nieuw/ bestaand
Toelichting
1.6.4, eerste lid
Meldplicht onderwijslocatie mbo of opleiding vavo Caribisch Nederland
Nieuw
Nodig voor Inspectie van het onderwijs om zicht te hebben wie waar een opleiding verzorgt.
Bij ministeriele regeling kunnen nadere regels over de meldplicht worden gesteld.
1.6.6, derde lid
Wettelijke taken Raad onderwijs arbeidsmarkt Caribisch Nederland
Nieuw
Door samenloop met de Wet verbetering aansluiting beroepsonderwijs-arbeidsmarkt wordt
dit vernummerd tot artikel 5.3.2, derde lid. Nodig omdat zowel SBB als ROA CN wettelijke
taken hebben over de erkenning van leerbedrijven. Dit was voorheen apart geregeld
op grond van de WEB respectievelijk WEB BES.
2.2.6, vijfde lid
Rijksbijdrage en private activiteiten
Bestaand
Deze grondslag zit al in het huidig artikel 2.2.6 WEB; dat artikel wordt alleen opnieuw
vastgesteld i.v.m. samenvoeging van de huidige artikelen 1.7.1 en 2.2.6 (oud).
2.8.1, zesde lid
Vestigingsplaats bekostigde instelling Caribisch Nederland
Nieuw
Bij ministeriele regeling kunnen nadere regels worden gesteld over de aanvraag en
beoordeling ervan voor starten opleiding in Caribisch Nederland.
2.8.3, eerste lid
Afwijkende bekostiging beroepsonderwijs Caribisch Nederland
Nieuw in de WEB, maar afgeleid van artikelen 2.2.1, tweede lid, WEB BES en 11.56 en
11.57 WVO 2020.
In Caribisch Nederland gelden nu al deels afwijkende bekostigingsmaatstaven. Deze
grondslag zal worden ingevuld in het Uitvoeringsbesluit WEB.
Tot nu toe zijn de regels over de bekostiging van het beroepsonderwijs, samen met
die voor de bekostiging van het voortgezet onderwijs in Bonaire uitgewerkt in (de
artikelen 9.25 en 9.32 van) het Uitvoeringsbesluit WVO 2020 op grond van de WVO 2020.
Dat wordt met dit wetsvoorstel uit elkaar getrokken.
2.8.4, eerste lid
Afwijkende bekostigings-voorschriften vavo CN
Voor CN nieuw, in aanvulling op de bestaande grondslag in artikel 2.2a.1, eerste lid,
WEB.
In CN kan voor het vavo naast een bedrag per student ook een vaste voet worden toegekend
(i.v.m. kleinschaligheid).
Dat is voor CN een aanvulling op de grondslag uit artikel 2.2a.1, eerste lid, WEB
(die ook geldt voor Europees Nederland). Het is nieuw voor Caribisch Nederland, omdat
de WEB BES geen bekostigingsbepalingen over vavo bevat.
2.8.5, tweede lid
Vaststelling budget educatie CN
Nieuw voor CN
Artikel 2.3.2 m.b.t. de uitkering educatie in Europees Nederland is niet van toepassing
voor CN. In plaats daarvan wordt op grond van art. 2.8.5 vastgesteld hoeveel geld
er beschikbaar is voor educatie.
7.6.5, eerste lid
Nederlands als vreemde taal
Nieuw in WEB omdat het ook een opleiding educatie is, maar wel reeds bestaande grondslag
in 2.72, derde lid, WVO 2020
Dit artikel geeft een concrete grondslag voor het Staatsexamenbesluit Nederlands als
vreemde taal BES in de WEB (naast artikel 2.72, derde en vierde lid, WVO 2020).
9.3.1, vijfde lid
Melding verzuim zonder geldige reden Caribisch Nederland
Voor CN nieuw; artikel 9.2.2 WEB bevat wel al een vergelijkbare grondslag t.a.v. Europees
Nederland, maar dat artikel is niet van toepassing in CN.
Het betreft een tijdelijke grondslag om bij amvb regels te stellen over verstrekking
van verzuimgegevens CN zolang dat nog niet via het register onderwijsdeelnemers mogelijk
is.
9.3.3, zesde lid
Wettelijke taak bestuurscollege vsv Caribisch Nederland
Voor CN nieuw; artikel 9.2.5 WEB bevat wel al een vergelijkbare grondslag t.a.v. Europees
Nederland, maar dat artikel is niet van toepassing in CN.
Artikel 9.3.3 bevat voor Caribisch Nederland een alternatieve bepaling t.o.v. artikel
9.2.5 (voor Europees Nederland). Artikel 9.2.5, zesde lid, bevat ook nu al een grondslag
voor nadere uitwerking bij amvb.
9.3.4, vierde lid
Eilandelijk vsv-programma
Nieuw
Bij ministeriele regeling wordt de geldigheidsduur van een vsv-programma bepaald en
kunnen nadere regels worden gesteld over de inhoud van dat programma.
9.3.5, tweede lid
Subsidie contactschool
Nieuw in WEB, maar tot 1-1-2026 op grond van artikel 4 Wet overige OCW-subsidies in
Europees Nederland.
Met deze subsidie komen extra middelen ter beschikking voor voorkomen en bestrijden
voortijdig schoolverlaten.
9.3.6, tweede lid
Effectrapportage van eilandelijk vsv-programma
Nieuw
Bij ministeriele regeling kunnen nadere regels worden gesteld over de inhoud en vormgeving
van de evaluatie van het vsv-programma.
12.1, eerste lid
Experiment beroepsonderwijs
Bestaand
Deze grondslag wordt overgeheveld uit het huidig artikel 11a.1, eerste lid, WEB
12.4, derde lid
Samenwerking met ander onderwijs
Nieuw
Het betreft een herformulering van de grondslag die impliciet nu al in het huidige
artikel 11a.1, zevende lid, zit.
13.2.5, derde lid
Overgangsrecht vavo vanwege afschaffing rekentoets
Bestaand
Wordt overgeheveld vanuit huidig artikel 12.1a.1.
Ondertekenaars
R.M. Letschert, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap